Hartwert

	Hartwert
	Oegekleastermûne yn Hartwert
	Emblemen
	Bestjoer
Lân	Nederlân
provinsje	Fryslân
gemeente	Súdwest-Fryslân
	Sifers
Ynwennertal	110 (1 jannewaris 2025)
Oerflak	5,4 km² (5,34 km² lân, 0,06 km² wetter)
Befolkingsticht.	21 ynw. /km²
	Oar
Postkoade	8741
Netnûmer	0515
Tiidsône	UTC +1
Simmertiid	UTC +2
Koördinaten	53° 4' NB, 5° 34' EL
	Printkaart fan Hartwert
	Klokhûs Hartwert
	Offisjele webside
	www.hartwerd.com
	Kaart
	;
	Kaart
	Himrik fan Hartwert (grien) yn de eardere gemeente Wûnseradiel

Hartwert is in terpdoarp fan de gemeente Súdwest-Fryslân, east fan Boalsert. It doarp hat 110 ynwenners (1 jannewaris 2025).

Under it doarp falt de buorskip Blomkamp.

Skiednis

Der moat al yn it begjin fan de jiertelling bewenning west hawwe yn de omkriten neffens fynsten út de njoggentjinde iuw. It doarp waard yn 1275 foar it earst neamd as Hertwarth. Yn 'e rin fan 'e iuwen komme farianten lykas Hertwerd (t) en Hertwarth it meast foar. De Fryske fariant oan 'e ein fan 'e 16e iuw wie Hertirt.

It twadde part fan 'e namme _wert ferwiist nei de terp, wylst it earste part it bywurd herth (hurd/hûs) wêze kin. Mar it is mear mooglik dat in persoansnamme as "Hart(man)", mei de kearnbetsjutting "krêftige, stevige man", nei de namme fan it doarp ferwiist.

Oant 2011 lei Hartwert yn de eardere gemeente Wûnseradiel.

Kleasters

It doarp lei tusken twa kleasters yn: Oegekleaster oan de Boalserter kant en it folle gruttere Blomkamp (1191) net sa fier fan de Middelseedyk. Oant 1332 waarden hjir de lândagen fan Westergoa hâlden. Yn Blomkamp waard yn 1535 in opstân fan 300 werdopers bloedich delslein yn it Belis fan Aldekleaster. Beide kleasters waarden yn 1572 troch de geuzen yn 'e brân stutsen. Yn it wapen fan Hartwert is oer de skiednis in soad werom te sjen: It sulveren krús ferwiist nei it kleaster Blomkamp. It reade hert om't dêr yn de Midsiuwen it hert fan Westergoa sloech: Hjir kamen de ôffurdigen gear út it goa. De leeljes komme út it wapen fan de sistersjenzer kleasteroarder dy't lang mei it doarp ferbûn wie.

Blomkamp waard ek Aldekleaster (Oldeclooster) neamd. Dat kleaster waard yn 1535 beset troch in groep anabaptisten dy't it weromkommen fan Kristus ferwachten. It leger ûnder lieding fan steedhâlder Georg Schenk fan Toutenburch oermastere it kleaster, wêrby't ûngefear 100 deaden foelen oan beide kanten. Letter waarden yn maart 1535 100 anabaptisten ophongen, ûnthalze of fersûpt yn opdracht fan de steedhâlder fan Fryslân. Dat wurdt troch guon de 'grutste moard op protestanten fan Fryslân' neamd.

Tsjerke

Op it plak dêr't oant 1771 in tsjerke stien hat, stiet no in betimmere klokhûs út it twadde fearn fan de 19e iuw. De tsjerke waard yn 'e midsiuwen boud, nei 1185 en hearde ta it Kleaster Blomkamp. Yn 1580, nei de Reformaasje, gie de tsjerke oer nei de protestanten. Yn 1743 waard de tsjerke restaurearre. Krapoan 30 jier letter waard de tsjerke ôfbrutsen. Mooglik omreden de hege kosten foar de lytse mienskip, want nei de Reformaasje wie it rike kleaster dêr net mear en ûnderhâld de tsjerke. Yn 1807 waard de sealdaktoer ôfbrutsen. Parten fan de toer waarden letter brûkt foar de bou fan it klokhûs, dat der hjoed-de-dei stier.

Mûnen

In pear hûndert meter súdwest fan it doarp stiet de Oegekleastermûne, in spinnekopmûne dy't foar 1930 boud waard. By buorskip Blomkamp stiet de Amerikaanske wynmotor wynmotor Hartwert.

Mienskip

Oan de Kleasterwei stiet doarpshûs It Terphûs, dat ûnder behear is fan it doarpsbelang.

Ferieningen

Keatsferiening Spui yn 'e Want
Toanielferiening
Damklub Hartwert - Yn 2006 waard damclub Hartwert mei Teake Kooistra foar de 25e kear kampioen Frysk Spul. Frysk damjen is krekt wat oars as gewoan damjen. By it Frysk Spul wurdt der skean en rjochtút, mar ek oerdwers slein.
Biljertklub "Nocht en Wille"
Frouljusferiening "Actief Creatief Bezig"
Klokliedersgilde "De Galm"
Stifting Monumint Aldekleaster
Begraffenisferiening "De Laatste Eer"

Befolkingsferrin

1954	1959	1964	1969	1974	2004	2013	2025
204	211	205	183	174	150	135^[2]	110^[2]

Strjitten

Kleasterwei, Middelseedyk, Oldeclooster, Ridderdyk.

Sjoch ek

Fryske doarpen.

Keppeling om utens

Webside fan it doarp

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

↑ Tabel: Befolking; moannesifers de gemeente en oaree regionale yndieling, 1 jannewaris 2023, Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen
1 2 Alle Cijfers

De yn 1969 ôfbrutsen mûne fan Hartwert
It wapen fan Hartwert
Webside fan it doarp
Karel F. Gildemacher, "Friese Plaatsnamen", Ljouwert, Friese Pers Boekerij 2007, Hartwerd

Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Hartwert fan Wikimedia Commons.

	Súdwest-Fryslân
Stêden: Boalsert • Drylts • Hylpen • Snits • Starum • Warkum
Doarpen en útbuorrens: Abbegea • Aldegea • Allingawier • Arum • Blauhús • Boazum • Breesândyk • Britswert • Burchwert • Dearsum • Dedzjum • Easterein • Easterwierrum • Easthim • Eksmoarre • Ferwâlde • Folsgeare • Gaast • De Gaastmar • Gau • Goaiïngea • Greonterp • Hartwert • Heech • It Heidenskip • Hichtum • Hidaard • Hieslum • Himmelum • Hinnaard • De Hommerts • Idzegea • Iens • Yndyk • Ypekolsgea • Ysbrechtum • Itens • Jutryp • Kimswert • Koarnwert • Koarnwertersân • Koudum • Kûbaard • Kûfurderrige • Laaksum • Lytsewierrum • Loaiïngea • Lollum • Longerhou • Makkum • Molkwar • Nijhuzum • Nijlân • Offenwier • Parregea • Penjum • Piaam • Poppenwier • Raerd • Reahûs • Rien • Sânfurd • Sibrandabuorren • Skarl • Skearnegoutum • Skettens • Skraard • Skuzum • Smelbrêge • Surch • Tersoal • Toppenhuzen • Tsjalhuzum • Tsjerkwert • Turns • Twellingea • Waaksens • Wâldsein • Warns • Westhim • Wytmarsum • Wiuwert • Wolsum • Wommels • Wûns
Buorskippen: Aaksens • Abbegeasterketting • Altena • Andelahuzen • Annebuorren • Arkum • Atsebuorren • Baarderbuorren • De Band • Barsum • Beabuorren • Bessens • Bernsterbuorren • De Bieren • Bittens • De Blokken • Blomkamp • Boatlân • Bonjeterp • Boppebuorren • Brânburren • De Burd • Dyksterbuorren • Doanjebuorren • Doanjewier • Draeisterhuzen • Eambuorren • Eangterp • Easthim (Wytmarsum) • Eksmoarstersyl • Fallingabuorren • Feytebuorren • Fiifhûs • Filens • Fiskersbuorren • Fjouwerhuzen • Flânsum • It Fliet • Galamadammen • Goaiïngamieden • Goaium • Grauwe Kat • De Grits • Grutte Wiske • Greate Wierrum • Haaium • Harkesyl • De Hel • Hiemert • Hidaardersyl • Hiddum • Hoekens • Hoarnsterbuorren • Hou • Idserdabuorren • Ymswâlde • Yndyk (Boazum) • Yndyk (Parregea) • Ingwert • Ingwier • Ysgum • Ytsum • Jeth • Jonkershuzen • Jousterp • Jouswert • Kathuzum • De Kampen • De Kat • Kathuzum • Klaeiterp • De Kliuw • Knossens • Koaihuzen • Kromwâl (Boalsert) • Kromwâl (Britswert) • Laerd en Saerd • Lippenwâlde • De Lytse Gaastmar • Lytse Wiske • Lytshuzen • Lonjé • Makkum (Boazum) • Meilahuzen • Monebuorren • Montsamabuorren • Mountsjewier • Mûntsebuorren • De Nes • Nijbuorren • Nijekleaster • Nijesyl • 't Noard • Osingahuzen • Pikesyl • De Pôle • Rea Skuorre • Remswert • Rytseterp • Saard • Sânfurder Ryp • Sylsterbuorren • Syswert • Sjongedyk • Skearnebuorren • Skrok • Sotterum (Koarnwert) • Sotterum (Skettens) • 't Sou • Spears • Spyk • It Strân • Swaanwert • Swarte Beien • Trijehuzen (Hidaard) • Trijehuzen (Snits) • Trijehuzen (Wommels) • Tsjerkebuorren • De Wearen • Westerbuorren • Westerlittens • De Wieren • Wolsumer Ketting • Wonnebuorren
· ·

[1] Tabel: Befolking; moannesifers de gemeente en oaree regionale yndieling, 1 jannewaris 2023, Sintraal Buro foar de Statistyk, Foarburch/Hearlen

[AlleCijfers-2] 1 2 Alle Cijfers

[1]

[2]