U-225
_na_Atlantyku_(2-2546).jpg) Siostrzana jednostka U-225 – U-203 w czerwcu 1942 roku | |
| Klasa | |
|---|---|
| Typ | |
| Historia | |
| Stocznia | |
| Położenie stępki |
3 września 1941 |
| Wodowanie |
28 maja 1942 |
 Kriegsmarine
| |
| Nazwa |
U-225 |
| Wejście do służby |
11 lipca 1942 |
| Zatopiony |
22 lutego 1943 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Długość |
67,1 metra |
| Szerokość |
6,2 metra |
| Zanurzenie |
4,74 metra |
| Zanurzenie testowe |
100 metrów |
| Rodzaj kadłuba | |
| Materiał kadłuba | |
| Napęd | |
| 2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 3200 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 750 KM 2 śruby | |
| Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
| Zasięg |
na powierzchni: 8500 Mm przy 10 węzłach |
| Sensory | |
| GHG, S-Gerät | |
| Uzbrojenie | |
| 1 działo kal. 88 mm 1 działko plot. kal. 20 mm | |
| Wyrzutnie torpedowe |
5 × 533 mm |
| Załoga |
44 |
U-225 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej.
Wyporność U-Boota wynosiła 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped o kalibrze 533 mm, wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni prędkość maksymalną 17,7 węzła, jej zasięg przy prędkości 10 węzłów wynosił 8500 Mm.
Okręt został zwodowany 28 maja 1942 roku w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii, a 11 lipca 1942 roku wszedł do służby w Kriegsmarine. Pływając w składzie 1. Flotylli U-Bootów odbył dwa patrole bojowe, podczas których zatopił jeden statek o pojemności 5273 BRT i uszkodził cztery o łącznej pojemności 24 672 BRT. U-225 został zatopiony 22 lutego 1943 roku na północ od Azorów przez brytyjską korwetę HMS „Dianthus” (K95).
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]
Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał niewystarczający zasięg i za mało miejsca pod pokładem umożliwiającego instalację sonaru[1][2]. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg[3][4]. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru S-Gerät, który uzupełniał pasywny Gruppenhorchgerät (GHG)[1][2]. Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC[5][6].
U-225 zamówiono 15 sierpnia 1940 roku[7][8]. Został zbudowany w stoczni Friedrich Krupp Germaniawerft w Kilonii jako jeden z 58 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni[9][10]. U-225 otrzymał numer stoczniowy 655 (Werk 655)[7][8]. Stępkę okrętu położono 3 września 1941 roku, a zwodowany został 28 maja 1942 roku[7][8].
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]
U-225 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[11]. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra[6][12]. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra[6]. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości[13][14][a]. Kadłub podzielono grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości[17]. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm[18]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton[12][19][b].
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Krupp-Germaniawerft F46 z doładowaniem o łącznej mocy 3200 KM przy 470-490 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego AEG GU 460/8-276 o łącznej mocy 560 kW (750 KM) przy 295 obr./min[13][12]. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17,7 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu[20][12]. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach)[12][21]. Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 W po 62 ogniwa każda, o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin[21][22]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia okrętu wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250–280 metrów[20][23].
Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped o kalibrze 533 mm (cztery na dziobie i jedną rufową), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB)[24][25]. Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220–250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kalibru 20 mm C/38 L/65[6][24]. Jednostka była również wyposażona w pasywny sonar GHG i aktywny S-Gerät, a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny[20][26].
Załoga okrętu składała się z czterech oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy[21][27][c].
Służba
[edytuj | edytuj kod]U-225 został wcielony do służby w Kriegsmarine 11 lipca 1942 roku[7][29]. Dowództwo okrętu objął por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) Wolfgang Leimkühler, dowodzący wcześniej U-4[30]. U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 10 643[8]. Do 31 grudnia 1942 roku załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie 5. Flotylli U-Bootów, operując z Kilonii[7][8].
Pierwszy rejs bojowy
[edytuj | edytuj kod]5 grudnia 1942 roku U-225 wyszedł z Kilonii na swój pierwszy wojenny patrol, kierując się na Atlantyk[31][32]. W dniach 22–31 grudnia U-Boot wchodził w skład wilczego stada „Spitz”[7][32]. 27 grudnia o godzinie 21:35 U-225 wystrzelił torpedę w kierunku zbudowanego w 1928 roku brytyjskiego parowego zbiornikowca „Scottish Heather” o pojemności 7087 BRT, płynącego w konwoju ONS-154 z ładunkiem 750 ton paliwa dla jednostek eskorty na trasie Newcastle upon Tyne – Nowy Jork, z którego niedługo przedtem pobierała paliwo kanadyjska korweta typu Flower HMCS „Chilliwack” (K131)[28][33]. Korweta zauważyła wynurzonego U-Boota przed atakiem i otworzyła w jego kierunku ogień, jednak okręt podwodny na pełnej prędkości wymanewrował ją i trafił statek w prawą burtę przed mostkiem na pozycji 46°15′N 26°20′W/46,250000 -26,333333[33]. Po ataku U-225 zanurzył się i został obrzucony przez HMCS „Chilliwack” bombami głębinowymi, jednak nie doznał żadnych uszkodzeń[33]. Licząca 54 osoby załoga zbiornikowca najpierw opuściła statek w szalupach ratunkowych i obrała kurs na Irlandię, lecz drugi oficer i kilku marynarzy powrócili na pokład i zdołali ponownie uruchomić maszyny, po czym odnaleźli pozostałe łodzie z resztą załogantów[33]. „Scottish Heather” mimo uszkodzenia bez strat w załodze dotarł 3 stycznia 1943 roku samodzielnie do Firth of Clyde, gdzie został naprawiony i przywrócony do służby[33][34].
Następnego dnia na północ od Azorów U-225 kontynuował operację przeciwko konwojowi ONS-154: o godzinie 22:02 wystrzelił salwę torped w kierunku kilku statków, uzyskując trafienia w dwie jednostki[35][36]. Pierwszą był zbudowany w 1918 roku brytyjski parowiec „Melmore Head” o pojemności 5273 BRT, płynący pod balastem z Newport przez Belfast Lough do Saint John[28][35]. Statek otrzymał dwa trafienia i eksplodował, po czym zatonął na pozycji 43°27′N 27°15′W/43,450000 -27,250000, a z jego liczącej 49 osób załogi zginęło 13 marynarzy i jeden artylerzysta; pozostali (kapitan William John Leinster, 30 załogantów i czterech artylerzystów) zostali uratowani przez kanadyjską korwetę typu Flower HMCS „Shediac” (K110)[35]. Drugą ofiarą tej salwy okazał się pochodzący z 1919 roku brytyjski parowiec „Ville de Rouen” (5598 BRT), przewożący 5500 ton drobnicy na trasie Glasgow – Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha – Beira[36]. Statek został trafiony torpedą wystrzeloną w wyrzutni rufowej i doznał uszkodzeń, zostając później zatopiony dwiema torpedami na pozycji 43°25′N 27°15′W/43,416667 -27,250000 przez innego U-Boota – U-662 (ocalała cała, licząca 71 osób załoga, podjęta z wody przez korwetę HMCS „Shediac”)[28][36].
Między godziną 23:53 a 23:56 U-225 wystrzelił kolejne cztery pojedyncze torpedy, także trafiając dwa statki[37][38]. Pierwszym był zbudowany w 1928 roku belgijski motorowiec „President Francqui” o pojemności 4919 BRT, który płynął pod balastem z Belfastu do Nowego Jorku[28][37]. Statek otrzymał trafienie jedną torpedą i doznał uszkodzeń, a następnego dnia został zatopiony o godzinie 10:15 na pozycji 43°23′N 27°14′W/43,383333 -27,233333 przez siostrzany U-336, który zużył do tego aż sześć torped (o 8:13 „President Francqui” został także trafiony kolejną torpedą przez U-225)[37]. W wyniku ataku zginęło pięciu z 57 ludzi znajdujących się na pokładzie, a kapitan został wzięty do niewoli przez U-225[32][37]. Drugą trafioną jednostką był pochodzący z 1941 roku brytyjski catapult aircraft merchant (CAM) „Empire Shackleton” o pojemności 7068 BRT, transportujący 2000 ton drobnicy i 1000 ton amunicji na trasie Liverpool – Zatoka Liverpoolska – Halifax[38]. Statek, na którym przebywał komodor konwoju, wiceadmirał Wion de Malpas Egerton, otrzymał dwa trafienia torpedami i został uszkodzony; następnego dnia stał się celem ataku U-435 oraz U-123 i został ostatecznie zatopiony ogniem artyleryjskim tego pierwszego na pozycji 43°20′N 27°18′W/43,333333 -27,300000 o godzinie 5:43[38]. Z załogi liczącej 62 osoby 43 zostały podjęte wieczorem przez statek służb specjalnych HMS „Fidelity” (D57), jednak 30 grudnia został on zatopiony przez U-435 i wszystkie zginęły (kapitan, komodor, pięciu marynarzy Royal Navy, 31 członków załogi i czterech artylerzystów); pozostałych jedenastu członków załogi, jeden marynarz RN i siedmiu artylerzystów zostali uratowani przez brytyjski parowiec „Calgary” i korwetę HMCS „Shediac” (K110)[38].
1 stycznia 1943 roku okręt został przyporządkowany do 1. Flotylli U-Bootów[7][8]. 8 stycznia po 35 dniach spędzonych w morzu okręt dopłynął do portu w Breście[31][32].
Drugi rejs bojowy i utrata okrętu
[edytuj | edytuj kod]2 lutego 1943 roku U-225 wyszedł z Brestu na swój drugi wojenny patrol, udając się na wody północnego Atlantyku[31][39]. Między 11 a 15 lutego okręt operował w wilczym stadzie Ritter[7][39]. 22 lutego na północ od Azorów (na pozycji 48°37′N 30°35′W/48,616667 -30,583333) został zatopiony bombami głębinowymi przez brytyjską korwetę typu Flower HMS „Dianthus” (K95)[7]. Zginęła cała, licząca w tym rejsie 46 osób załoga U-225[7].
Wcześniejsze ustalenia przypisywały jego zatopienie 15 lutego na południowy na pozycji 55°45′N 31°09′W/55,750000 -31,150000 bombami głębinowymi przez samolot bombowy Consolidated B-24 Liberator z oznaczeniem „S” z brytyjskiej 120. Eskadry RAF, pilotowany przez Reginalda Turnera[8][40][41], jednak w wyniku tego ataku został zatopiony U-529[7] lub 21 lutego na pozycji 51°25′N 27°28′W/51,416667 -27,466667 bombami głębinowymi przez amerykański kuter United States Coast Guard USCGC „Spencer” (WPG-36)[29][42][43], jednak w rzeczywistości atak ten dotyczył U-604 i nie spowodował żadnych uszkodzeń U-Boota[7][28].
Podsumowanie działalności bojowej
[edytuj | edytuj kod]U-225 odbył dwa patrole bojowe, spędzając w morzu 56 dni[31]. W ich trakcie zatopił jeden statek o pojemności 5273 BRT i uszkodził cztery o łącznej pojemności 24 672 BRT[44]. Na pokładach zatopionych jednostek zginęło 19 osób[44]. Pełne zestawienie strat przedstawia poniższa tabela[44]:
| Data | Nazwa | Państwo | Tonaż[d] | Los jednostki |
|---|---|---|---|---|
| 27 grudnia 1942 | „Scottish Heather” |  Wielka Brytania |
7087 | uszkodzony |
| 28 grudnia 1942 | „Melmore Head” | Wielka Brytania |
5273 | zatopiony |
| 28 grudnia 1942 | „Ville de Rouen” | Wielka Brytania |
5598 | uszkodzony |
| 28 grudnia 1942 | „President Francqui” |  Belgia |
4919 | uszkodzony |
| 28 grudnia 1942 | „Empire Shackleton” | Wielka Brytania |
7068 | uszkodzony |
| RAZEM | zatopione: | 1 | ||
| uszkodzone: | 4 | |||
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stal CM 351 produkcji zakładów Kruppa składała się z 1,23% manganu, 0,3% krzemu, 0,17% węgla, 0,13% chromu oraz 0,1% wanadu i miała następujące parametry: wytrzymałość od 55 do 70 kg/mm², granicę plastyczności 45 kg/mm², ściskanie 60% i rozciąganie 28%[15][16].
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242 podaje wyporność 749/851 ton; Rössler 1989 ↓, s. 335 i Miller 2000 ↓, s. 27 761/865 ton, zaś Gogin 2026 ↓ i Showell 2006 ↓, s. 81 769/1070 ton.
- ↑ W momencie zatopienia U-225 na jego pokładzie przebywało 46 osób[7][28].
- ↑ Tonaż statków handlowych i innych cywilnych jednostek podany jest w tonach rejestrowych brutto.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Rössler 1989 ↓, s. 115.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 89.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 115–116.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 90–91.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 94.
- 1 2 3 4 VIIC ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 U-225 ↓.
- 1 2 3 4 5 6 7 Borowiak 2009b ↓, s. 119.
- ↑ Germaniawerft ↓.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 210.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 78.
- 1 2 3 4 5 Möller i Brack 2004 ↓, s. 73.
- 1 2 Gröner 1985 ↓, s. 72.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 92, 113.
- ↑ Rössler 1989 ↓, s. 157.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 113, 120–132.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 114.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 209.
- 1 2 3 Gogin 2026 ↓.
- 1 2 3 Borowiak 2009a ↓, s. 93.
- ↑ Gröner 1985 ↓, s. 74.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 91.
- 1 2 Borowiak 2009a ↓, s. 92.
- ↑ Miller 2000 ↓, s. 27.
- ↑ Borowiak 2009a ↓, s. 126.
- ↑ Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 242.
- 1 2 3 4 5 6 Borowiak 2009b ↓, s. 120.
- 1 2 Gröner 1985 ↓, s. 84.
- ↑ Wolfgang Leimkühler ↓.
- 1 2 3 4 patrole ↓.
- 1 2 3 4 patrol 1 ↓.
- 1 2 3 4 5 Scottish Heather ↓.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 162.
- 1 2 3 Melmore Head ↓.
- 1 2 3 Ville de Rouen ↓.
- 1 2 3 4 President Francqui ↓.
- 1 2 3 4 Empire Shackleton ↓.
- 1 2 patrol 2 ↓.
- ↑ Möller i Brack 2004 ↓, s. 76.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 216.
- ↑ Herzog 1993 ↓, s. 269.
- ↑ Blair 2025 ↓, s. 217.
- 1 2 3 uboatsucc ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Clay Blair: Hitlera wojna U-Bootów. Ścigani 1942–1945. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2025. ISBN 978-83-11-18327-8. (pol.).
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 1. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-400-6. (pol.).
- Mariusz Borowiak: Żelazne rekiny Dönitza. T. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 2009. ISBN 978-83-7020-406-8. (pol.).
- Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Ivan Gogin: „VIIC” type seagoing submarines (1940–1944). Navypedia. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Erich Gröner: Die deutschen Kriegsschiffe 1815–1945: U-Boote, Hilfskreuzer, Minenschiffe, Netzleger, Sperrbrecher. T. 3. Koblenz: Bernard & Graefe, 1985. ISBN 3-7637-4802-4. (niem.).
- Guðmundur Helgason: Empire Shackleton. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: F. Krupp Germaniawerft AG, Kiel. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Melmore Head. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Oberleutnant zur See Wolfgang Leimkühler. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-225 (1). uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrol info for U-225 (2). uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Patrols by U-225. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: President Francqui. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Scottish Heather. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ships hit by U-225. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Type VIIC. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: U-225. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: Ville de Rouen. uboat.net. [dostęp 2026-07-01]. (ang.).
- Bodo Herzog: Deutsche U-Boote 1906–1966. Erlangen: Karl Müller Verlag, 1993. ISBN 3-86070-036-7. (niem.).
- David Miller: U-Boats: History, Development and Equipment, 1914–1945. London: Conway Maritime Press, 2000. ISBN 978-0851777900. (ang.).
- Eberhard Möller, Werner Brack: The Encyclopedia of U-Boats: From 1904 to the Present. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Eberhard Rössler: The U-Boat: The Evolution And Technical History Of German Submarines. Annapolis: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-87021-966-9. (ang.).
- Jak P. Mallmann Showell: The U-Boat Century: German Submarine Warfare 1906–2006. London: Chatham Publishing, 2006. ISBN 978-1-86176-241-2. (ang.).
