Iruri

Iruri
Zuberoa, Euskal Herria
Iruriko Elizabea jauregia.
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Zuberoa
Administrazioa
Estatua	Frantzia
Eskualdea	Akitania Berria
Departamendua	Pirinio Atlantikoak
Elkargoa	Euskal Hirigune Elkargoa
Barrutia	Oloroe-Donamaria
Kantonamendua	Euskal Mendialdea
Izen ofiziala	Trois-Villes
Auzapeza	Jean-Pierre Xaro (2008-2014)
Posta kodea	64470
INSEE kodea	64537
Herritarra	iruritar
Ezizena	proseskariak
Kokapena
Koordenatuak	43°08′00″N 0°52′36″W
Azalera	6.39
Garaiera	195 – 793
Demografia
Biztanleria	129 (2018:  7)
70 (%50)   (%50) 70
Dentsitatea	23,16 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak	% 65,54 (2010)
Erabilera	% 34,4 (2011)

Iruri ([iɾuɾi] edo [iui]) Zuberoako udalerria da, Basabürüan kokaturik dagoena.

Geografia

Ingurune naturala

Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, baita bertara isurtzen diren Ibarre eta Okhinabarre errekak ere.

Udalerri mugakideak

• Zalgize-Doneztebe iparraldean
• Barkoxe ipar-ekialdean
• Atharratze-Sorholüze ekialdean
• Ozaze-Zühara mendebaldean
• Aloze-Ziboze-Onizegaine hegoaldean

Klima

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak). RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago.

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 13,4 °C-koa da, 13,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1407 mm-koa da, urtarrilean 11,9 euri-egun eta uztailean 8,8 egun izanik. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Ligi-Atherei udalerrian dago, 9,5 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,1 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1528,1 mm-koa delarik. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40 °C-koa da, 2003ko abuztuaren 4an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -12,5 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua.

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 12,4 °C-koa da. Hilabeterik beroena abuztua da (19,3 °C) eta hotzena urtarrila (6,3 °C). Urteko prezipitazioa 1642 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (208 mm) eta lehorrena abuztua (90 mm).

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,27 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (11,8 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (14,2 °C) eta hotzena 1972 (10,8 °C).

Datu klimatikoak (Iruri)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura (ºC)	6.3	6.6	9.1	10.8	14.2	17.1	18.9	19.3	16.5	13.7	9.4	7.2	12.4
Pilatutako prezipitazioa (mm)	164	139	134	148	140	111	91	90	119	140	208	159	1642
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua

Berotze-marrak, 1959–2025

Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,8 °C).

1959: 12,3 °C (+0,53 °C)1960: 11,8 °C (−0,01 °C)1961: 12,7 °C (+0,93 °C)1962: 11,2 °C (−0,54 °C)1963: 10,9 °C (−0,90 °C)1964: 11,6 °C (−0,12 °C)1965: 11,2 °C (−0,54 °C)1966: 12,0 °C (+0,21 °C)1967: 11,6 °C (−0,19 °C)1968: 11,9 °C (+0,11 °C)1969: 11,3 °C (−0,47 °C)1970: 11,6 °C (−0,14 °C)1971: 11,4 °C (−0,40 °C)1972: 10,8 °C (−0,98 °C)1973: 11,2 °C (−0,55 °C)1974: 11,3 °C (−0,44 °C)1975: 11,4 °C (−0,32 °C)1976: 11,5 °C (−0,26 °C)1977: 11,6 °C (−0,19 °C)1978: 11,4 °C (−0,33 °C)1979: 11,5 °C (−0,27 °C)1980: 11,2 °C (−0,59 °C)1981: 12,1 °C (+0,33 °C)1982: 12,8 °C (+1,03 °C)1983: 12,7 °C (+0,92 °C)1984: 11,8 °C (+0,08 °C)1985: 12,1 °C (+0,35 °C)1986: 11,7 °C (−0,06 °C)1987: 12,2 °C (+0,43 °C)1988: 12,1 °C (+0,33 °C)1989: 13,0 °C (+1,28 °C)1990: 13,1 °C (+1,33 °C)1991: 11,9 °C (+0,10 °C)1992: 12,3 °C (+0,50 °C)1993: 12,1 °C (+0,32 °C)1994: 12,8 °C (+1,03 °C)1995: 12,5 °C (+0,77 °C)1996: 11,7 °C (−0,09 °C)1997: 13,0 °C (+1,23 °C)1998: 11,9 °C (+0,09 °C)1999: 12,1 °C (+0,33 °C)2000: 12,5 °C (+0,69 °C)2001: 12,1 °C (+0,32 °C)2002: 12,3 °C (+0,58 °C)2003: 12,8 °C (+1,04 °C)2004: 12,0 °C (+0,23 °C)2005: 11,7 °C (−0,07 °C)2006: 13,1 °C (+1,34 °C)2007: 11,8 °C (0,00 °C)2008: 11,7 °C (−0,09 °C)2009: 12,3 °C (+0,53 °C)2010: 11,6 °C (−0,19 °C)2011: 13,0 °C (+1,26 °C)2012: 12,2 °C (+0,48 °C)2013: 12,2 °C (+0,42 °C)2014: 13,4 °C (+1,59 °C)2015: 13,1 °C (+1,34 °C)2016: 12,8 °C (+1,05 °C)2017: 12,8 °C (+0,99 °C)2018: 13,0 °C (+1,21 °C)2019: 12,8 °C (+1,06 °C)2020: 13,6 °C (+1,87 °C)2021: 12,7 °C (+0,96 °C)2022: 14,2 °C (+2,48 °C)2023: 13,6 °C (+1,82 °C)2024: 13,3 °C (+1,58 °C)2025: 13,9 °C (+2,10 °C)

195919922025

hotzagoabatez bestekoaberoagoa

Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain

urtarrila: 1961–1990, 5,8 °C · 1991–2020, 6,3 °C (+0,5)

otsaila: 1961–1990, 6,6 °C · 1991–2020, 6,6 °C (0,0)

martxoa: 1961–1990, 7,9 °C · 1991–2020, 9,1 °C (+1,2)

apirila: 1961–1990, 9,7 °C · 1991–2020, 10,8 °C (+1,1)

maiatza: 1961–1990, 12,9 °C · 1991–2020, 14,2 °C (+1,2)

ekaina: 1961–1990, 16,1 °C · 1991–2020, 17,1 °C (+1,1)

uztaila: 1961–1990, 18,6 °C · 1991–2020, 18,9 °C (+0,3)

abuztua: 1961–1990, 18,4 °C · 1991–2020, 19,3 °C (+0,8)

iraila: 1961–1990, 16,9 °C · 1991–2020, 16,5 °C (−0,5)

urria: 1961–1990, 13,3 °C · 1991–2020, 13,7 °C (+0,4)

azaroa: 1961–1990, 8,7 °C · 1991–2020, 9,4 °C (+0,8)

abendua: 1961–1990, 6,3 °C · 1991–2020, 7,2 °C (+1,0)

UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe

+0,50,0+1,2+1,1+1,2+1,1+0,3+0,8−0,5+0,4+0,8+1,0

1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.

Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025

°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,8 °C)

+3 °C−3 °C

1959: +0,53 °C (12,3 °C)

1960: −0,01 °C (11,8 °C)

1961: +0,93 °C (12,7 °C)

1962: −0,54 °C (11,2 °C)

1963: −0,90 °C (10,9 °C)

1964: −0,12 °C (11,6 °C)

1965: −0,54 °C (11,2 °C)

1966: +0,21 °C (12,0 °C)

1967: −0,19 °C (11,6 °C)

1968: +0,11 °C (11,9 °C)

1969: −0,47 °C (11,3 °C)

1970: −0,14 °C (11,6 °C)

1971: −0,40 °C (11,4 °C)

1972: −0,98 °C (10,8 °C)

1973: −0,55 °C (11,2 °C)

1974: −0,44 °C (11,3 °C)

1975: −0,32 °C (11,4 °C)

1976: −0,26 °C (11,5 °C)

1977: −0,19 °C (11,6 °C)

1978: −0,33 °C (11,4 °C)

1979: −0,27 °C (11,5 °C)

1980: −0,59 °C (11,2 °C)

1981: +0,33 °C (12,1 °C)

1982: +1,03 °C (12,8 °C)

1983: +0,92 °C (12,7 °C)

1984: +0,08 °C (11,8 °C)

1985: +0,35 °C (12,1 °C)

1986: −0,06 °C (11,7 °C)

1987: +0,43 °C (12,2 °C)

1988: +0,33 °C (12,1 °C)

1989: +1,28 °C (13,0 °C)

1990: +1,33 °C (13,1 °C)

1991: +0,10 °C (11,9 °C)

1992: +0,50 °C (12,3 °C)

1993: +0,32 °C (12,1 °C)

1994: +1,03 °C (12,8 °C)

1995: +0,77 °C (12,5 °C)

1996: −0,09 °C (11,7 °C)

1997: +1,23 °C (13,0 °C)

1998: +0,09 °C (11,9 °C)

1999: +0,33 °C (12,1 °C)

2000: +0,69 °C (12,5 °C)

2001: +0,32 °C (12,1 °C)

2002: +0,58 °C (12,3 °C)

2003: +1,04 °C (12,8 °C)

2004: +0,23 °C (12,0 °C)

2005: −0,07 °C (11,7 °C)

2006: +1,34 °C (13,1 °C)

2007: 0,00 °C (11,8 °C)

2008: −0,09 °C (11,7 °C)

2009: +0,53 °C (12,3 °C)

2010: −0,19 °C (11,6 °C)

2011: +1,26 °C (13,0 °C)

2012: +0,48 °C (12,2 °C)

2013: +0,42 °C (12,2 °C)

2014: +1,59 °C (13,4 °C)

2015: +1,34 °C (13,1 °C)

2016: +1,05 °C (12,8 °C)

2017: +0,99 °C (12,8 °C)

2018: +1,21 °C (13,0 °C)

2019: +1,06 °C (12,8 °C)

2020: +1,87 °C (13,6 °C)

2021: +0,96 °C (12,7 °C)

2022: +2,48 °C (14,2 °C)

2023: +1,82 °C (13,6 °C)

2024: +1,58 °C (13,3 °C)

2025: +2,10 °C (13,9 °C)

195919922025

batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Historia

Iruri udalerria konderria izan zen .

Demografia

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 70 gizon, 70 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   95+   0.00 0.00   90-94   0.00 0.00   85-89   0.00 14.29   80-84   21.43 0.00   75-79   0.00 0.00   70-74   7.14 14.29   65-69   7.14 21.43   60-64   14.29 0.00   55-59   7.14 0.00   50-54   0.00 7.14   45-49   14.29 7.14   40-44   0.00 7.14   35-39   0.00 0.00   30-34   7.14 7.14   25-29   7.14 0.00   20-24   0.00 7.14   15-19   0.00 14.29   10-14   7.14 0.00   5-9   7.14 0.00   0-4   0.00
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	0	−2	0	−2	−2	1	−4	−3	−1	−4	1	0	0	−1	−2	−1	−1	−1
Jaiotzak	1	0	1	1	0	1	0	0	0	0	2	1	1	2	2	2	2	0
Heriotzak	1	2	1	3	2	0	4	3	1	4	1	1	1	3	4	3	3	1

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Trois-Villes udalerrian 148 biztanle zeuden eta 79 elkarbizitza unitate, hau da, 1,87 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Horietatik 32 kide bakarrekoak ziren, 21 etxean seme-alabarik ez zuten bikoteek osatuak eta 11 seme-alabekin bizi ziren bikoteek. Datuok erroldaren laginketan oinarritzen direnez, udalerri honetako kopuruak biribilduta daude eta zehaztasun mugatukoak dira.

148biztanle

79elkarbizitza-unitate

1,87lagun elkarbizitza-unitateko

48familia

11Bikotea seme-alabekin

21Bikotea seme-alabarik gabe etxean

16Guraso bakarrekoak

32Kide bakarrekoa

Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ez dira ehunekotan adierazten.

Udalerrian 48 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (21). Guraso bakarreko 16 familietatik 16etan ama zen guraso bakarra. 32 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.

21

11

16

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	11
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	21
Guraso bakarrekoak	16
Kide bakarrekoak	32
Bestelakoak	0
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	21
Seme-alabadun bikoteak	11
Guraso bakarrekoak	16
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	32
Seme-alaba bat	5
Bi seme-alaba	11
Hiru seme-alaba	0
Lau seme-alaba edo gehiago	0
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	59
Izatezko bikotean	10
PACS bidez lotuta	8
Ezkongabea	30
Alarguna	14
Dibortziatuta	6
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	0
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	5
Goi-mailako langileak	5
Erdi-mailako lanbideak	5
Enplegatuak	21
Eskulangileak	5
Erretiratuak	37
Bestelakoak	0
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 99 etxebizitza zeuden. Horietatik 76 egoitza nagusi ziren, 15 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 8 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (96), eta apartamentuak gutxi ziren (3). Egoitza nagusietatik 62 beren jabearen bizilekuak ziren, 11 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 3 doan lagata.

99etxebizitza

76egoitza nagusi

96etxe

3apartamentu

Etxebizitza multzoa

76

15

8

Egoitza nagusia (76)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (15)Hutsik (8)

Etxe mota

96

Etxea (96)Apartamentua (3)

Jabetza egoera

62

11

Jabeak (62)Alokairuan (11)HLM (1)Doan lagata (3)

Eraikuntza garaia

1919 aurretik23

1919-19455

1946-197010

1971-199020

1991-20058

2006-20207

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (44). 31 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 57 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 39 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 31tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela0

2 gela2

3 gela11

4 gela19

5 gela edo gehiago44

Berogailu mota

12

24

9

31

Fuel-olioa (12)Elektrizitatea (24)Gas botila (9)Bestelakoak (31)

Aparkalekua eta ibilgailuak

57aparkalekua

39ibilgailu 1

31ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	76
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	15
Hutsik	8
Etxe mota
Etxeak	96
Apartamentuak	3
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	0
2 gela	2
3 gela	11
4 gela	19
5 gela edo gehiago	44
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	23
1919-1945	5
1946-1970	10
1971-1990	20
1991-2005	8
2006-2020	7
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	62
Alokairuan	11
HLM	1
Doan lagata	3
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	0
Fuel-olioa	12
Elektrizitatea	24
Gas botila	9
Bestelakoak	31
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	57
Ibilgailu bat	39
Bi ibilgailu edo gehiago	31
Iturria: INSEE, RP2023. Laginketan oinarritutako datuak, biribilduta; ehunekorik ez da ematen udalerriaren tamaina dela eta.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 79 biztanleetatik 61 aktibo ziren (% 77,2), horietako 59 lanean (% 74,7) eta 2 langabezian (aktiboen % 3,3).

7915-64 urteko biztanle

% 77,2aktibo

% 74,7lanean

% 3,3langabezia-tasa

18 ez-aktibotik 2 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 11,1), 13 erretiraturik zeuden (% 72,2) eta 3 bestelako ez-aktibo ziren (% 16,7).

Ez-aktiboak

% 11

% 72

% 17

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Udalerrian 32 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 59 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

32enplegu udalerrian

% 40,6soldatapeko

% 59,4ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.970 eurokoa zen.

27.970 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 17,6

18-29 urte% 17,6

30-39 urte% 12,5

40-49 urte% 13,4

50-64 urte% 12,4

65-74 urte% 9,0

75 urte eta gehiago% 9,3

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 6,5

Errentariak% 25,8

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 65,1

Pentsio/erretiroak% 32,3

Ondarea, bestelakoak% 13,8

Gizarte-prestazioak% 4,4

Zuzeneko zergak−% 15,7

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 57,3, ez-soldatapekoen errenta % 5,5, langabezia-sariak % 2,3.

Ondasun nabarmenak

• Elizabea jauregia, XVII. mendekoa dena, monumentu izendaturik dago 1986. urtetik aurrera. Jean-Armand du Peyrerrek eraikiarazi zuen.

Iruditegia

• 
  Iruriko eliza.
• 
  Pilotalekua.
• 
  Herriko etxea.

Iruritar ezagunak

• Jean-Armand du Peyrer (1598-1672), Iruriko kondea, Monsieur de Tréville izenarekin ezaguna. Frantziako Louis XIII.aren mosketarien burua izan zen, baita Alexandre Dumasek idatzitako "Hiru mosketariak" nobelako pertsonaia.
• Pierre Bordazarre (1908-1979), idazlea.

Kanpo estekak

• Datuak: Q838752
• Multimedia: Trois-Villes / Q838752
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Iruri