1666
| 1666 אין פֿארשידענע קאלענדארן | |
| גרעגאריאנישער קאלענדאר | 1666 MDCLXVI |
| יידישער לוח | ה'תכ"ו - ה'תכ"ז |
| כינעזישער קאלענדאר | 4362 – 4363 乙巳 – 丙午 4363 איז דאס יאר פֿונעם פֿערד |
| עטיאפישער קאלענדאר | 1658 – 1659 |
| פערסישער קאלענדאר | 1044 – 1045 |
| איסלאמישער קאלענדאר | 1076 – 1077 |
1666 איז דאס 66סטע יאר אינעם 17טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. דעם 1טן יאנואר 1666 לויטן גרעגאריאנישן קאלענדאר פֿעדערט דעם 1טן יאנואר לויטן יוליאנישן קאלענדאר מיט 10 טעג.
אלע דאטעס דא זענען לויטן גרעגאריאנישן קאַלענדאַר.
געשעענישן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]יאנואר–יוני
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- 27סטן יאנואר – די מאגול אימפעריע נעמט איין טשיטאגאנג: מוגהאלישע כוחות פון קייסער אוראנגזעב, איאיינעם מיט די פארטוגעזער, אונטער שאיסטא כאן און זיין זון בוזורג אומעד כאן, פארטרייבן די מאגעס פון דער בענגאלער פארטשטאט טשיטאגאנג, און געבן דער שטאט דעם נייעם נאמען איסלאמאבאד.
- 1טן פעברואר – דער פאראייניגטער ענגלישער און סקאטישער קעניגלעכער הויף קערט זיך צוריק קיין לאנדאן, נאכדעם וואס די גרויסע מגפה אין לאנדאן הייבט אן זיך צו פארקלענערן.[1]
- 20סטן אפריל – אין דער קאלאניאלער בריטישער צפון אמעריקע ווערן אונטערגעשריבן די ״ארטיקלען פון שלום און פריינדשאפט״ צווישן דער רעגירונג פון דער פראווינץ מערילענד און 12 מזרח-אלגאנקווינישע שבטים — די פיסקאטאוויס, נאקאטשטאנקס, דאעגס, מאטאוואמאנס, פורטאבאקס, שאפאטיקאס, מיקיקיוואמאנס, מאנאסקסענדס, טשינגוואאטייקס, האנגעמייקס, סאקייאס און פאנייאס.
- 12טן מאי – אין אינדיע קומט גענעראל שיוואדזשי בהאנסאלע פון דער מאראטישער אימפעריע אן צום אגרא פארט פאר א טרעפונג מיט קייסער אוראנגזעב פון דער מאגול אימפעריע, אלס טייל פון די שלום-באדינגונגען פון דעם פארט פון פוראנדאר פון 1665. נאכדעם וואס ער ווערט באליידיקט פון דעם אופן ווי מען באהאנדלט אים, ווערט ער בייז און פרובירט אוועקצוגיין; ער און זיין זון סאמבהאדזשי ווערן גלייך ארעסטירט און איינגעשפארט אין דער פארט.[2]
- 13טן מאי – דער פראנצויזישער טעאלאג לואי-אייזאק לעמייסטר דע סאסי ווערט איינגעשפארט אין דער באסטיל נאכדעם וואס ער ווערט פאראורטיילט פאר אפיקורסות אין פארבינדונג מיט דער יאנסעניסטישער באוועגונג. סאסי נוצט זיינע צוויי און א האלב יאר אין תפיסה, ביזן 14טן נאוועמבער 1668, צו פארפאסן די Bible du Port-Royal, די ערשטע פראנצויזישע איבערזעצונג פון דער ביבל,
- 21סטן מאי
- די הייליגע רוימישע אימפעריע, אונטער קייסער לעאפאלד דער ערשטער, קויפט צוריק די טעריטאריע פון דער הערצאגשאפט אפאלע און ראטיבאר (Oppeln und Ratibor), וואס זי האט איבערגעגעבן פאר פוילן אין 1645, פאר א סומע פון 120,000 גולדען, און פאראייניגט זי מיט אויבער-שלעזיע. די טעריטאריע וועט אין 1945, ביים סוף פון צווייטן וועלט קריג, איבערגעגעבן ווערן פון דייטשלאנד צו פוילן.
- איליאש אלעקסאנדרו ווערט דער הערשער פון מאלדאוויע, וואס געפינט זיך היינט אין ראמעניע.
- 6טן יוני – מולאי אל-ראשיד ווערט אריינגעלאזט אין פעס דורך די אידן פון דער שטאט, און גרינדט דערמיט די הערשאפט פון מאראקא׳ס עלאווי דינאסטיע, וואס וועט ממשיך זיין ביזן 21סטן יארהונדערט.[3]
- 14טן יוני (4טן יוני לויטן יוליאנישן קאלענדאר) – די פיר-טאגיגע שלאכט צווישן דער פלאטע פון דער האלענדישער רעפובליק, מיט 84 שיפן אונטער דער קאמאנד פון אדמיראל מיכיל דע רויטער, און דער ענגלישער קעניגלעכער פלאט, מיט 79 שיפן אונטער דער פירערשאפט פונעם הערצאג פון אלבערמארל, אין צפון ים, איינע פון די לענגסטע ים-קריגן אין דער היסטאריע, ענדיגט זיך מיט א צוריקציען פון די ענגלענדער, נאכדעם וואס זי האט זיך אנגעהויבן דעם 11טן יוני.[4] אלס טייל פון דער צווייטער ענגליש-האלענדישער מלחמה ענדיגט זיך די שלאכט מיט א האלענדישער נצחון, אבער ביידע זייטן ליידן שווערע פארלוסטן: די ענגלענדער פארלירן 1,000 מענטשן און 10 שיפן ווערן פארזונקען, בשעת די האלענדער פארלירן פיר שיפן און 1,550 מענטשן. די געשעדיגטע, אבער נישט פארניכטעטע, ענגלישע פליט הייבט אן רעפאראטן און איבעררישטונג, און טרעפט זיך ווידער מיט דער האלענדישער פליט דעם 25סטן יולי אין דער שלאכט פון סיינט דזשיימס טאג.
יולי–סעפטעמבער
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- 13טן יולי – די שלאכט פון מאטווי, די בלוטיגסטע קאמף אין דער לובאמירסקי רעוואלט, קומט פאר אין פוילן ביי דעם דארף מאטווי. זשעזשי סעבאסטיאן לובאמירסקי, וואס האט געפירט דעם אויפשטאנד קעגן דעם פוילישן קעניג יאן דער צווייטער קאזימיר, באזיגט א גרעסערן כוח פון טרופן אונטער דער פירערשאפט פון יאן דער דריטער סאביעסצקי פון דער פויליש-ליטווינישער פאראייניקונג. פוילן און ליטע פארלירן 4,000 מענטשן, אין פארגלייך צו 200 רעבעלן פארלוסטן.
- 31סטן יולי – דער אפמאך פון לעגאניצע ווערט אונטערגעשריבן. פוילן שטעלט צוריק די טיטלען פון זשעזשי סעבאסטיאן לובאמירסקי און זיינע אפיצירן, גיט אמניסטיע פאר אלע רעבעלן, און קעניג יאן דער צווייטער קאזימיר לאזט אפ ווייטערדיגע רעפארם-פלענער.
- 17טן אויגוסט – אין אינדיע אנטלויפן גענעראל שיוואדזשי בהאנסאלע, דער צוקונפטיגער הערשער פון דער מאראטישער אימפעריע, און זיין זון סאמבהאדזשי פון הויז-ארעסט אין דער אגרא פארט, וואו זיי זענען געהאלטן געווארן אלס געפאנגענע זייטן 12טן מאי.
- 19טן אויגוסט (9טן אויגוסט לויטן יוליאנישן קאלענדאר) – דער קאנטער-אדמיראל ראבערט האלם פירט אן א ענגלישן קעניגלעכן פלאט-אויפפאל אויף דעם האלענדישן אינזל טערשעלינג, און פארניכטעט במשך פון צוויי טעג 150 האנדלסשיפן אינעם פלי עסטואר און בארויבט די שטאט וועסט-טערשעלינג. דער אקציע ווערט באקאנט אלס ״האולמס׳ פייער״.
- 2טן סעפטעמבער – די גרויסע פייער פון לאנדאן הייבט זיך אן אלס א פייער אין א בעקעריי וואס געהערט צו טאמאס פארינער אויף פודינג לעין, נעבן לאנדאנער בריק. במשך פון פיר טעג פארניכטעט דאס פייער מער ווי 13,000 געביידעס, אבער בלויז זעקס מענטשן זענען באקאנט צו זיין אומגעקומען,[5] בשעת אמווייניגסטנס 80,000[6] ווערן איבערגעלאזט אן הייזער און פארמעגן. די געשעענישן ווערן פארשריבן דורך סעמועל פיפס אין זיין טאגבוך.[7]
- 16טן סעפטעמבער – די ענדע פון שבתאי צבי הייבט זיך אן אין קאנסטאנטינאפאל.
אקטאבער–דעצעמבער
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- 11טן אקטאבער – דער סיער דע בואט, קאפיטאן הענרי דע פלורי דע קולאן פון דער ארמיי פון דער האלענדישער רעפובליק, ווערט עפענטלעך געהרגעט אין די האג נאכדעם וואס ער ווערט פאראורטיילט פארן פרובירן אראפצואווארפן דעם האלענדישן פירער יאן דע וויט.
- 26סטן אקטאבער – עבאס דער צווייטער, דער שאך פון איראן, שטארבט אין עלטער פון 34 יאר נאכדעם וואס ער האט געהערשט 24 יאר, אן אנצוגעבן א נאכפאלגער.[8] זיין 18-יעריגער זון סאם מירזא ווערט זעקס טעג שפעטער געקרוינט אלס דער נייער קייסער פון דער סאפאווידישער אימפעריע.[9]
- 27סטן אקטאבער – ראבערט הובערט, א פראנצויז וואס האט פאלש מודה געווען אז ער האט אנגעצינדן די גרויסע פייער פון לאנדאן, טראץ דעם וואס ער איז ערשט אנגעקומען קיין ענגלאנד צוויי טעג נאכדעם וואס די פייער האט זיך אנגעהויבן, ווערט געהרגעט באזירט אויף זיין עדות.
- 22סטן דעצעמבער – די פראנצויזישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן, געגרינדעט דורך לואי דער פערצנטער, האלט איר ערשטע זיצונג.[10]
דאטע אומבאקאנט
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- אייזעק ניוטאן נוצט א פריזמע צו צעטיילן זון-ליכט אין די פארבן פון דעם אפיטישן ספּעקטרום, וואס ער באצייכנט אין זיינע אלכעמישע שריפטן אלס Lux Dei, און דערמיט העלפט ער פארבעסערן דאס פארשטאנד פון דער וויסנשאפטליכער נאטור פון ליכט. ער אנטוויקלט אויך דיפערענציאל-קאלקולוס בערך אין דער זעלבער צייט ווי לייבניץ. דערפאר ווערט 1666 באצייכנט אלס זיין Annus mirabilis, אדער ניוטאנס «יאר פון דער מארגן-שטערן».
געבוירן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]געשטארבן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- 26סטן אויגוסט - פראנס האלס, האלענדישער מאלער (געב' בערך 1580)
וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו:
1666
יארן און יארהונדערטער
- ↑ (1992) The Chronology of British History. London: Century Ltd, 190–191. ISBN 0-7126-5616-2.
- ↑ Stewart Gordon, The Marathas, 1600–1818 (Cambridge University Press, 1993) p. 78
- ↑ Abū al-Qāsim ibn Aḥmad al-Zayyānī (1886). in Houdas, O.: Le Maroc de 1631 à 1812 (אויף fr). Paris: Ernest Leroux, 2.
- ↑ Frank L. Fox, The Four Days' Battle of 1666: The Greatest Sea Fight of the Age of Sail (Seaforth Publishing, 2009)
- ↑ (2006) Penguin Pocket On This Day. Penguin Reference Library. ISBN 0-14-102715-0.
- ↑ (2003) By Permission of Heaven: The Story of the Great Fire of London. London: Jonathan Cape, 4, 101. ISBN 9780224062268.
- ↑ Burke, James. Connections, Pbk, 265.
- ↑ H. R. Roemer, "The Safavid period", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1986), p. 301
- ↑ The Muslim World: A Historical Survey, Part III: The Last Great Muslim Empires (E. J. Brill, 1969) p. 210
- ↑ Clericuzio, Antonio (2000). Elements, principles, and corpuscles: a study of atomism and chemistry in the seventeenth century (אויף en). Dordrecht; Boston: Kluwer Academic, 179. ISBN 9780792367826.
