Oklahoma

Oklahoma
Eyalet
Bayrak Mühür
Koordinatlar: 35°30′N 98°00′W
Ülke	Amerika Birleşik Devletleri
Başkent ve eyaletin en büyük şehri	Oklahoma City
İdare
• Vali	Kevin Stitt (R)
• Vali vekili	Matt Pinnell (R)
• Üst meclis	Oklahoma Senatosu
• Alt meclis	Oklahoma Temsilciler Meclisi
• Senatörler	James Lankford (R) Alan S. Armstrong (R)
Yüzölçümü
• Toplam	181,038 km²
• Kara	177,660 km² (68,594 mil²)
• Su	3,377 km² (1,303 mil²)
Rakım	400 m
En yüksek nokta	1,516 m (4,973 ft)
En alçak nokta	88 m (288 ft)
Nüfus  (2020)
• Toplam	3.963,516
• Yoğunluk	21,3/km²
Zaman dilimi	UTC-06.00
• Yaz (YSU)	UTC-05.00
ISO 3166 kodu	US-OK
Resmî site ok.gov

Oklahoma, Amerika Birleşik Devletleri'nin Güney Orta, Güney ve Güneybatı bölgelerinde yer alan, denize kıyısı olmayan bir eyalettir. Güneybatıda Teksas, kuzeyde Kansas, kuzeydoğuda Missouri, güneydoğuda Arkansas, batıda New Mexico ve kuzeybatıda Colorado ile sınır komşusudur. Kısmen Yayla Güneyi'nin batı ucunda yer alan eyalet, 50 Birleşik Devletler eyaleti arasında yüzölçümü bakımından 20. ve nüfus bakımından 28. sıradadır. Sakinlerine Oklahomalılar denir ve başkenti ve en büyük şehri Oklahoma City'dir.

Eyaletin adı, Choctaw dilindeki okla ('insanlar') ve humma ('kırmızı') kelimelerinden türetilmiştir. Oklahoma, 1889 tarihli Kızılderili Tahsis Yasası'nın, 1889 Toprak Akını'nı yerleşime açmasına kadar, daha önce Kızılderililere ait topraklarda hak iddia eden Amerikalı yerleşimciler olan Sooners'a atıfta bulunarak, gayri resmi olarak "Sooner Eyaleti" takma adıyla da bilinir.

Antik dağ sıraları, ovalar, platolar ve doğu ormanlarıyla Oklahoma'nın büyük bir kısmı, şiddetli hava koşullarına eğilimli olan Büyük Ovalar, Cross Timbers ve ABD İç Yaylaları'nda yer almaktadır. Oklahoma, üç büyük Amerikan kültürel bölgesinin birleşme noktasındadır. Tarihsel olarak, Mississippi Nehri'nin doğusundan taşınan Amerikan yerlileri için hükümet tarafından onaylanmış bir bölge, Teksas ve ilgili bölgelerden gelen sığır sürüleri için bir rota ve Güney yerleşimcileri için bir varış noktası olarak hizmet etmiştir. Şu anda Oklahoma'da 25 yerli dil konuşulmaktadır. 2020 ABD nüfus sayımına göre, Oklahomalıların %14,2'si Amerikan yerlisi olarak tanımlanmaktadır; bu, herhangi bir eyaletteki en yüksek yerli nüfus yüzdesidir.

Doğal gaz, petrol ve tarım ürünlerinin önemli bir üreticisi olan Oklahoma, havacılık, enerji, telekomünikasyon ve biyoteknolojiye dayalı bir ekonomik temele sahiptir. Oklahoma City ve Tulsa, Oklahoma'nın başlıca ekonomik dayanak noktaları olarak hizmet vermekte olup, Oklahomalıların neredeyse üçte ikisi bu metropol istatistiksel alanlarında yaşamaktadır.

Tarih

Bölgede 15 bin yıl kadar önce Clovis ve Folsom Yerlilerinin yaşadığına ilişkin kanıtlar ortaya çıkarılmıştır. MS 500-1300 arasında çömlek, dokuma, heykel ve metal eşya yapımı alanında altın çağını yaşayan bölge Francisco Vásquez de Coronado'nun 1541'de bölgeye düzenlediği keşif seferleriyle beraber bir gerileme dönemine girdi. Bölge uzun yıllar İspanyol yönetimi altında kaldıktan sonra 1800'de Fransızların eline geçti. 1803'te Louisiana Alımı çerçevesinde ABD'ye bağlandı. 1828'de ABD Kongresi'nde alınan bir kararla Yerlilere ayrıldı. Amerikan İç Savaşı başlangıcında Beş Uygar Kabile'nin Güney eyaletleriyle bir dizi antlaşma imzalamaları üzerine 1865'ten sonra federal hükûmet bölgeye daha fazla müdahalede bulunmaya başladı. 1880'e gelindiğinde Yerli Toprakları olarak anılan bu bölgeye 60'tan fazla Yerli kabilesi yerleşmişti. 1889'da Kongre kararıyla Yerli Topraklarının bir bölümü beyazların yerleşimine açıldı. 1907'de Yerli Toprakları'nın geri kalan bölümünün Oklahoma topraklarına katılmasıyla oluşturulan Oklahoma Eyaleti ABD'nin 46. eyaleti oldu.

19 Nisan 1995'te eyaletin başkenti Oklahoma City'de bir kamu binasına yönelik olarak bombalı saldırı düzenlendi. 168 kişinin ölümü ve 800'ün üzerinde yaralanmayla sonuçlanan olayın 11 Eylül saldırılarından sonra ABD toprakları üzerinde gerçekleşmiş en büyük ikinci şiddet eylemi olduğu iddia edildiyse de sonraları bu olayın da 11 Eylül gibi derin şüpheler bırakan delillerle birlikte kapatıldığını söyleyen uzmanlar da vardır.

Ayrıca bakınız: Oklahoma City saldırısı

Coğrafya & iklim

ABD'nin en büyük coğrafi oluşumlarından üçü kısmen eyalet sınırları içinde kalır. Doğudaki İç Dağlık Bölge, güneydeki Kıyı Düzlüğü ve eyaletin geri kalan kesiminde uzanan İç Alçak Bölge. Kuzeybatıdaki engebeli Ozark Platosu (Ozarks) güzel manzaralarıyla dikkat çeker. Eyaletin kuzey ve orta kesimlerinin sularını toplayan Red Irmağı (Red River of the South) aynı zamanda eyaletin güney sınırını çizer.

Nüfus

Nüfus olarak ABD'nin 27. büyük eyaleti olan Oklahoma ülkenin en kalabalık yerli nüfusuna sahip ikinci eyaletidir. Amerikan Yerlileri nüfusun % 11.3'ünü oluşturur. Etnik dağılım; Beyazlar % 82,2, Siyahlar % 8,55 ve Asyalılar % 1,9 (2005).

Spor

Oklahoma City şehrinin takımı Oklahoma City Thunder NBA basketbol liginde mücadele etmektedir.

Ayrıca bakınız

• Allen Williamson Bridge (bir köprü)
• John Jarman (bir siyasetçi)
• Gary Richardson (bir siyasetçi)
• Allen Williamson (bir siyasetçi)
• James Allen Williamson (bir siyasetçi)