-ę

Podobna pisownia: 'e' • -e • -e- • -ee • .ee • E • e • e- • e.e. • EE • Ee • ee • eee • eʻe • È • è • É • é • Ê • ê • Ë • ë • Ē • ē • Ĕ • ĕ • Ė • ė • Ę • ę • Ě • ě • Ǝ • ǝ • Ȅ • ȅ • Ȇ • ȇ • Ȩ • ȩ • Ɇ • ɇ • Ə • ə • Ɛ • ɛ • ɛɛ • Ɜ • ʻe- • ȩ • Ḕ • ḕ • Ḗ • ḗ • Ḙ • ḙ • Ḛ • ḛ • Ḝ • ḝ • Ẹ • ẹ • Ẻ • ẻ • Ẽ • ẽ • Ế • ế • Ề • ề • Ể • ể • Ễ • ễ • Ệ • ệ • € • ℇ • ℈ • ℮ • ℯ • ℰ • ⅇ • ∃ • ∄ • ∈ • ∉ • ∊ • ∋ • ∌ • ∍ • ⋲ • ⋳ • ⋴ • ⋵ • ⋶ • ⋷ • ⋸ • ⋹ • ⋺ • ⋻ • ⋼ • ⋽ • ⋾ • ⋿ • ⱸ • ⱻ • Ꜫ • ꜫ • Ꝣ • ꝣ • Ꝫ • ꝫ • ꬲ • ꬳ • ꬴ

-ę (język polski)

przyrostek

(1.1) …tworzący nazwy istot niedorosłych

(1.2) daw. reg. (Górny Śląsk) …tworzący nazwy dziewcząt od nazwiska rodzica^[1]

końcówka fleksyjna

(2.1) …tworząca pierwszą osobę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego czasowników

(2.2) …tworząca biernik liczby pojedynczej rzeczowników zakończonych na -a

(2.3) …wskazująca na gramatyczny rodzaj nijaki mianownikowej formy rzeczownika^[2]

(1.1)

przykłady:: (1.1) foczę, kocię; (1.1) chłopię, dziewczę; (1.2) Lipię → córka Lipy^[1]; (2.1) toczę, koszę, myślę; (2.2) kotkę, mamę, wojnę, poetę; (2.3) strzemię

etymologia:: (1.1) z dawnej deklinacji *-ęt-^[3]; (2.1) praindoeur. *-omi^[4]

uwagi:: zobacz słowa kończące się na „-ę”; (1.1) Jeśli to możliwe, zmiękcza poprzedzającą spółgłoskę („bocian” > „bocianię”; „sokół” > „sokolę”; „kot” > „kocię”; „żubr” > „żubrzę”). Jeśli jest nią „k”, następuje wymiana na „cz” („wilk” > „wilczę”; „indyk” > „indyczę”).; (1.1) W leksemach cielę, jagnię, prosię, szczenię, źrebię – mimo że są one nazwami istot niedorosłych – ę jest końcówką fleksyjną (2.3), a nie przyrostkiem. Wyrazy te są niemotywowane^[3].; (2.1) Dotyczy wszystkich koniugacji poza pierwszą i drugą. Spotykane czasami używanie tej końcówki w odmianie czasowników drugiej koniugacji („rozumię”, „umię”) jest niepoprawne.; (2.2) Dotyczy rzeczowników rodzaju żeńskiego oraz rzeczowników rodzaju męskiego, które opisują mężczyzn.

białoruski: (2.2) -у, -ю
chorwacki: (2.2) -u
czeski: (2.2) -u
rosyjski: (1.1) -ёнок, -онок; (2.1) -у, -ю; (2.2) -у, -ю
serbski: (2.2) -у
słowacki: (2.2) -u
słoweński: (2.2) -o
ukraiński: (2.2) -у, -ю

1 2 3 Henryk Gaertner, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Część III, 1. Słowotwórstwo, Książnica – Atlas, Warszawa – Lwów 1934, s. 245.
↑ Stanisław Szober, Gramatyka języka polskiego, PWN, Warszawa 1968, s. 119.
1 2 Krystyna Długosz-Kurczabowa, Stanisław Dubisz, Gramatyka historyczna języka polskiego, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2001, s. 362.
↑ Witold Mańczak, O zjawisku, które w tekstach polskich występuje w ponad 60% wyrazów, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” nr 29/2015, s. 66.