Jo Grimond

Jo Grimond

Jo Grimond (1976)
Pełne imię i nazwisko	Joseph Grimond
Data i miejsce urodzenia	29 lipca 1913 St Andrews
Data i miejsce śmierci	24 października 1993 Kirkwall
Lider Partii Liberalnej
Okres	od 5 listopada 1956 do 17 stycznia 1967
Poprzednik	Clement Davies
Następca	Jeremy Thorpe
Lider Partii Liberalnej
Okres	od 10 maja 1976 do 7 lipca 1976
Poprzednik	Jeremy Thorpe
Następca	David Steel
Par dożywotni
Okres	od 12 października 1983 do 24 października 1993
Przynależność polityczna	Partia Liberalna (do 1998) Liberalni Demokraci (od 1988)
Poseł do Izby Gmin z okręgu Orkney and Shetland
Okres	od 23 lutego 1950 do 13 maja 1983
Przynależność polityczna	Partia Liberalna
Poprzednik	Basil Neven-Spence
Następca	Jim Wallace

Joseph Grimond, baron Grimond (ur. 29 lipca 1913 w St Andrews, zm. 24 października 1993 w Kirkwall) – brytyjski prawnik i polityk pochodzący ze Szkocji, lider Partii Liberalnej w latach 1956–1967 i 1976, poseł do Izby Gmin od 1950 do 1983, par dożywotni (1983–1993).

Życiorys

Młodość, wykształcenie i kariera zawodowa

Był synem właściciela wytwórni juty. Ukończył Eton College, a następnie studia prawnicze oraz z zakresu filozofii, politologii i ekonomii (PPE) w Balliol College, na Uniwersytecie Oksfordzkim. W 1937 uzyskał uprawnienia barristera w Middle Temple. W 1939, na trzy dni przed wybuchem wojny, wstąpił do wojska. Służył w regimencie Fife and Forfar Yeomanry początkowo w Irlandii Północnej, zaś od 1944 walczył na froncie zachodnim. Zakończył wojnę w stopniu majora. W latach 1945–1947 był, jako wojskowy, oddelegowany do służby w Administracji Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (UNRA). Następnie – po demobilizacji, został sekretarzem National Trust for Scotland. W latach 1960–1963 sprawował funkcję rektora Uniwersytetu Edynburskiego, zaś w w 1970 – Uniwersytetu w Aberdeen. Od 1970 do 1990 był kanclerzem Uniwersytetu Kentu.

Działalność polityczna

W czasie studiów wstąpił do Partii Liberalnej. W trakcie kampanii przed wyborami parlamentarnymi w 1935 wspierał Arthura Irvine'a (późniejszego polityka Partii Pracy), bezskutecznie kandydującego z ramienia liberałów do Izby Gmin w okręgu West Aberdeenshire and Kincardine. W pierwszych powojennych wyborach (w 1945), Grimond kandydował do niższej izby parlamentu z okręgu obejmującego Orkady i Szetlandy. Nie uzyskał wówczas mandatu, otrzymując 5 975 głosów – wobec 6 304 oddanych na kandydata Partii Unionistycznej. W 1950 zdobył mandat w tym samym okręgu i utrzymywał go w w kolejnych wyborach (po raz ostatni został wybrany w 1979). W Izbie Gmin początkowo pełnił funkcję głównego whipa liberałów (1950–1956).

W 1956 zastąpił Clementa Daviesa na stanowisku lidera partii. W okresie kierowania przez Grimonda Partią Liberalną, ilość jej członków zwiększyła się z ok. 100 tysięcy do 350 tysięcy. Znacząco wzrosła również liczba oddawanych na nią głosów (z 2,5% w wyborach w 1951 do 11,2% w 1964). Grimond krytykował decyzję premiera Anthony’ego Edena o udziale wojsk brytyjskich w wojnie przeciwko Egiptowi (1956) oraz wzrost znaczenia politycznego zarówno związków zawodowych, jak i organizacji pracodawców. Sprzeciwiał się rozbudowie brytyjskiego arsenału jądrowego, opowiadając się za jego integracją z siłami amerykańskimi. Popierał starania o przystąpienie Zjednoczonego Królestwa do wspólnot europejskich, a także plany dewolucji (w szczególności utworzenia samorządowych parlamentów Szkocji oraz Walii). W 1967 jego następcą na stanowisku lidera liberałów został Jeremy Thorpe. W 1976, po rezygnacji Thorpe’a z przywództwa w partii – w następstwie skandalu obyczajowego i podejrzeń o podżeganie do zabójstwa, Jo Grimond sprawował funkcję jej tymczasowego lidera.

Na początku 1983 ogłosił swoją rezygnację z kandydowania w kolejnych wyborach do Izby Gmin. W tym samym roku został mu nadany tytuł barona (baron Grimond) – przez co wszedł w skład Izby Lordów, jako par dożywotni. W 1988, w wyniku połączenia Partii Liberalnej z Partią Socjaldemokratyczną, stał się członkiem Liberalnych Demokratów.

Życie prywatne

W 1938 ożenił się z Laurą Bonham Carter (ur. 1918, zm. 1994), córką Violet Bonham Carter (1887–1969; przewodniczącej Partii Liberalnej w latach 1945–1947, baronessy Asquith of Yarnbury, par dożywotniej od 1964 do 1969), wnuczką Herberta Henry'ego Asquitha (1852–1928; lidera Partii Liberalnej w latach 1908–1918 i 1920–1926 oraz premiera od 1908 do 1916) i ciotką aktorki Heleny Bonham Carter (ur. 1966) – z którą miał czworo dzieci.

Zmarł i został pochowany na Orkadach.

Upamiętnienie

W lipcu 2026 grupa działaczy Liberalnych Demokratów powołała The Grimond Society – stowarzyszenie działające na rzecz spółdzielczości, przedsiębiorczości społecznej i własności pracowniczej.

Publikacje autorstwa Jo Grimonda

• The Liberal Future (1959)
• The Liberal Challenge (1963)
• The Common Welfare (1978)
• Memoirs (1979)
• Personal Manifesto (1983)
• The St Andrews of Jo Grimond (1992)

Źródła:

Źródła zewnętrzne

• Strona parlamentarna. parliament.uk. [dostęp 2026-08-14]. (ang.).
• Jo Grimond. Britannica.com. [dostęp 2026-08-14]. (ang.).