Naut Aran
| Naut Aran | |
|---|---|
Municipi d'Aran, .svg){kind=small} Occitània | |
 | |
 Salardú, capdulh deth municipi. | |
| Administracion | |
| Estat |  Espanha |
| Comunautat |  Catalonha |
| Província |  Lhèida |
| Comarca |  Val d'Aran |
| Terçon | Arties e Garòs, Pujòlo |
| Alcalde | César Ruiz-Canela Nieto (CDA)[1] (2011-2015) |
| Geografia | |
 |  |
| País |  Gasconha |
| Superfícia | 248,89 km² |
| Altitud • Maximala • Minimala | 1 276 m m m |
| Demografia | |
| Populacion | 1 902 ab. (2025) |
| Densitat | 7,64 ab./km² |
| Autres informacions | |
| Còdi postau | 25598 |
| Afrairament | Santenh (Arièja) |
| 250254 | |
Naut Aran ei un municipi dera Val d'Aran. Constituït en 1968 damb era fusion des tèrmes d'Arties, Salardú, Gessa, Tredòs e Bagergue ei eth municipi mès vast dera val[2].
| Entitat de populacion | Abitants (2023) |
| Salardú | 643 |
| Arties | 506 |
| Gessa | 178 |
| Tredòs | 177 |
| Garòs | 159 |
| Unha | 123 |
| Bagergue | 107 |
| Font: Idescat | |
Toponimia
[modificar | modificar lo còdi]Salardú
[modificar | modificar lo còdi]Era prononciacion ei [salar'dy]. Er etime es *salaro-dūnum, de dūnum « castèth » e salar « trueita ». Salardú a un gran renom per era pesca d'era trueita, benlèu eth lòc mèi coneishut deths Pirenèus entà la pesca d'aqueth peish [3].
Ni Pierre-Yves Lambert (La langue gauloise), nimèi Xavier Delamarre (Dictionnaire de la langue gauloise) non citan salar « trueita ». Delamarre explica salāro-dūnon per « era hortalessa de Salāros (nom atestat d'òme) [4].
Arties
[modificar | modificar lo còdi]Era prononciacion ei [ar'ti.es]. A comparar dambe Artana. Era etimologia (ibèrobasca) ei pas en relacion dambe arte « entremiei », qui ei ua pòstposicion. Ei associada a un diu aquitan, Artahe / Artehe / Arteie, documentat en Comenge, benlèu tanben ligat a arte, « euse ». Mèi exactament seriá *Arténa > Artia. Que siá damb era basa ēna o īna, era etimologia ibèro-aquitana ei segura [5].
Garòs
[modificar | modificar lo còdi]Garòs ei a comparar dambe Gallur (Aragon) e Galoze (Navarra) Er etime es bascoïde : Gallotze > Gallosse > Garòs (-ll- etimologica mia a -r- en gascon). Era rasic ei gall(or) (variantas gaílor, gaílur) « pitèr, som » e correspon ara situacion en altitud de Garòs. I a un omonime : Garòs (Bearn), de site comparable [6].
Gessa
[modificar | modificar lo còdi]Ven deth nom deth gip (plastre) en aranés e catalan occidental. Era prononciacion es ['ʒesa]. Ara montanha de Gessa, i a granas plastrères, que ara vath de Boí nomentan gessa (deth plurau latin gypsa) [7].
Tredòs
[modificar | modificar lo còdi]Era prononciacion ei [tre'dòs] (de mau léger). Eras fòrmas ancianas son Tresdos en 1265, 1212, 1313, Trados en 1278, Trasdos en 1298, Tredors en 1313. A Prats de Molló, tredossa o tardossa, al femenin, ei ua espècia de doèla de pòrta. Trasdors de trans dorsum pr'amor que travèrsa eth circuit extèrne (dors) deth cerc dera pòrta. I a autes sens « çò que's pòrta a l'espatla » : occitan ancian tresdossa; era trasdossa d'un pònt « era arcada que lo supòrta »; trasdossa « gròssa carga » en un tèxte de Moissac (Lagrèze-Fossat), etc. Ath vilatge, eth sens seriá benlèu de defensa contra eths vents, pr'amor que Tredòs ei expausat ath nòrd [8].
Unha
[modificar | modificar lo còdi]Era prononciacion ei ['yɲa]. Ei atestat Unya en 1408. I a tanben ua aiga, Unhòla. Ei en rapòrt damb eth celtic onno « flumen », deth glossari d'Endlicher. Per Unha e Unhòla, cau pensar a ua basa Onnia. Eth cambiament de o en u ei normau en Unhòla davant palatala, pas tant per Unha (pr'aquò, en aranés [e sovent en occitan] pŭgnum, cŭneum > punh, cunh). I a nombrosi celtismes en la vath [9].
Bagergue
[modificar | modificar lo còdi]Era prononciacion ei [ba'ʒerge]. Es un nom prelatin, a comparar damb Baén. Bagergue sembla ligat al mot basc bage « manca, pauretat » (eth vilatge ei eth mèi naut dera vath e eth mens fertile). Era segonda partida pòt estar -sŭe; Bagesŭe > [ba'ʒesgŭe] > [ba'ʒerge] [10].
Istòria
[modificar | modificar lo còdi]Eth municipi correspon aths dus terçons de Pujòlo e Arties e Garòs. Es creat per lo regim franquista eth 1968, per fusion des municipis de Arties, Bagergue, Gessa, Salardú e Tredòs.[11]
Administracion
[modificar | modificar lo còdi]Eth caplòc ei era vila de Salardú. Eth municipi compren cinc entitats municipaus descentralizades:
Demografia
[modificar | modificar lo còdi]Era poblacion ei de 1 902 abitants (2025).
| 1900 | 1930 | 1950 | 1970 | 1981 | 1986 | 2000 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1169 | 1079 | 1173 | 881 | 1129 | 1146 | 1480 | 1902 |
Poblacion des vilatges:
Politica
[modificar | modificar lo còdi]Eleccions de 2015:
CDA:6 UA:3
| Partit | Vòtes | Percentatge | Regidors |
|---|---|---|---|
| Convergéncia Democratica Aranesa | 578 | 60,78 % | 6 |
| Unitat d'Aran | 325 | 34,17 % | 3 |
| Partit Popular | 29 | 3,05 % | 0 |
Eleccions de 2011:
| Partit | Vòtes | Percentatge | Regidors |
|---|---|---|---|
| Convergéncia Democratica Aranesa | 599 | 60,87 % | 6 |
| Unitat d'Aran | 297 | 30,18 % | 3 |
| Partit Popular | 61 | 6,20 % | 0 |
Referéncies
[modificar | modificar lo còdi]- ↑ Lista des alcades suth site Municat
- ↑ Ministerio de Administraciones Públicas. Secretaría General Técnica, Variaciones de los municipios de España desde 1842, 2008
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. VII, p. 10, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VII&pagina=10&columna=b&linia=33&terme=SALARDÚ
- ↑ Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 226 e 321
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 258-259, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=258&columna=b&linia=31&terme=ARTIES
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. IV, p. 321, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=IV&pagina=321&columna=a&linia=19&terme=GARÒS
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. IV, p. 349, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=IV&pagina=349&columna=a&linia=59&terme=GESSA
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. VII, p. 341, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VII&pagina=341&columna=a&linia=1&terme=TREDÒS
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. VII, p. 388-389 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VII&pagina=388&columna=b&linia=24&terme=unhai
- ↑ Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniae, Vol. II, p. 305-307 https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=II&pagina=305&terme=BAGERGUE&columna=b&linia=41
- ↑ “Decreto 3290/1967, de 21 de diciembre por el que se aprueba la fusión de los Municipios de Artiés, Salardú, Gessa, Tredós y Bajerque, de la provincia de Lérida”. Boletín Oficial del Estado. n°14. 16 de genèr de 1968. p. 631. Legir en linha.
Ligams extèrnes
[modificar | modificar lo còdi]- Siti oficiau deth municipi en catalan o en castelhan unicament
