Usbekistan

Republikken Usbekistan
O‘zbekiston Respublikasi Ўзбекистон Республикаси
Flagg Riksvåpen
Adjektiv: usbekisk
Motto	Yo’q
Nasjonaldag	1. september
Nasjonalsong	«O‘zbekiston Respublikasining Davlat madhiyasi»
Hovudstad	Tasjkent
Offisielle språk	usbekisk
•  Minoritetsspråk	karakalpakisk
Flatevidd	448 978 km²
Folketal	34 915 100 (2021)
Sjølvstende frå Sovjetunionen	1. september 1991 (off. 8. desember 1991)
Styresett	Semipresidentiell republikk
•  President	Shavkat Mirziyoyev
•  Statsminister	Abdulla Aripov
BNP	69 238 900 000 US-dollar (2021)
HDI	0,727 (2021)
Gini	35,3 (2003)
Valuta	Usbekisk soms
ISO 3166-kode	UZ
Wikimedia Commons: Uzbekistan

Kart over Usbekistan.

Usbekistan, offisielt Republikken Usbekistan, er det folkerikaste landet i Sentral-Asia, med over 30 millionar innbyggjarar. Det grensar til Kasakhstan i nord, Kirgisistan og Tadsjikistan i aust, Afghanistan i sør og Turkmenistan i vest.

Av di denne delen av Sentralasia sidan slutten av 1800-talet hadde vore underlagt den russiske tsaren, vart Usbekistan ein delrepublikk av Sovjetunionen. Den 1. september 1991 sa landet seg uavhengig.

Usbekistan er ein fattig og uroleg del av Asia. I tillegg til usbekarar bur det for det meste russarar og tadsjikar i republikken. Mange av innbyggjarane er sterkt misnøgde med regimet, som har blitt skulda for korrupsjon, vanstyre og grove brot på menneskerettane. President Islom Karimov hevdar på si side at dei som demonstrerar mot han, er muslimske fundamentalistar.

Den politiske situasjonen tilspissa seg våren 2005, og fredag den 13. mai starta eit folkeopprør i Andijon heilt aust i landet, som snart spreidde seg til grensebyen Kara Su, der det vert rapportert at rasande folkemengder sette regjeringsbygga i brann. Presidenten sine tryggingsstyrkar svarte med å skyta mot opprørarane, og somme kjelder melder at fleire hundre menneske vart drepne og så mange som 2 000 såra i den fyrste samanstøyten. Styresmaktene i Usbekistan har no gjort det forbode for innbyggjarane å sjå utanlandske nyhende på fjernsyn, men tusenvis av menneske er allereie på flukt for å koma seg bort ifrå det som mange fryktar vil bli eit blodbad, ettersom ein ikkje reknar med at presidenten vil gå av.

Klima

Satellittbilete over Usbekistan.

Klimaet i Usbekistan er særs tørt med et kontinentalt preg. Støv er kanskje det mest alvorlege klimatiske problemet i Usbekistan. Kvar vår vert store støvskyer piska opp frå Karakumørkenen. Dei kjem ofte i samband med torevêr som gjev lite eller ingen nedbør. Områda rundt dei nordlege fjellsidene, som i Tasjkent, har størst sjanse for å få litt snø eller regn. Dei har derimot episodar med fønvind som gjev nokre varmare dagar og ein pause frå kulda som sig sørover frå Russland. Om vinteren kan sjølv dei sentrale ørkenområda få nokre dagar med lett snø og ein god del overskya vêr. Sjølv om det aldri vert lummert er det overraskande mykje fukt i lufta om sumaren, som elles er så godt som utan nedbør. Den relative fukta er låg fordi temperaturen er høg, og enkelte dagar kan det bli opp i 45 °C. Hausten kjem raskt og gjev ei blanding av gode temperaturar, mykje sol og lite nedbør.

Gjennomsnittstemperaturen for januar er for store delar -14 °C, men temperaturar under -38 °C er ikkje uvanleg. I store delar av landet er gjennomsnittstemperaturen om sumaren kring 32 °C, somme stader har periodevis over 50 °C. Årleg middelnedbør er 200 mm.

Galleri

• 
  «Registan» (Sandplassen) i Samarqand
• 
  Mirzo Ulug`beks observatorium (Samarqand)
• 
  Nuratau fjellområdet
• 
  Ichаn-Qаl’а (gammal Xiva)
• 
  Islom Xoja minaret (Xiva)
• 
  «Aq Saray» i Shahrisabz
• 
  Sulton Tekesh mausolé i Urganch
• 
  «Miri-Arab madrasa» i Buxoro
• 
  På torget i Marg`ilon
• 
  I nærheten av Mo`ynoq i Qaraqalpaqstan, ved Aralsjøen
• 
  Tyrkmensk eller kanskje kirgisisk kvinne ved et telt (mellom 1905 og 1915)
• 
  «Navoiy Teatr» i hovudstaden Toshkent
• 
  Shishkebab på torget (Toshkent)

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedium som gjeld: Usbekistan

• Offisiell nettstad