breken

Nederlands

Woordherkomst en -opbouw

In de betekenis van ‘klein of stuk maken’ voor het eerst aangetroffen in 1237 ^[1]
^[2]

Werkwoord

breken ^[3]

ergatief (algemeen) in stukken uiteenvallen
- De ruit is vanmiddag gebroken.
ergatief een doorgang, scheiding forceren
ergatief (van de jongensstem) wisselen
- In de puberteit breekt de jongensstem
overgankelijk (natuurkunde) (optica) veranderen van richting van stralen
- Het prisma breekt de lichtstraal.
▸ Wanneer een lichtstraal op het scheidingsvlak van twee verschillende middenstoffen valt, zal hij in het algemeen voor een gedeelte worden teruggekaatst en voor het overige gedeelte gebroken worden.^[4]
overgankelijk in stukken uiteen doen vallen
- Vanmiddag brak een hevige windvlaag de ruit van de voorkamer.
▸ Ze probeert de suiker los te wrikken, omdat ze de macht van het brood wil breken door het in de tuin te begraven.^[5]

▸ Hij had meerdere ribben gebroken en had maanden moeten revalideren.^[6]
(psychologie) heel erg somber worden
▸ Hij zou onmiddellijk bereid zijn de schijn op te houden, maar ik zou bezwijken, ik zou breken zodra ik mijn moeders hoopvolle gezicht zag.^[5]

Synoniemen

kapot maken, schenden, stukslaan, verbrijzelen

Verwante begrippen

breking, breuk, fractuur, schending, schennis, verbreking

Uitdrukkingen en gezegden

De staf over iets/iemand breken

Iets of iemand afkeuren

Een lans breken voor iemand

Het voor iemand opnemen, ofwel: voor iemand de best doen diegene ergens mee te helpen iets te verkrijgen

Een potje kunnen breken (bij iemand)

Een goede verstandhouding met iemand hebben, waardoor diegene niet gauw boos wordt

Het ijs is gebroken

Na een afstandelijk begin is men vriendelijk tegen elkaar

Iemand kunnen maken en breken

De mogelijkheid hebben om te beslissen over iemands leven en dood en diens welbevinden

Je kan geen omelet maken zonder eieren te 'breken.

Om iets te bereiken moet je investeren en//of moeite doen

Langzaam aan, dan breekt het lijntje niet

Je kunt beter rustig doorwerken, dan kan er het minste fout gaan

Men kan geen ijzer met handen breken

Iets niet doen omdat er op dat moment de tijd/middelen niet voorhanden zijn

Nood breekt wet

Onder moeilijke omstandigheden kunnen bepaalde dingen zijn geoorloofd die anders niet zouden mogen

Nu breekt mijn klomp!

Dit vind ik verbijsterend/schokkend

Wie breekt, betaalt

Wie schade veroorzaakt moet daar ook voor opdraaien

een record breken

een record overtreffen zodat het vorige record geen record meer is

∗ Er is weer eens een antimaterierecord gebroken. In de botsing van zeer energierijke, geladen looddeeltjes hebben onderzoekers bewijs gevonden voor de zwaarste antimaterieversie van een atoomkern die ooit is waargenomen.^[7]

iemands hart breken

iemand heel verdrietig maken

▸ Terwijl de drie vrouwen elkaar vasthouden, heeft Nella het gevoel dat haar hart kan breken.^[5]

Vertalingen

1. in stukken uiteenvallen

Papiaments: kibra
Spaans: romperse ^(es), estrellar ^(es), estrellarse ^(es), quebrarse ^(es)

4. veranderen van richting van stralen

Spaans: refractarse ^(es)

5. in stukken uiteen doen vallen

Papiaments: kibra
Spaans: romper ^(es), cascar ^(es), quebrar ^(es), quebrantar ^(es), fracturar ^(es) (van bot)
Surinaams: broko ^(sr)

Gangbaarheid

Het woord breken staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.

In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "breken" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;
99 %	van de Vlamingen.^[8]

Verwijzingen

↑ "breken" in:
Sijs, Nicoline van der
, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑ breken op website: Etymologiebank.nl
↑ Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).
↑ Weblink bron
Stadt, H. van de
“Beknopt leerboek der natuurkunde” (1870)
1 2 3
Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
“Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526
↑
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers
↑ Weblink bron
Karmela Padavic Callaghan
“LHC breekt record met detectie zwaarste antimaterie-atoom ooit” (23 april 2025), newscientist
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

[p{{{1}}}-1] "breken" in:
Sijs, Nicoline van der
, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3

[qbreken-2] breken op website: Etymologiebank.nl

[3] Woordenboek der Nederlandsche taal (1864-2001).

[Beknopt_leerboek_der_natuurkunde-4] Weblink bron
Stadt, H. van de
“Beknopt leerboek der natuurkunde” (1870)

[Het_huis_aan_de_gouden_bocht-5] 1 2 3
Jessie Burton vert. Mieke Trouw-Luyckx
“Het huis aan de gouden bocht” (2014), Luitingh-Sijthoff , ISBN 9789021809526

[Alleen,_De_Pacific_Crest_Trail_te_voet_van_Mexico_naar_Canada-6] 
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers

[LHC_breekt_record_met_detectie_zwaarste_antimaterie-atoom_ooit-7] Weblink bron
Karmela Padavic Callaghan
“LHC breekt record met detectie zwaarste antimaterie-atoom ooit” (23 april 2025), newscientist

[8] Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

stamtijd
onbepaalde wijs	verleden tijd	voltooid deelwoord
breken	brak	gebroken
klasse 4	volledig

breken

Nederlands

Uitspraak

Woordafbreking