Pergi ke kandungan

Montenegro

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Montenegro
Crna Gora (Montenegrin)
Црна Гора
Lagu kebangsaan: "Oj, svijetla majska zoro"
"Wahai, fajar Mei yang cerah"
[1]
Lokasi Montenegro di Eropah
Lokasi Montenegro di Eropah
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Podgorica
Bahasa rasmiMontenegro[1]
Bahasa lain dalam kegunaan rasmiSerbia, Bosnia, Albania dan Croatia[1]
Kumpulan etnik
(2023)[2]
Agama
(2023)[2]
PemerintahRepublik berparlimen unitari
• Presiden
Jakov Milatović[3]
Milojko Spajić[4]
Andrija Mandić[5]
Badan perundanganParlimen Montenegro
Kenegaraan dan kemerdekaan
• Diiktiraf melalui Perjanjian Berlin
13 Julai 1878
21 Mei 2006
• Kemerdekaan diisytiharkan
3 Jun 2006
Keluasan
• Jumlah
13,812 km2 (5,333 bt2)[6]
Populasi
• Perkiraan 2025
623,115
• Bancian penduduk tahun 2023
623,633
• Kepadatan
45.1/km2 (116.8/sq mi)
KDNK (PPP)2024
• Jumlah
Int$21.239 bilion
• Per kapita
Int$34,062.8
KDNK (nominal)2025
• Jumlah
AS$9.23 bilion
• Per kapita
AS$14,816.8
Gini (2025)negative increase 34.0[7]
sederhana
HDI (2023)▲ 0.862[8][9]
sangat tinggi (48)
Mata wangEuro (€) (EUR)
Zon waktuUTC+1 (CET)
• Musim panas (DST)
UTC+2 (CEST)
Kod panggilan+382
Kod ISO 3166ME
DPT internet.me

Montenegro (Jawi: مونتينيڬرو[10]; bahasa Montenegro: Crna Gora, tulisan Rumi; Црна Гора, tulisan Cyril) ialah sebuah negara di Eropah Tenggara, di bahagian barat Semenanjung Balkan dan di pesisir Laut Adriatik. Negara ini bersempadan dengan Croatia di barat, Bosnia dan Herzegovina di barat laut, Serbia di timur laut, Kosovo di timur dan Albania di tenggara. Keluasan wilayahnya ialah 13,812 km².[6] Podgorica ialah ibu negara dan bandar terbesar, manakala Cetinje mempunyai taraf perlembagaan sebagai ibu kota diraja lama.[1] Banci 2023 merekodkan 623,633 penduduk,[11] manakala anggaran rasmi pertengahan 2025 ialah 623,115 orang.[12]

Montenegro ialah sebuah republik berparlimen unitari. Bahasa Montenegro ialah bahasa rasmi, dengan tulisan Rumi dan Cyril mempunyai taraf yang sama, sementara bahasa Serbia, Bosnia, Albania dan Croatia turut berada dalam kegunaan rasmi.[1] Masyarakatnya mempunyai identiti etnik dan bahasa yang pelbagai. Dalam banci 2023, 41.12% penduduk mengisytiharkan diri sebagai orang Montenegro dan 32.93% sebagai orang Serb; bahasa Serbia pula merupakan bahasa ibunda yang paling banyak diisytiharkan, pada 43.18%, diikuti bahasa Montenegro pada 34.52%.[2] Negara ini menggunakan euro sebagai mata wang de facto secara sepihak walaupun bukan anggota Zon Euro dan tidak mempunyai perjanjian monetari dengan Kesatuan Eropah.[13] Menurut Laporan Pembangunan Manusia 2025, nilai Indeks Pembangunan Manusia Montenegro bagi 2023 ialah 0.862, meletakkannya di kedudukan ke-48 daripada 193 negara dan wilayah dalam kategori pembangunan manusia sangat tinggi.[8]

Wilayah Montenegro moden berkembang daripada beberapa entiti politik zaman pertengahan, khususnya Duklja dan kemudian Zeta. Sejak akhir abad ke-17, dinasti Petrović-Njegoš membentuk sebahagian besar perkembangan politik negara. Kemerdekaan Montenegro diiktiraf di peringkat antarabangsa melalui Perjanjian Berlin pada 1878, dan negara itu dinaikkan taraf menjadi sebuah kerajaan pada 1910. Selepas Perang Dunia Pertama, Montenegro disatukan dengan Serbia melalui proses yang terus menjadi bahan perdebatan sejarah dan politik, sebelum menjadi sebahagian daripada Yugoslavia. Selepas perpecahan Yugoslavia, Montenegro kekal dalam negara bersama Serbia sehingga referendum pada 21 Mei 2006, apabila 55.5% undi sah menyokong kemerdekaan. Parlimen mengisytiharkan kemerdekaan pada 3 Jun 2006.[14]

Montenegro menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 28 Jun 2006 dan NATO pada 5 Jun 2017.[15][16] Negara ini memohon keanggotaan Kesatuan Eropah pada 2008, menjadi negara calon pada 2010 dan memulakan rundingan penyertaan pada 2012. Setakat 14 Julai 2026, kesemua 33 bab rundingan telah dibuka dan 18 daripadanya telah ditutup buat sementara.[17] Warisan semula jadi dan kebudayaannya merangkumi kawasan pergunungan Durmitor, Teluk Kotor dan tiga lagi harta kebudayaan atau rentas sempadan yang tercatat dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO.[18]

Nama

[sunting | sunting sumber]

Nama tempatan negara ini, Crna Gora, secara harfiah bermaksud "gunung hitam". Bentuk "Montenegro", yang membawa makna yang sama, berasal daripada bentuk nama yang digunakan dalam tradisi bahasa Venezia dan Itali bagi wilayah tersebut.[19]

Perlembagaan menggunakan nama negara "Montenegro" tanpa menetapkan bentuk panjang seperti "Republik Montenegro". Perkara 1 menyatakan bahawa Montenegro ialah sebuah negara merdeka dan berdaulat dengan bentuk pemerintahan republik serta mentakrifkannya sebagai sebuah negara sivil, demokratik dan ekologi yang berasaskan keadilan sosial dan kedaulatan undang-undang.[1]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Duklja dan Zeta

[sunting | sunting sumber]

Selepas penghijrahan masyarakat Slav ke Balkan pada awal Zaman Pertengahan, beberapa pemerintahan Slav Selatan berkembang di kawasan Montenegro moden. Antara yang terpenting ialah Duklja, yang kemudian digantikan dari segi kepentingan politik dan penggunaan nama wilayah oleh Zeta. Kedudukan kawasan ini antara pesisir Adriatik dan pedalaman Balkan menyebabkan sejarahnya dibentuk oleh hubungan serta persaingan antara kuasa tempatan dengan kuasa yang lebih besar di rantau tersebut.[20]

Pada akhir Zaman Pertengahan, keluarga Balšić dan kemudian Crnojević merupakan antara dinasti utama yang memerintah Zeta. Dalam tempoh perluasan Empayar Uthmaniyah di Balkan dan pengaruh Republik Venezia di sepanjang Adriatik, kawasan yang kini menjadi Montenegro mengalami pembahagian pengaruh politik yang kompleks. Kawasan pergunungan di pedalaman mengekalkan bentuk autonomi tempatan yang lebih besar berbanding banyak kawasan jiran yang dimasukkan secara langsung ke dalam struktur pentadbiran Uthmaniyah.[20]

Petrović-Njegoš dan pengiktirafan kemerdekaan

[sunting | sunting sumber]
Potret Petar II Petrović-Njegoš
Petar II Petrović-Njegoš dalam potret tahun 1847.

Sejak akhir abad ke-17, keluarga Petrović-Njegoš muncul sebagai dinasti utama Montenegro. Pemerintahan awal dinasti ini berkait dengan jawatan vladika, iaitu uskup pemerintah yang menggabungkan kepimpinan politik dengan kedudukan gerejawi. Salah seorang pemerintah paling terkenal, Petar II Petrović-Njegoš, juga menjadi tokoh penting dalam tradisi kesusasteraan Slav Selatan.[20]

Pada 1852, Danilo Petrović-Njegoš memisahkan pemerintahan negara daripada jawatan gerejawi dan mewujudkan pemerintahan beraja sekular. Dalam dekad-dekad berikutnya, Montenegro memperluas wilayah dan kewibawaan politiknya melalui siri konflik dengan Empayar Uthmaniyah.[20]

Selepas Perang Rusia-Uthmaniyah 1877–1878, kuasa-kuasa besar Eropah mengadakan Kongres Berlin. Perjanjian yang dimeterai pada 13 Julai 1878 mengiktiraf kemerdekaan Montenegro di peringkat antarabangsa dan membawa kepada perluasan wilayah negara.[21] Pada 1910, pemerintah Nikola I mengisytiharkan Montenegro sebagai sebuah kerajaan.[20]

Montenegro mengambil bahagian dalam Perang Balkan 1912–1913 dan memperluas wilayahnya selepas kemerosotan kekuasaan Uthmaniyah di Balkan. Semasa Perang Dunia Pertama, Montenegro berperang bersama Kuasa Bersekutu sebelum diduduki oleh Austria-Hungary. Raja Nikola dan kerajaannya kemudiannya menjalankan pemerintahan dalam buangan.[22]

Perang dunia dan Yugoslavia

[sunting | sunting sumber]

Pada November 1918, sebuah perhimpunan yang bersidang di Podgorica mengundi untuk menggulingkan dinasti Petrović-Njegoš dan menyatukan Montenegro dengan Kerajaan Serbia. Keabsahan, tahap perwakilan dan keadaan politik yang mengelilingi Perhimpunan Podgorica terus menjadi bahan perbahasan dalam historiografi Montenegro. Peristiwa tersebut kemudian menjadi salah satu titik perbezaan penting antara aliran politik yang menekankan kesatuan dengan Serbia dengan aliran yang mempertahankan kesinambungan kenegaraan Montenegro.[23][22]

Montenegro kemudian menjadi sebahagian daripada Kerajaan Yugoslavia. Semasa Perang Dunia Kedua, wilayahnya diduduki oleh Itali Fasis dan kemudiannya oleh Jerman Nazi, sementara gerakan penentangan bersenjata berkembang dalam kalangan penduduk. Selepas kemenangan partisan Yugoslavia, Montenegro menjadi salah sebuah daripada enam republik konstituen Republik Persekutuan Sosialis Yugoslavia. Podgorica dikenali sebagai Titograd pada sebahagian besar zaman sosialis sebelum memperoleh semula nama asalnya pada 1992.[20]

Sebagai sebuah republik dalam Yugoslavia sosialis, Montenegro mempunyai institusi republiknya sendiri tetapi menjadi sebahagian daripada sistem politik, ekonomi dan pertahanan persekutuan Yugoslavia. Tempoh ini membawa perubahan besar dalam perbandaran, pendidikan, pembangunan infrastruktur dan struktur ekonomi, sementara Podgorica berkembang menjadi pusat penduduk dan pentadbiran utama negara.[20]

Perpecahan Yugoslavia dan pemulihan kemerdekaan

[sunting | sunting sumber]
Orang ramai menyambut keputusan referendum kemerdekaan di Cetinje
Sambutan di Cetinje selepas referendum kemerdekaan pada Mei 2006.

Selepas perpecahan Republik Persekutuan Sosialis Yugoslavia pada awal 1990-an, Montenegro dan Serbia membentuk Republik Persekutuan Yugoslavia pada 1992. Hubungan antara kerajaan Montenegro dengan kerajaan persekutuan di Belgrade semakin renggang pada penghujung 1990-an. Pada 2003, Republik Persekutuan Yugoslavia digantikan dengan kesatuan negara yang lebih longgar, Serbia dan Montenegro.[14]

Di bawah aturan referendum yang dipersetujui dengan penglibatan Kesatuan Eropah, pilihan kemerdekaan perlu memperoleh sekurang-kurangnya 55% undi sah untuk berjaya. Dalam referendum pada 21 Mei 2006, 55.5% undi sah menyokong kemerdekaan dan kadar keluar mengundi ialah kira-kira 86.5%. Pemerhati antarabangsa OSCE/ODIHR menilai keseluruhan proses referendum sebagai selaras dengan piawaian antarabangsa bagi proses pilihan raya demokratik.[14]

Parlimen Montenegro mengisytiharkan kemerdekaan pada 3 Jun 2006. Pada 28 Jun, Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menerima Montenegro sebagai anggota ke-192 organisasi itu.[15]

Montenegro selepas 2006

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan baharu diterima pakai pada Oktober 2007 dan kemudiannya dipinda pada 2013. Dokumen tersebut menjadi asas sistem perlembagaan semasa, termasuk pembahagian kuasa negara, kedudukan Podgorica dan Cetinje, serta taraf bahasa dan tulisan rasmi.[1]

Selepas kemerdekaan, integrasi dengan institusi Eropah dan Euro-Atlantik menjadi teras utama dasar luar Montenegro. Negara itu menjadi anggota NATO pada 5 Jun 2017.[16] Pada masa yang sama, proses penyertaan Kesatuan Eropah menjadi kerangka penting bagi pembaharuan undang-undang, pentadbiran awam, kehakiman, ekonomi dan dasar sektor.[24]

Geografi

[sunting | sunting sumber]
Teluk Kotor dengan pergunungan menjulang di sekeliling perairannya
Teluk Kotor di pesisir Adriatik.

Bentuk muka bumi, perairan dan iklim

[sunting | sunting sumber]

Montenegro mempunyai keluasan 13,812 km².[6] Walaupun wilayahnya kecil, negara ini memperlihatkan perubahan bentuk muka bumi yang ketara antara pesisir Adriatik, kawasan karst di pedalaman dan kawasan pergunungan tinggi yang berkait dengan sistem Alp Dinari. Antara banjaran dan kawasan pergunungan utamanya ialah Durmitor, Prokletije, Lovćen dan Bjelasica.[25]

Pesisir Adriatik terbentang dari sempadan Croatia di barat laut hingga sempadan Albania di tenggara. Teluk Kotor merupakan teluk terbesar di negara ini dan dikelilingi kawasan pergunungan yang curam.[25] Di bahagian tenggara terletak Tasik Skadar, yang dikongsi dengan Albania dan merupakan tasik terbesar di Balkan dari segi keluasan permukaan.[25]

Sistem sungai Montenegro mengalir ke dua lembangan utama. Sungai di bahagian selatan mengalir menuju Adriatik, manakala sebahagian besar sungai di kawasan utara akhirnya memasuki sistem Danube melalui lembangan Drina. Lembah sungai dan ngarai merupakan ciri penting landskap pergunungan negara, khususnya di kawasan Sungai Tara.[26]

Kedudukan antara Adriatik dan pedalaman Balkan serta perbezaan altitud menghasilkan variasi iklim yang ketara. Kawasan pesisir mempunyai pengaruh Mediterranean yang kuat, sementara pedalaman mempunyai ciri benua yang lebih jelas dan kawasan tinggi mengalami musim sejuk yang lebih panjang serta lebih bersalji.[25]

Alam sekitar dan kawasan perlindungan

[sunting | sunting sumber]
Landskap gunung berbatu dan padang rumput di Durmitor
Landskap pergunungan Durmitor.

Montenegro mempunyai lima taman negara, iaitu Durmitor, Biogradska Gora, Lovćen, Tasik Skadar dan Prokletije.[27] Taman Negara Durmitor merupakan Tapak Warisan Dunia UNESCO. Kawasannya merangkumi puncak Alp Dinari, tasik glasier serta lembangan Sungai Tara dan ngarai yang terbentuk olehnya.[26]

Menurut Pelan Ruang Montenegro yang diterima kerajaan pada 2025, kawasan berhutan meliputi kira-kira 62.07% wilayah negara, manakala tanah pertanian merangkumi sekitar 14.94%.[6] Kedudukan alam sekitar turut dicerminkan dalam Perkara 1 Perlembagaan, yang memasukkan sifat ekologi dalam takrif asas negara.[1]

Penilaian Agensi Alam Sekitar Eropah pada 2025 mencatat kemajuan dalam peluasan kawasan perlindungan, pertanian organik dan pengurangan pelepasan gas rumah hijau. Namun, Montenegro masih berdepan cabaran dalam pengurusan sisa, kitar semula, mutu udara, kebergantungan kepada bahan api fosil dan keupayaan pentadbiran untuk melaksanakan dasar alam sekitar.[28]

Politik dan pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Parlimen Montenegro di Podgorica
Bangunan Parlimen Montenegro di Podgorica.

Sistem perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Montenegro ialah sebuah republik berparlimen unitari. Perlembagaan menetapkan pembahagian kuasa kepada cabang perundangan, eksekutif dan kehakiman. Kuasa perundangan dilaksanakan oleh Parlimen Montenegro, kuasa eksekutif oleh kerajaan dan kuasa kehakiman oleh mahkamah.[1]

Presiden ialah ketua negara dan dipilih secara langsung. Kerajaan diketuai oleh perdana menteri dan dipilih oleh Parlimen. Parlimen merupakan badan perundangan satu dewan dengan 81 ahli yang dipilih secara langsung.[5]

Institusi negara

[sunting | sunting sumber]
Jawatan utama negara, setakat 8 Ogos 2026
Jawatan Penyandang Mula menjawat Kaedah pemilihan atau pelantikan Peranan utama
Presiden Jakov Milatović 20 Mei 2023[3] Dipilih secara langsung Mewakili Montenegro sebagai ketua negara dan menjalankan fungsi yang diperuntukkan oleh Perlembagaan.[1]
Perdana Menteri Milojko Spajić 31 Oktober 2023[29] Kerajaan dipilih oleh Parlimen Mengetuai kerajaan, menyelaras anggota kabinet dan pelaksanaan dasar eksekutif.[4]
Yang Dipertua Parlimen Andrija Mandić 30 Oktober 2023[5] Dipilih oleh ahli Parlimen Mengetuai persidangan dan urusan Parlimen.

Kerajaan ke-44 Montenegro mula menjalankan tugas pada 31 Oktober 2023 di bawah kepimpinan Milojko Spajić.[29] Struktur politik negara berubah dengan ketara selepas pilihan raya 2020 dan 2023 berbanding tempoh panjang selepas pemulihan sistem berbilang parti apabila Parti Demokratik Sosialis Montenegro menjadi kuasa politik dominan. Kerajaan dan Parlimen semasa beroperasi dalam persekitaran berbilang parti yang memerlukan pembentukan gabungan bagi memperoleh majoriti parlimen.

Kerajaan tempatan

[sunting | sunting sumber]

Sistem kerajaan tempatan Montenegro terdiri daripada 25 unit: Podgorica sebagai ibu negara, Cetinje sebagai ibu kota diraja lama dan 23 perbandaran.[30] Penduduk dalam jadual berikut berdasarkan keputusan akhir Banci Penduduk, Isi Rumah dan Kediaman 2023 MONSTAT.[11] Peratusan dikira berdasarkan jumlah 623,633 penduduk biasa yang direkodkan dalam banci tersebut.

Unit kerajaan tempatan Montenegro dan penduduk pada banci 2023
Unit kerajaan tempatan Status Penduduk 2023 Bahagian penduduk negara
Andrijevica Perbandaran 3,910 0.63%
Bar Perbandaran 45,812 7.35%
Berane Perbandaran 24,645 3.95%
Bijelo Polje Perbandaran 38,662 6.20%
Budva Perbandaran 27,445 4.40%
Cetinje Ibu kota diraja lama 14,494 2.32%
Danilovgrad Perbandaran 18,617 2.99%
Gusinje Perbandaran 3,933 0.63%
Herceg Novi Perbandaran 30,824 4.94%
Kolašin Perbandaran 6,700 1.07%
Kotor Perbandaran 22,746 3.65%
Mojkovac Perbandaran 6,728 1.08%
Nikšić Perbandaran 65,705 10.54%
Petnjica Perbandaran 4,957 0.79%
Plav Perbandaran 9,050 1.45%
Pljevlja Perbandaran 24,134 3.87%
Plužine Perbandaran 2,177 0.35%
Podgorica Ibu negara 179,505 28.78%
Rožaje Perbandaran 23,184 3.72%
Šavnik Perbandaran 1,569 0.25%
Tivat Perbandaran 16,338 2.62%
Tuzi Perbandaran 12,979 2.08%
Ulcinj Perbandaran 20,507 3.29%
Žabljak Perbandaran 2,941 0.47%
Zeta Perbandaran 16,071 2.58%

Podgorica sahaja menempatkan 28.78% penduduk negara pada banci 2023. Nikšić, dengan 65,705 penduduk, merupakan pusat penduduk kedua terbesar pada peringkat perbandaran, diikuti Bar dan Bijelo Polje.[11]

Hubungan luar dan integrasi Eropah

[sunting | sunting sumber]

Montenegro menjadi anggota Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 28 Jun 2006, kurang daripada sebulan selepas pengisytiharan kemerdekaannya, sebagai anggota ke-192 pertubuhan tersebut.[15] Negara ini menyertai NATO pada 5 Jun 2017 sebagai anggota ke-29 perikatan itu.[16]

Penyertaan dalam Kesatuan Eropah merupakan salah satu matlamat utama dasar luar Montenegro. Permohonan keanggotaan dikemukakan pada 15 Disember 2008, dan Majlis Eropah memberikan taraf negara calon pada Disember 2010. Rundingan penyertaan secara rasmi dibuka pada 29 Jun 2012.[24]

Setakat 14 Julai 2026, kesemua 33 bab rundingan telah dibuka dan 18 telah ditutup buat sementara. Bab yang ditutup masih boleh dibuka semula kerana persetujuan terhadap setiap bab tidak dianggap muktamad sehingga persetujuan keseluruhan mengenai penyertaan dicapai.[17]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan panorama kawasan bandar Podgorica
Podgorica, pusat pentadbiran dan ekonomi utama Montenegro.

Struktur ekonomi dan pasaran buruh

[sunting | sunting sumber]

Montenegro mempunyai ekonomi kecil, terbuka dan berasaskan perkhidmatan. Saiz pasaran dalam negeri yang terhad dan keterbukaan ekonomi menyebabkan prestasinya terdedah kepada perubahan permintaan luar, aliran pelaburan, keadaan kewangan dan perkembangan ekonomi negara-negara Eropah yang lain.[31]

Menurut Bank Dunia, KDNK nominal Montenegro bernilai kira-kira AS$9.23 bilion pada 2025, bersamaan AS$14,816.8 seorang. KDNK benar berkembang sebanyak 2.7% pada tahun yang sama.[32] Berdasarkan pariti kuasa beli, KDNK berjumlah kira-kira Int$21.239 bilion pada 2024 dan KDNK per kapita sekitar Int$34,062.8.[33][34]

Sektor perkhidmatan mempunyai peranan besar dalam ekonomi, khususnya kegiatan yang berkaitan dengan pelancongan, perdagangan, pengangkutan, hartanah dan perkhidmatan perniagaan. Pembinaan dan pelaburan langsung asing juga mempengaruhi kitaran pertumbuhan, sementara saiz ekonomi yang kecil mengehadkan kepelbagaian pengeluaran dalam negeri.[31]

Kajian Tenaga Buruh MONSTAT bagi 2025 menganggarkan 310,400 orang aktif dalam pasaran buruh. Daripada jumlah itu, 277,300 bekerja dan 33,100 menganggur, menghasilkan kadar pengangguran kajian sebanyak 10.7%. Kadar penyertaan tenaga buruh bagi penduduk berumur 15 hingga 89 tahun ialah 60.9%.[35]

Pelancongan

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan bandar lama Budva
Bandar lama Budva di pesisir Adriatik.

Pelancongan merupakan salah satu kegiatan perkhidmatan terpenting, dengan tumpuan yang kuat di pesisir Adriatik. Menurut data awal MONSTAT, Montenegro mencatatkan 2,728,564 ketibaan pelancong dan 15,367,166 malam penginapan pada 2025. Pelawat asing menyumbang 95.8% daripada semua malam penginapan, sementara 92.6% malam penginapan berlaku di destinasi pesisir.[36]

Tumpuan pelancongan di pesisir menjadikan bandar seperti Budva, Kotor, Herceg Novi, Tivat, Bar dan Ulcinj penting dalam ekonomi tempatan. Kawasan pergunungan, khususnya Durmitor, Žabljak dan Kolašin, pula menjadi pusat pelancongan alam semula jadi dan musim sejuk.

Mata wang, ketidaksamaan dan pembangunan manusia

[sunting | sunting sumber]

Montenegro tidak mempunyai mata wang kebangsaan sendiri. Selepas penggunaan Deutsche Mark pada penghujung zaman Yugoslavia, Montenegro beralih kepada euro apabila mata wang tersebut diperkenalkan. Penggunaan euro berlaku tanpa perjanjian monetari dengan Kesatuan Eropah, dan Montenegro bukan anggota Zon Euro.[13] Oleh sebab itu, Montenegro tidak mempunyai dasar monetari nasional yang bebas seperti negara yang mengeluarkan mata wang sendiri.

Menurut keluaran EU-SILC terbaru MONSTAT, pekali Gini bagi pengagihan pendapatan boleh guna ialah 34.0 bagi 2025, meningkat daripada 31.6 pada 2024. Kedua-dua angka bagi 2024 dan 2025 ditandakan sebagai data awal oleh MONSTAT.[7] Oleh sebab nilai Gini yang lebih tinggi menandakan ketidaksamaan pendapatan yang lebih besar, perubahan tersebut menunjukkan peningkatan ketidaksamaan dalam ukuran kajian itu, tertakluk pada sifat sementara data.

Montenegro berada dalam kategori pembangunan manusia sangat tinggi UNDP. Nilai HDI meningkat daripada 0.853 pada 2022 kepada 0.862 pada 2023,[9] dan kedudukannya dalam Laporan Pembangunan Manusia 2025 ialah ke-48 daripada 193 negara dan wilayah.[8]

Infrastruktur

[sunting | sunting sumber]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Lebuhraya A-1 melalui kawasan pergunungan Montenegro
Lebuhraya A-1 di Montenegro, sebahagian daripada Lebuhraya Bar–Boljare.

Kedudukan Montenegro antara Adriatik dan pedalaman Balkan menjadikan hubungan antara pesisir, Podgorica, kawasan utara dan negara jiran penting kepada sistem pengangkutannya. Pelabuhan Bar ialah pelabuhan utama negara dan mempunyai hubungan dengan rangkaian kereta api menuju Podgorica dan seterusnya ke Serbia.[37]

Rangkaian kereta api utama menghubungkan Bar dan Podgorica dengan sempadan Serbia, manakala laluan lain menghubungkan Podgorica dengan Nikšić dan ke arah Albania. Pemodenan rangkaian tersebut masih berjalan. Pada Mei 2026, kerajaan dan Bank Pelaburan Eropah mengumumkan pembiayaan bagi pemodenan bahagian Bar–Golubovci dalam koridor kereta api Bar–Vrbnica, termasuk pembiayaan Kesatuan Eropah di bawah Kerangka Pelaburan Balkan Barat.[38]

Pembinaan Lebuhraya Bar–Boljare bertujuan meningkatkan hubungan jalan raya antara kawasan pesisir dan tengah Montenegro dengan bahagian utara serta Serbia. Seksyen pertama antara Smokovac dan Mateševo dibuka pada 13 Julai 2022 dan mula digunakan pada hari berikutnya.[39]

Pengangkutan udara tertumpu pada Lapangan Terbang Podgorica dan Lapangan Terbang Tivat. Kedua-duanya dikendalikan oleh syarikat milik negara Airports of Montenegro dan merupakan pintu masuk udara utama ke negara itu.[40]

Demografi dan masyarakat

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan petempatan

[sunting | sunting sumber]

Banci 2023 merekodkan 623,633 penduduk biasa di Montenegro.[11] Dengan keluasan 13,812 km², jumlah ini bersamaan kepadatan penduduk sekitar 45 orang bagi setiap kilometer persegi. Penyebaran penduduk tidak sekata, dengan tumpuan terbesar di Podgorica, lembah tengah dan beberapa perbandaran pesisir.

Podgorica mempunyai 179,505 penduduk atau 28.78% daripada keseluruhan penduduk negara pada 2023. Nikšić ialah pusat penduduk kedua terbesar pada peringkat perbandaran, sementara Bar, Bijelo Polje, Herceg Novi dan Budva turut mempunyai kelompok penduduk yang besar berbanding saiz negara.[11]

Dari segi umur, banci 2023 menunjukkan 18.03% penduduk berumur 0 hingga 14 tahun, 65.13% berumur 15 hingga 64 tahun dan 16.84% berumur 65 tahun ke atas. Purata umur penduduk ialah 39.73 tahun.[11] Anggaran pertengahan 2025 pula meletakkan jumlah penduduk pada 623,115 dan jangka hayat ketika lahir pada 78.1 tahun.[12]

Etnik dan bahasa

[sunting | sunting sumber]

Banci 2023 menggunakan pengisytiharan bebas bagi identiti kebangsaan atau etnik, agama, bahasa ibunda dan bahasa yang biasanya digunakan. Soalan-soalan tersebut turut membenarkan responden memilih untuk tidak mengisytiharkan identiti mereka.[2]

Kumpulan terbesar yang diisytiharkan ialah orang Montenegro, seramai 256,436 orang atau 41.12% penduduk. Orang Serb membentuk 205,370 orang atau 32.93%, diikuti orang Bosniak pada 9.45%, orang Albania pada 4.97%, orang Rusia pada 2.06% dan mereka yang mengisytiharkan identiti etnik "Muslim" pada 1.63%.[2]

Pola bahasa tidak sepenuhnya sepadan dengan pengisytiharan etnik. Bahasa Serbia merupakan bahasa ibunda yang paling banyak diisytiharkan pada banci 2023, iaitu oleh 43.18% penduduk, diikuti bahasa Montenegro pada 34.52%, Bosnia pada 6.97%, Albania pada 5.25%, Rusia pada 2.36% dan Serbo-Croatia pada 2.08%.[2]

Perkara 13 Perlembagaan menetapkan bahasa Montenegro sebagai bahasa rasmi. Tulisan Rumi dan Cyril mempunyai taraf yang sama, sementara bahasa Serbia, Bosnia, Albania dan Croatia turut berada dalam kegunaan rasmi.[1] Keadaan ini mencerminkan hubungan rapat antara bahasa-bahasa Slav Selatan yang digunakan di Montenegro dan kepelbagaian identiti kebangsaan penduduknya.

Agama

[sunting | sunting sumber]

Menurut banci 2023, 71.10% penduduk mengisytiharkan agama Ortodoks, 19.99% Islam dan 3.27% Katolik, sementara 2.29% mengisytiharkan diri sebagai ateis. Selebihnya tergolong dalam agama atau jawapan lain, atau tidak mengisytiharkan pegangan agama.[2]

Penyebaran agama berkait dengan sejarah dan komposisi penduduk serantau. Tradisi Ortodoks mempunyai kedudukan utama di sebahagian besar negara, sementara komuniti Muslim mempunyai kehadiran yang ketara khususnya dalam kalangan orang Bosniak, Muslim dan Albania. Komuniti Katolik pula mempunyai akar sejarah yang penting di beberapa kawasan pesisir dan kawasan berpenduduk Albania.

Pendidikan

[sunting | sunting sumber]
Pusat Universiti Montenegro di Podgorica
Pusat Universiti Montenegro di Podgorica.

Sistem pendidikan Montenegro merangkumi pendidikan prasekolah, rendah, menengah umum, menengah vokasional, pascamenengah bukan tertiari dan pendidikan tinggi.[41]

Pendidikan rendah adalah wajib dan percuma bagi kanak-kanak berumur lima hingga 15 tahun serta berlangsung selama sembilan tahun.[41] Kerajaan turut menggunakan Strategi Pembaharuan Pendidikan 2025–2035 sebagai kerangka dasar bagi pembaharuan sistem pendidikan.[42]

Pendidikan tinggi disediakan oleh institusi awam dan swasta. Universiti Montenegro, ditubuhkan pada 1974, ialah institusi pendidikan tinggi tertua di negara ini dan universiti awam utamanya.[43]

Budaya dan warisan

[sunting | sunting sumber]
Biara Ostrog yang dibina pada tebing batu curam
Biara Ostrog, salah satu mercu tanda keagamaan Montenegro.

Budaya Montenegro berkembang pada persimpangan tradisi Adriatik, Mediterranean dan Balkan. Sejarah wilayahnya membawa pengaruh politik dan kebudayaan daripada tradisi Slav Selatan, Ortodoks, Katolik, Uthmaniyah dan Venezia. Kepelbagaian tersebut dapat dilihat dalam seni bina, tradisi agama, bahasa, kesusasteraan dan warisan bandar bersejarah.[20]

Petar II Petrović-Njegoš, yang juga memerintah Montenegro pada abad ke-19, mempunyai kedudukan penting dalam kesusasteraan dan ingatan budaya Montenegro serta dunia Slav Selatan.[20] Cetinje, sebagai pusat sejarah dinasti Petrović-Njegoš dan ibu kota diraja lama, kekal penting dalam warisan institusi dan kebudayaan negara.

Montenegro mempunyai empat harta yang tercatat dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO. Kawasan Semula Jadi dan Budaya-Sejarah Kotor dimasukkan pada 1979; kawasan tersebut berkembang sebagai pusat perdagangan dan seni penting di Adriatik pada Zaman Pertengahan dan mempunyai gereja Romanesque serta tembok kota bersejarah.[44]

Taman Negara Durmitor menjadi harta semula jadi UNESCO pada 1980. Dua harta kebudayaan rentas sempadan turut merangkumi kawasan di Montenegro, iaitu Tanah Perkuburan Batu Nisan Zaman Pertengahan Stećci yang disenaraikan pada 2016 bersama Bosnia dan Herzegovina, Croatia dan Serbia, serta Kubu Pertahanan Venezia antara Abad ke-16 dan ke-17 yang disenaraikan pada 2017 bersama Croatia dan Itali.[18]

Bandar lama Kotor turut menjadi salah satu komponen sistem pertahanan Venezia rentas sempadan itu. Kepentingan warisan bandar tersebut menjadikan pemeliharaan seni bina dan kawalan pembangunan bandar di sekitar Teluk Kotor isu utama dalam pengurusan tapak UNESCO.[44]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Constitution of Montenegro (consolidated text, as amended in 2013)" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Harta Intelek Sedunia. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 "Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks, Census 2023" (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 15 Oktober 2024. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  3. 1 2 "Inauguration of the President of Montenegro Jakov Milatović" (dalam bahasa Inggeris). Office of the President of Montenegro. 20 Mei 2023. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  4. 1 2 "Prime Minister of Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  5. 1 2 3 "Montenegro: Parliament" (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Antara Parlimen. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  6. 1 2 3 4 "Press release from the 84th Cabinet session" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. 12 Jun 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  7. 1 2 "Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC) 2025: Other indicators of poverty and social exclusion" (XLS) (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 30 Julai 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  8. 1 2 3 "Sustained Progress: Montenegro among countries with very high development" (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 6 Mei 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  9. 1 2 "Table 2: Human Development Index trends, 1990–2023" (XLSX) (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  10. ↑ "70 نڬارا، 106 ڤسرتا سرتا؞ي تلاوة ڤريڠكت انتارابڠسا". Utusan Malaysia. 4 April 2019. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  11. 1 2 3 4 5 6 "Population of Montenegro by Sex and Age, Census 2023" (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 15 Oktober 2024. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  12. 1 2 "Population estimates and main demographic indicators" (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 13 Mei 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  13. 1 2 "The euro outside the euro area" (dalam bahasa Inggeris). Suruhanjaya Eropah. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  14. 1 2 3 "Montenegro, Referendum, 21 May 2006: Final Report" (dalam bahasa Inggeris). Pejabat bagi Institusi Demokratik dan Hak Asasi Manusia. 4 Ogos 2006. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  15. 1 2 3 "General Assembly approves admission of Montenegro to United Nations, increasing number of Member States to 192" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 28 Jun 2006. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  16. 1 2 3 "Montenegro joins NATO as 29th Ally" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara. 5 Jun 2017. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  17. 1 2 "Enlargement: EU and Montenegro close accession negotiations on competition policy and customs union" (dalam bahasa Inggeris). Majlis Kesatuan Eropah. 14 Julai 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  18. 1 2 "Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  19. ↑ "Montenegro". Enciclopedia Italiana (dalam bahasa Itali). Treccani. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Šístek, František (2022). "A History of Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Institute of History, Czech Academy of Sciences. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  21. ↑ "The Congress of Berlin, 1878" (dalam bahasa Inggeris). Perpustakaan Kongres. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  22. 1 2 "Montenegro". A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776 (dalam bahasa Inggeris). Office of the Historian, U.S. Department of State. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  23. ↑ Natale, Deborah (2025). "La risoluzione dell'Assemblea di Podgorica: una tappa della questione montenegrina". Qualestoria (dalam bahasa Itali). LIII: 255–264. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  24. 1 2 "Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Majlis Kesatuan Eropah. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  25. 1 2 3 4 "Facts about Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). National Tourism Organisation of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  26. 1 2 "Durmitor National Park" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  27. ↑ "Nacionalni parkovi Crne Gore" (dalam bahasa Montenegrin). Javno preduzeće za nacionalne parkove Crne Gore. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  28. ↑ "Montenegro: Country profile, Europe's environment 2025" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Alam Sekitar Eropah. 2025. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  29. 1 2 "Press release of the 1st session of the 44th Government of Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. 31 Oktober 2023. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  30. ↑ "Lokalne samouprave" (dalam bahasa Montenegrin). Government of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  31. 1 2 "Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  32. ↑ "Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  33. ↑ "GDP, PPP (current international $) - Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  34. ↑ "GDP per capita, PPP (current international $) - Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  35. ↑ "Labour Force Survey" (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 31 Mac 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  36. ↑ "Arrivals and overnight stays of tourists, total" (dalam bahasa Inggeris). Statistical Office of Montenegro (MONSTAT). 5 Mac 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  37. ↑ "Construction of the Port of Bar" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  38. ↑ "Spajić, Calviño: Launch of investments worth more than €250 million for healthcare, rail transport, energy security, support for Montenegro's European path" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. 11 Mei 2026. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  39. ↑ "Opening ceremony of the first section of the Bar - Boljare motorway (Smokovac – Mateševo)" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. 12 Julai 2022. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  40. ↑ "Airports of Montenegro" (dalam bahasa Inggeris). Aerodromi Crne Gore. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  41. 1 2 "Educational Levels" (dalam bahasa Inggeris). Government of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  42. ↑ "Osnovno obrazovanje" (dalam bahasa Montenegrin). Ministry of Education, Science and Innovation of Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  43. ↑ "Information for Incoming Students" (dalam bahasa Inggeris). Universiti Montenegro. Dicapai pada 8 Ogos 2026.
  44. 1 2 "Natural and Culturo-Historical Region of Kotor" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 8 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Montenegro&oldid=6923208"