Berzezzi

BE	Questa pàgina a l'è scrita in berzezìn

Berzezzi cumüne
Panuramma de Berzezzi
Lucalizasiùn
Stätu	Italia
Regiùn	Ligüria
Pruvincia	Sann-a
Aministrasiùn
Scìndicu	Maria Rebagliati (lista cìvica de centru-sinistra "Ünìi pe Berzezzi") 1º - 4-10-2021
Teritoju
Cuurdinè	44°14′55.2″N 8°26′37.14″E44°14′55.2″N, 8°26′37.14″E (Berzezzi)
Altitüdine	110 m s.l.m.
Superficce	3,69 km²
Abitanti	1 060 (31-10-2023)
Densitè	287,26 ab./km²
Fraçiuìn	Ture d'u Mä
Cumüni cunfinanti	Spôtùrnu, Vuè
Ätre infurmasiuìn
CAP	17028
Prefìssu	019
Füzu orariu	UTC+1
Códice ISTAT	009010
Códice catastäle	A796
Tärga	SV
Cl. sìsmica	3
Cl. climàtica	1 769 GG (D)
Numme abitanti	Berzezìn
Santu patrùn	San Martìn de Tours
Giurnu festivu	11 de nuvenbre
Cartugrafìa
Berzezzi
Puzisiùn d'u cumüne de Berzezzi int'a pruvincia de Sann-a.
Scîtu istitusiunäle

Berzezzi (Bergeggi in italiàn) u l'è u̇n cumüne lìgure de 1.060 abitanti ch'u se tröva int'a pruvincia de Sann-a.

Giografìa

Berzezzi u l'è u̇n paize in faccia a-u mä int'a Rivea Lìgure de Punente, a 110 m de altitüdine sciü p'ou briccu (munte Sant'Élena 347 m s.l.m.). Cröze e caruggi giüttan a chinä a-a spedìa vèrsu a màina.

Fan pärte d'u teritoju cumunäle ascì a fraçiùn de Ture d'u Mä e l'Îzua de Berzezzi.

L'îzua, u trètu de costa ch'a ghe stà de frunte e e grotte marine da-u 1985 sun intrè a fä pärte d'a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi ch'a l'ha u cùnpitu de cunsèrvä intattu questu àngulu de Mediteràniu. Int'u 2007 a l'è stèta istituìa l'Àrea Marina Prutètta "Îzua de Berzezzi" p'â tutela e a valurizasiùn d'u patrimoĝn̂u naturalìsticu e anbientäle d'i fundäli in gìu a l'îzua e davanti a-a Rizèrva Natüräle Regiunäle de Berzezzi.

A scügêa

Chi n'ha precedüu u l'ha sentìu u bezöĝn̂u de atribuì di nummi specìfici a d'i punti ben precizi d'a scügêa ch'a và da-a fin d'a spiaggia de frunte a Berzezzi a l'inissiu de quella de Ture d'u Mä, in moddu da pureili individuä sübbitu sensa prublemi.

• A Ciapella: grande scöggiu ciattu a-a fin d'a spiaggia duv'u cumensa a scügêa.
• U Sciüscéttu: a meitè stradda tra “A Ciapella” e “A Punta d'a Madunetta” u gh'è “U Sciüscéttu”. U̇n gärbu int'a roccia ch'u riva int'e prufunditè marine e quande u mä, 'nsc'ou fundu, u l'è agitä u se asciste a 'n sugestivu fenómenu: da-u gärbu u sciorte u̇n grossu sprussu acunpagnä da-u caraterìsticu sciüŝĉiu.
• A Punta d'a Madunetta: prupàggine ruciuza primma de rivä a-a Grotta. U l'ea, int'u dopuguèra, u segundu riferimentu p'â müzêa, scistêma praticä a Berzezzi p'â pesca d'i müzei.
• A Grotta: a Grotta Marina a l'è a prinçipäle cavitè càrscica de l'àrea, 'n anbiente de nutévule interèsse archeológicu e naturalìsticu. A-a giurnä d'ancö u se pö ancùn vedde, anche se mudèsta, 'na créscita de cuncresiuìn calcaree.
• A Punta d'a Grotta: sübbitu doppu “A Grotta” a scügêa a gh'ha 'n'ätra prupàggine: “A Punta d'a Grotta”.
• A Punta d'i Preni e A Cruxe: u prumuntoju u intra in mä finindu cun 'na riga de scöggi che spuntan da l'ègua e quandu u gh'è u mä grossu se crovan de sc-ciümma gianca: i Preni. Sti scöggi se pöan atravèrsä cu'e bärche a remme inte duì pasaggi, standu atenti de pasä a-u centru d'u pasaggiu e ch'u nu ghe segge e ègue secche. Int'u 1922, çinque anni doppu l'afundamentu d'u Transylvania cun ciü de 400 vìttime, u Guvèrnu Britànnicu u l'ha fètu custruì, 'nsc'â scügêa d'a Punta d'i Preni "A Cruxe": pe cumemurä e testimugnä a-i pósteri sta tragedia avegnüa int'u trètu de mä davanti a Berzezzi
• A Rîùndella: a scügêa a-u fundu d'a spiaggia davanti a l'îzua, ex stabilimentu Lido delle Sirene, a l'ha 'na furma ariundä e da chì “Rîùndella”.
• A Punta d'u Maé: U l'è u puntu d'a costa ciü vixìn a l'îzua. Prubabilmente Maé, in italiàn Maiolo, u tröva 'na spiegasiùn int'a prezensa d'i fratti de Lérins insce l'îzua, cun riferimentu a San Maiolo, abäte de Cluny ch'u l'ha cuntribuìu a-a rifurma cluniacense, a-a quäle aveivan aderìu ascì i fratti de l'abasìa.
• U Bendormi: sübbitu doppu “A Punta d'u Maé” u mä u se infìa inte 'n'insenatüa int'a roccia furmandu u̇n postu riparä duvve i gussi di pescói surpreizi da 'n'inpruviza ventuladda de gregä, pureivan truvä ricóveru e ripuzäse u̇n po'.
• U Caseize: chì a scügêa a l'è a straciungiu insc'ou mä. Da l'Aurelia, mîàndu vèrsu u bassu, u se vedde dirètaménte i scöggi a fì d'ègua. “U Caseize” u l'ea cunsciderä u riferimentu priçipäle, u puntu ciü favurévule p'â müzêa, pesca d'i müzei.

Spiagge

A spiaggia de Berzezzi a l'ha avüu a sö grande trasfurmasiùn a-a fin di anni '60 cu'u scàregu in mä, zona Prìa d'u Menu (scöggiu ch'u se pö vedde ancùn oua davanti ai baĝn̂i La Caletta), de urtre 'n migliùn de metri cübbi de tèra de 'n brichettu sc-cianä p'â realizasiùn d'a Centräle ENEL de Vuè.

Primma de alùa u gh'ea 'na sula spiaggia, anche se de dimensciuìn ciü picine rispèttu a l'atuäle, ch'andäva da l'albèrgu Anghelittu poi Färu e ancö, doppu i ürtimi travaggi, cà de civile abitasiùn, fin a-a Punta d'u Cävu. Cunuŝĉiüa a Berzezzi cumme "a spiaggia d'a stasiùn” cun riferimentu a stasiùn d'a feruvìa ch'a se tröva dederé apena travèrsä l'Aurelia. Questa a l'ea cunsciderä "a spiaggia d'i bagnanti” e, aredossu d'a scügêa, d'i vadeixi. Chì u gh'ea l'ünicu stabilimentu balneäre de Berzezzi i "Baĝn̂i Italia” oua La Bussola.

Pe dä 'n'idea de quantu a se segge trasfurmä a spiaggia, basta ricurdä che alùa pe andä vèrsu punente e superä u scöggiu vèrticäle, che ascì ancö u se vedde sut'a-u cazegiätu, u s'ea custreiti a bagnäse i pé e, nu de rèu, u pavimentu de leĝn̂u d'a veranda d'u risturante Anghelittu, a-u primmu cian, u vegniva sulevä da-e unde quande u gh'ea u mä grossu.

Sübbitu doppu u gh'ea a spiagetta d'u Scöggiu d'u Pussu (u̇n scöggiu ch'a-u centru u l'aveiva 'na spece de pussu) e a l'ea cunsciderä a spiaggia d'i berzezìn. Spiagetta ch'a l'aveiva u frunte de l'atuäle lìbera atresä, ma cun 'na prufunditè màŝĉima ch'a nu superäva i 10/12 metri.

U trètu da-u scöggiu d'u pussu a-a "cazetta russa” (cà cantunea), ancö ciü o u menu a l'altessa di baĝn̂i Stella Maris, u nu gh'ea spiaggia ma 'n tapêtu de aiga spiagiä, in particular moddu posidonia, che de votte u l'ea spessu ciü de mezu metru e lì sutta i pescói da canna andävan a çercä a "tremuiza”, u̇n vèrméttu ch'u se döviäva cumme lesca, ünna de quelle preferìe da-i peŝĉi.

'N'ünica picaggia de sabbia, che a malapena a tegniva testa a-e nostre debulìŝĉime maree, a se truväva ciü o u menu tra i atuäli baĝn̂i La Caletta e Stella Maris. Int'e sta zona pina de scöggi se distìngueivan "a Prìa d'u Menu”, a "Prìa Sèa” e i "Tréi Frè”, tréi scögétti vixìn tra de lù e puzisiunè a çèrciu.

A cunfurmasiùn atuäle d'a spiaggia a l'ha pigiä furma cu'a realizasiùn, a-a fin d'i anni '70, d'u penellu da-i baĝn̂i Il Gabbiano e, a-a fin d'i anni '80 e inissiu '90, d'u grande penellu custruìu a difeiza de l'avansamentu de l'àrea purtuäle.

A spiaggia de Ture d'u Mä vêi spiaggia d'u Merellu, ch'a piggia u numme da l' Istitütu Merellu sübbitu urtre a Via Aurelia, u se pö dì ch'a l'è restä custante int'i anni cun u̇n legêru aumentu d'a prufunditè, tantu da ese cunsciderä zà int'i anni '60, insemme a-u lungu trètu int'u cumüne de Spôtùrnu, ünna d'e ciü bèlle spiagge d'a Ligüria ascì perché a regalla a vista 'nsce l'îzua de Berzezzi.

A-a fin a spiagetta d'i "Preni” aredossu d'a "Punta d'i Preni” restä custante int'u tenpu e quella de l'ex stabilimentu Lido delle Sirene, proppiu davanti a l'îzua, creä da-u ninte a-a fin di anni '50 da-u materiäle d'i scävi p'â custrusiùn d'e stradde de Ture d'u Mä e d'e primme ville.

Stoja

I primmi insediamenti riportan a l'épuca Neulìtica ma e nostre orìgini i sun lighè a 'n'antiga stirpe de Lìguri cunusciüa zà a-i tenpi d'i Rumäni. U numme d'u paize u vegne fètu derivä da Berg che in tedescu u vö dì muntaĝn̂a, cun riferimentu a-e caraterìstiche d'u postu, ma ascì a l'îzua: 'na muntaĝn̂a ch'a sciorte da-u mä. Ätri stüdiùzi ou fan derivä da Bergensis, d'a bäse lìgure bergo, munte, cun a zunta d'u sufissu latìn ense.

Int'u 992, u Véscuvu de Sann-a, prupietäju de sti teritoi, u l'ha dèti cumme dunasiùn p'ou sustentamentu di fratti, a l'abasìa custruìa insce l'îzua pe custudì e prezunte reliquje de Sant'Eugeniu.

Tra i sécculi X e XI u burgu furtificä u l'ha rexistìu a-e frequenti incursciuìn saracene.

Int'u 1385 u Pappa Urbàn VI u l'ha vendüu u nostru teritoju a-a Repübblica de Zena e insemme a quelli de Spôtùrnu e Vuè u l'è inträ a fä pärte d'a pudesterìa de Costa de Vuè; l'îzua a l'è restä sutta a giurisdiçiùn d'u Véscuvu de Nôi.

Cu'u declìn d'a Repübblica de Zena (1797) e a séguitu d'a canpaĝn̂a d'Italia de Napuliùn Bunapärte, u teritoju de Berzezzi u l'è inträ da-u 2 dixenbre 1797 int'u Dipartimentu d'u Letinbru, cun capulögu Sann-a, drentu a-a Repübblica Lìgure. Da-u 28 arvì 1798 u l'ha fètu pärte d'u II cantùn, capulögu Spôtùrnu, d'a Giurisdiçiùn de Culunbu e da-u 1803 d'u növu I cantùn de Sann-a int'a Giurisdiçiùn de Culunbu. Int'u 1805 a Repübblica Lìgure a l'è incurpurä inte l'Inperu Françeize, da-u 13 züĝn̂u 1805 a-u 1814, u cumüne de Berzezzi u vegne inserìu int'u Dipartimentu de Muntenötte.

Int'u 1815 Berzezzi u l'è inträ a fä pärte d'u Reĝn̂u de Sardeĝn̂a, cum'u l'ha stabilìu u Cungrèssu de Vienna e da-u 1861 d'u Reĝn̂u d'Italia.

Fina a-u 1927 u teritoju berzezìn u l'è inserìu e u fà pärte d'a pruvincia de Zena, int'u 1927 u l'è pasä sut'â pruvincia de Sann-a apena custituìa.

A l'inissiu d'u XX sécculu sun avegnüi duì fèti rilevanti. U 4 de mazzu d'u 1917, a dùe miggia da-a costa, u piróscafu SS Transylvania u l'è stètu afundä da u̇n sutumarìn tedescu. 'Na cruxe insc'â scügêa d'a Punta d'i Preni a ricorda i 407 morti int'a trageddia.

U segundu epizoddiu u l'è sucèssu int'u 1921, a dex'ùe de seĵa d'u 25 otubre u l'è esplozu u forte de Sant'Élena pe 'n incendiu partìu da-i bricchi vixìn. U paize u l'ha pagä u̇n gräve tribütu cun 20 morti, ciü de 300 ferìi, pezanti danni a-e chè e a-a gexa paruchiäle de San Martìn. 'Na làppide, insc'â faciäta lätu mä d'a gexa, a ricorda e vìttime d'u scoppiu d'u forte Sant'Élena.

In tenpu de guèra e precizamente u 28 dixenbre 1943, 'na lettia indiriçä a-u Cumandu d'a Milissia de Sann-a a individuäva inte l'Istitütu Merellu u̇n canpu de cuncentramentu d'a Repübblica Suciäle Italiäna. Tante persune, sulu perché ean ebrei, operäi ch'aveivan u curaggiu de scioperä, persune suspètte de antifascismu, parenti de zueni che refüävan de aruoläse o ch'aveivan aderìu a-a rexistensa, vegnivan pigè e serè inte stu canpu e int'i ätri quattru prezenti in Ligüria. Chì u se prucedeiva a-a seleçiùn e a l'invìu int'i canpi de stèrmìniu; int'u cäxu d'u Merellu, a vixinansa a-u cazellu e a-a feruvìa, cunsentiva de furmä e tradotte d'i depurtè.

Berzezzi da-u 1973 a-u 31 dixenbre 2008 u l'ha fètu pärte d'a Cumunitè muntäna d'i Zuvi.

Abitanti

Evulusiùn demugràfica

Abitanti censìi

Cugnummi ch'u ghe n'è de ciü

I cugnummi ch'u ghe n'è de ciü a Berzezzi i sun: Griffo, Zunino, Bruzzone, Rovere e D'Antonio.

Persune lighè cun Berzezzi

• Carmen Boni, näta Maria Carmela Bonicatti (Rumma, 8 arvì 1901) a l'è stèta 'n'atrice d'u cine müttu. Figgia de 'n culunellu de l'ezèrcitu e de Rovere Teresa de Berzezzi, a l'ha debutä 'nsc'ou grande schèrmu int'u 1919. Spuzä da-u 1938 cu'u famuzu "chansonnier" parigìn Jean Rigaux a nu s'è scurdä de Berzezzi e oĝn̂i annu, int'u perìudu estivu, a vegniva in vacansa int'a cà russa de fiancu a gexa. A l'è morta a Pariggi int'u 1963, investìa da 'na màcchina.

• Carlo Buti, nätu a Firenze u 14 nuvenbre 1902 da Alfredo, faturìn d'u telégrafu, e Evelina Pani. Famuzu cantante di anni '30, cunsciderä ün d'i inventuì de quellu génere che ciü tärdi u sajà definìu cumme "cantu melódicu a l'italiäna", infèti quande 'n cantante u cantäva ben ghe divan "u canta a-a Buti". Int'u 1953 u spuza in segunde nosse Paolina Rossi, in ärte Lya, sö d'a muè d'u futüru scìndicu de Berzezzi Lorenzo Stacchini. Carlo Buti ou ricurdemmu a Berzezzi, int'a villa ciamä "Primmu amù" int'i anni chi van da-u 1953 a-u 1962. U l'è mortu a Montelupo Fiorentino u 16 nuvenbre 1963.

• Achille Cabiati, scultù, pitù e ceramista u l'è nätu in Vuè int'u 1920. U l'ha partecipä a-a Rexistensa cumme partigiàn cunbatente, numme de bataggia "Michelangelo", ricruvindu ascì a càrega de cumandante d'u distacamentu Calcagno. Int'i primmi anni d'u dopuguèra u l'ha perfeçiunä a sö furmasiùn a Rumma, frequentandu autuì d'u càlibru de Guttuso, Turcato e Consagra. U l'ha spuzä a berzezina Maria Luisa Cocito e u l'ha fètu pärte d'u Cunseggiu Cumunäle de Berzezzi cu'i scìndichi Francesco Anaclerio e Lorenzo Stacchini. A Achille Cabiati, mortu int'u 1962, a l'è stèta intitulä a bibliuteca cumunäle.

Posti de interèsse

A gexa de San Martìn

Architetüe religiuze

Int'u paize:

• Gexa de San Martìn de Tours, int'u 1706 u l'ha inissiu a custrusiùn d'a növa paruchiäle e u 29 otubre 1709 u gh'è l'inaugurasiùn e a sulenne cerimonia de cunsacrasiùn. A-u sö intèrnu sun cunsèrvè u̇n dipintu d'a Madonna d'u Ruzäju de scöa tuscäna (d'u XVI sécculu), 'na scultüa d'u françeize Lacroix e u̇n Cristu de Antón Marìa Maragliàn.

• L'Âtóju de Santa Catàina, zà prezente int'a relasiùn d'u Véscuvu Mascardi de l'autünnu 1585, u l'è stètu ristruturä e ancö u l'è adibìu a 'na funçiùn ciü suciäle.

Insc'ê âtüe:

• Capella de San Steva: antigu âtóju zà citä inte 'n ducumentu nutarile d'u 1179. Ancö, inte 'na puzisiùn divèrsa rispèttu a-e orìgini, senpre insc'ê âtüe ma ciü vixìn a-u paize, a capella a vèrsa inte 'n stätu de abandùn.

• Capeletta de San Bastiàn: a cunpäre zà int'a relasiùn de Mons. Mascardi d'u 1585 cumme âtóju canpèstre de San Bastiàn, a-a giurnä d'ancö identificä cun quella che a Berzezzi a l'è cumunemente ciamä “Capeletta de San Bastiàn”.

Insce l'îzua:

• Rèsti de 'na'antiga gexa paleucristiäna d'u V-VI sécculu e de l'abasìa custruìa int'u 992, vuŝĉiüa da-u Véscuvu Benärdu ch'u l'aveiva afidä a-a cüa d'i fratti pruvegnenti da Lérins.

Architetüe civili

Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä

U Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä, vuŝĉiüu e istituìu da-u Cumüne de Berzezzi int'u 2012, cu'u suportu d'a Suvrintendensa d'i Beni Architetónici d'a Ligüria, u vö divulgä l'ereditè lasciä da Mario Galvagni: u̇n mesaggiu ancùn cèu e cuncretu de cumme u segge puscìbbile custruì, sensa metise in cunpetisiùn cun l'Anbiente.

U l'ea a meitè d'i anni '50 quande Galvagni, architettu frescu de làurea, u l'aveiva vintu u cuncursu prumossu da l'inprezäju Piero Tizzoni e u partiva a traçä e lìnie pe svilüpä da zeru l'urbanizasiùn d'u prumuntoju de Ture d'u Mä. Cumensäva cuscì a realizasiùn de 'na serie de custrusiuìn e de aredi urbäni, 'n insemme de ópere architetóniche de ricunusciüu valure artìsticu, in graddu, ancùn a-a giurnä d'ancö, de caraterizä u̇n'àrea urbanizä elevàndune u prestiggiu.

L'istitusiùn d'u Pärcu Architetónicu, a vö ese a celebrasiùn de ste ópere, testimugnansa de cumme 'n'architetüa de äta qualitè e pregiu, ch'a l'ha tegnüu in grande cunsciderasiùn u teritoju, a segge in graddu de svilüpä, in manea atuäle e cun 'na giüsta sensibilitè creativa, tesciüi urbanizè in armunìa cun i valuri anbientäli e naturalìstici d'u postu. Defèti, cumme u l'ha avüu moddu de evidensiä u Galvagni stessu, e sö ópere sun näte in pèrfètta sintunìa cun e furme e e caraterìstiche estétiche d'u prumuntoju, cu'a luxe, cu'u terén, cun e tante emusciuìn e i forti sentimenti cundivizi cu'a cumitensa e cu'i operäi che l'han custruìe.

Pe prumuöve u Pärcu, u Cumüne de Berzezzi, cun a culaburasiùn de l'Arch. Marco Ciarlo, u l'ha ideä e adutä u̇n logu identificativu, u l'ha realizä 'na püblicasiùn "Guidda a-u Pärcu Architetónicu de Ture d'u Mä" e 'na Cartina temàtica.

Architetüe militäri

• Forti San Luensu, San Steva e San Giàcumu custruìi tra u XVII e u XVIII sécculu a-i cunfìn cu'u cumüne de Vuè. Urtre a furtessa de San Giàcumu, ch'a se pö vedde da l'Aurelia, restan sulu duì speruìn d'u forte San Steva.

• Forte de Sant'Élena, pocu distante da-a çimma d'u munte ch'u gh'ha u stessu numme, u fäva buna guärdia insc'ou paize. U sajà cunpletamente distrütu da l'espluxùn d'u forte stessu int'a nötte d'u 25 otubre 1921. Ancö d'u Forte u nu rèsta nint'ätru ch'â cavitè cauzä da-u scoppiu e i rèsti de quärche custrusiùn militäre.

• Baterìa de San Bastiàn, semmu int'u 1889 quandu cuminsan a tiä sciü a furtessa. Ciamä ancùn ancö "A Baterìa", a l'è prutètta da mu̇àgge e a se cunpune de dùe custrusiuìn retanguläri indipendenti culeghè tra de lù. Vendüa a-i privè, döviä cumme abitasiùn a l'è in óttimu stätu.

• U Lantèrnìn, ai cunfìn cun Vuè. L'inpiantu u l'è cunpostu da 'na ture äta 34 metri custruìa int'i ürtimi anni de l'Öttuçéntu. A ture a l'è tütta tinta de giancu, cuscì cumme u cazegiätu ch'u gh'è atacä, u̇n tenpu döviä cumme abitasiùn d'u guardiàn. L'architetüa a se sumeggia a quella d'i ätri färi custruìi da-u Geniu Civile inte quellu perìudu. U funçiuna pe-i naveganti cumme puntu de riferimentu, scicumme ch'u gh'ea 'na grossa distansa da cruvì fra u Cävu de Meĵe (Andöa) e a Lantèrna de Zena.

U castelä

U vegne definìu castelä 'na zona duvve u segge prezente u̇n recintu preistóricu furtificä in génere puzisiunä inte 'n puntu stratégicu duminante e cunprendente a-u sö intèrnu abitasiuìn, posti destinè a-e pràtiche rituäli de venerasiùn urtre che ativitè artigianäli, ricóveri pe-i animäli e magazìn p'ê scorte alimentäri. A sö difuxùn avegne inte l'etè d'u brunzu e d'u fèru cun 'na duggia funçiùn: difensiva e de cuntrollu.

Sun a tütti i efètti i primmi acenni de vitta suciäle organizä, ch'a purtià poi a-a nàscita d'i primmi centri abitè spece doppu a cunquista rumäna. U cäxu de Berzezzi u prezenta d'i trèti particularmente interesanti, cumme u truväse in pruscimitè de 'na viabilitè ben antiga, repigiä poi da-i rumäni, in graddu de culegä lungu e dursäli tütta a regiùn. Ripurtä a-a lüxe in séguitu a 'n incendiu ch'u l'ha interesä a zona int'u 1982, u l'è stètu puscìbbile datä i repèrti ciü antighi a-u V sécculu a.C..

Fra i ritruvamenti ciü interesanti, d'e munèe, ogètti d'üzu giurnalieru (che dimustran a cuntinuitè abitativa fina a-u I sécculu a.C.) e ceràmiche che ìndican a prezensa de scangi anche se han a megiu i prudotti lucäli. Degna de notta a prezensa d'a lavurasiùn d'u fèru ma ascì d'u brunzu int'u scîtu, cu'u ritruvamentu de divèrsi ogètti. U castelä u l'è stètu poi abandunä pe 'n perìudu ciütóstu lungu, särvu ütilizzi izulè fina a-u XIII sécculu e poi int'e guère francu-piemunteixi d'u XVIII sécculu, p'â sö puzisiùn stratégica. Ancö u se pö nutä a çèrcia de prìe estèrna ch'a circuscrive a çimma d'u briccu e u bazamentu de divèrse abitasiuìn che a sö tenpu aveivan l'elevä custituìu da argilla presä e legnamme; int'a pärte ciü in èrtu u l'è puscìbbile nutä a prezensa de 'na custrusiùn cunposta da grossi blocchi de prìa scìmile a 'na scainä, de difìççile intèrpretasiùn.

Turi

• 
  A Ture d'Èa
• 
  A Ture Ruvie

• Insc'â sumitè de l'îzua se trövan e ruvine de 'na ture rumäna, a bäze circuläre. A funçiùn ciü prubàbbile a l'è cumme avanpostu de guärdia e färu de segnalasiùn p'ou portu de Vada Sabatia, ch'u l'ea rivä a ese davéi inpurtante pe-i tràffeghi marìttimi in épuca inperiäle.

• Int'u mediuevu surva e ruvine d'u turiùn circuläre a l'è stèta custruìa 'na ture de avistamentu a bäze quadräta.

• Ture d'Èa, antiga ture d'e l'ätu mediuevu a bäze runbuidäle, ch'a se tröva insc'ou prumuntoju de Ture d'u Mä.

• Ture Ruvie d'u XV sécculu.

Ecunumìa

U turizmu u l'è a ciü inpurtante risorsa d'u cumüne, specialmente int'u perìudu estivu. De pregiu, a pruduçiùn de öju de ôvìva e vin. Berzezzi u l'ha otegnüu da-a FEE-Italia (Foundation for Environmental Education) u cunferimentu d'a bandêa blö p'â qualitè d'e sö spiagge.

Cultüa

Bibliuteca Cìvica "Achille Cabiati"

A bibliuteca cìvica "Achille Cabiati" a l'è a bibliuteca pübblica d'u Cumüne de Berzezzi. A se tröva in Via De Mari 28/D a l'intèrnu de 'n spassiu dedicä a-e ativitè culturäli.

A bibliuteca a l'ha 'n patrimoĝn̂u de 10.400 vulümmi de narasiùn, sagìstica, libbri pe-i figiö e stoja lucäle. A offre divèrsi servissi: préstitu lucäle d'i libbri, cunsultasiùn int'i spassi dedichè, üzu de pustasiuìn PC cun réi Wi-Fi pe inträ in internet e inurtre l'adexùn a-u Scistêma Bibliutecäju Nasiunäle, a l'ha reizu puscìbbile ascì préstiti tra e varie bibliuteche.

A strutüa a l'è avèrta cun orari setimanäli ch'i varian segundu a stagiùn (in génere martedì, zöggia, venerdì e sabbu).

A l'intèrnu d'a bibliuteca u gh'è a sede de l'Organizasiùn de Vuluntariätu "L'Îzua", 'n'asuciasiùn stóricu suciäle culturäle ativa 'nsc'ou teritoju e a Seçiùn de l'ANPI "F.lli Faggi". A bibliuteca dunque, a l'è 'n puntu de riferimentu p'â letüa, u stüddiu, i eventi culturäli e i mumenti de partecipasiùn e cundivixùn suciäle int'u Cumüne de Berzezzi.

Fèste e fêe

E sägre estive de Berzezzi sun u̇n mumentu duvve u prufümmu d'u baxeicó e d'i piatti de peŝĉiu se fùnden cun l'arbaxìa, apuntamenti da nu pèrde che trasfurman u burgu inte 'n pälcuscénicu a l'avèrtu de cunvivialitè e tradisiùn. U̇n viaggiu int'u güstu sc-cettu.

U cö de oĝn̂i sejäna a l'è a cuxina e e sö pruposte. U nu se tratta de ofrì i soliti piatti, ma de fä cunuŝĉe i prudotti tìpici d'u teritoju, elaburè cun cüa segundu e riçètte tramandè int'u tenpu. Da-e troffie cu'u pestu artigianäle a-e specialitè de mä, oĝn̂i piattu u esprimme l'amù pe sta tèra. A qualitè d'i ingredienti primäi a fà da prutagunista, deliçiandu ascì i óspiti ciü ezigenti cun a vêa cuxina lìgure. L'ànima d'u paize a l'è 'na furmasiùn, ch'a và da-i figiö a quelli zà d'etè, in graddu de cuinvolge tütti cu'u sö calure umänu. L'organizasiùn, cüä cun pasciùn da-u Cìrculu Ricreativu Culturäle Berzezìn, a se distingue pe l'acugliensa e a fà sentì ognün cumme a cà sö. U Cìrculu u l'è u muture instancàbile ch'u porta avanti e inisiative cun entuziasmu e prufesciunalitè. I vêi prutagunisti i sun i figiö d'u postu, che cun zlanciu e dedisiùn portan 'na ventä de energìa in mezu a-e toue, inparandu 'nt'u fratenpu u valure d'a cumunitè. Inte 'na curnixe da söĝn̂u tra mä e bricchi, e sejäne cazzan int'i fin setemäna de Züĝn̂u, Lüggiu e Agustu, truvandu a giüsta culucasiùn int'a spléndida Ciassa XX Setenbre.

Chì, u zguärdu u l'è rapìu da-u panuramma ch'u leva u respìu: de frunte u mä, a-e spalle e faŝĉe cu'e maxee e i bricchi cu'i senté i strenzan a ciassa cumme a vureila braçä inte 'n scenäju ünicu. U nu manca a müxica, ch'a cunpagna oĝn̂i purtä e a rende l'anbiente festuzu e cuinvulgente. Partecipä a-e sägre de Berzezzi u l'è inträ inte l'ànima de 'n burgu ch'u sà cumme tegnì de bun cuntu a vitta, u mangiä e a belessa.

Aministrasiùn

U cumüne de Berzezzi

Perìudu		Primmu çitadìn	Partìu	Càrega	Notte
1975	3 züĝn̂u 1985	Riccardo Borgo	Partìu Sucialista Italiàn	Scìndicu
3 züĝn̂u 1985	21 mazzu 1990	Riccardo Borgo	Partìu Sucialista Italiàn	Scìndicu
21 mazzu 1990	24 arvì 1995	Riccardo Borgo	Partìu Sucialista Italiàn	Scìndicu
24 arvì 1995	14 züĝn̂u 1999	Riccardo Borgo	lista cìvica	Scìndicu
14 züĝn̂u 1999	14 züĝn̂u 2004	Riccardo Borgo	Indipendente	Scìndicu
14 züĝn̂u 2004	8 züĝn̂u 2009	Gianluigi Galesso	lista cìvica	Scìndicu
8 züĝn̂u 2009	26 mazzu 2014	Riccardo Borgo	Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)	Scìndicu
26 mazzu 2014	27 mazzu 2019	Roberto Arboscello	Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)	Scìndicu
27 mazzu 2019	5 nuvenbre 2020	Roberto Arboscello	Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica de centru-sinistra)	Scìndicu
11 dixenbre 2020	4 otubre 2021	Adolfo Bormida	Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica di centru-sinistra)	Vicescìndicu
4 otubre 2021	in càrega	Maria Rebagliati	Ünìi pe Berzezzi (lista cìvica di centru-sinistra)	Scìndicu

Cumunicasiuìn

A vêgia stasiùn de Berzezzi, a-a giurnä d'ancö

Berzezzi, antigamente u l'è senpre stètu u̇n paize izulä u̇n po' föa man, e stradde custruìe da-i rumäni pasävan ciü in èrtu: a via Julia Augusta a tranxitäva sutta a-u Castelä. Pe tüttu u Mediuevu fina a l'inissiu de l'etè cuntenpuranea da Berzezzi pe andä a Spôtùrnu o in Vuè u gh'ea sulu d'i senté e d'e streite müatée.

Duì i sun stèti i avenimenti ch'han fètu sciurtì u paize da l'izulamentu, a stradda custêa (l'atuäle via Aurelia) vuŝĉiüa da Napuliùn Bunapärte int'u 1809 e ciü de mezu sécculu doppu, a feruvìa (lìnia Sann-a-Vintimiggia), inaugurä int'u 1872. Inte l'annu 1967 a l'è avegnüa l'ürtima fermäta de 'n trenu int'a stasiùn de Berzezzi. Ancö chi vö rivä a Berzezzi in trenu u pö chinä in Vuè o a Spôtùrnu e pigiä 'na curiera lucäle.

Pe rivä cu'a màcchina bezöĝn̂a pigiä l'autustradda A10, sciurtì a Sann-a (pe chi vegne da nord e da levante) o a Spôtùrnu (da punente) e pruseguì insc'â SS1 Aurelia. Vìa mä, i porti de riferimentu sun quelli de Sann-a, Vuè e Finä, mentre l'areuportu ciü vixìn u l'è quellu de Zena.

Ätri prugètti

Altri progetti

• Wikimedia Commons

• Wikimedia Commons a contêgne di files in sce Berzezzi