Lyon

Lyon Lyon Lugdunum
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboa	metropolitar Frantzia
Eskualdea	Auvernia-Rodano-Alpeak
Territorial collectivity of France with special status	Lyongo Metropolia
Alkatea	Grégory Doucet
Izen ofiziala	Lyon Commune-Affranchie Lyon
Jatorrizko izena	Lyon Lugdunum
Posta kodea	69001, 69002, 69003 eta 69004
Geografia
Koordenatuak	45°46′03″N 4°50′06″E
Azalera	47,87 km²
Altitudea	173 m, 160 m eta 312 m
Mugakideak	Saint-Cyr-au-Mont-d'Or, Saint-Didier-au-Mont-d'Or, Saint-Fons, Sainte-Foy-lès-Lyon, Tassin-la-Demi-Lune, Vénissieux, Villeurbanne, Bron, Caluire-et-Cuire, Champagne-au-Mont-d'Or, Collonges-au-Mont-d'Or, Écully, Francheville, La Mulatière eta Oullins-Pierre-Bénite
Demografia
Biztanleria	519.127 (2023ko urtarrilaren 1a)
274.128 (%52,8)   (%46,6) 241.964
Dentsitatea	10.845 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuak	Jeriko, Leipzig, Łódź, Varna, Birmingham, Milan, Frankfurt am Main, Saint Louis, Guangzhou, Beer-Xeva, Minsk, Yokohama, Craiova, San Petersburgo, Manila, Erevan, Beirut, Curitiba, Alepo, Mykolaiv, Pécs, Kutaisi, Göteborg udalerria, Samarkanda, Košice, Uagadugu, Kiev, Ho Chi Minh Hiria, Bălți, Setif eta Paterson
Matrikula	69
lyon.fr

Lyon Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko eta Lyongo metropoliko (69M) hiriburua da, Rodano (Rhône) eta Saona ibaien lotunean kokatua. Biztanle kopuruari dagokionez estatuko hirugarren hiria da, Paris eta Marseillaren atzetik, baina hiri ingurune guztia kontutan hartuta bigarrena, 2.118.132 biztanleriarekin.

Erromatar garaian Hiru Galietako hiriburua izan zen, Erdi Aroan hiri komertzial bilakatuko zena eta XIX. mendean lehenengo mailako finantza tokia. Zeta produkzio monopolioarekin lehenengo eta ondoren ehungintza eta industria kimikoarekin bizkortu zen ekonomia. Gaur egun industria kimikoan, farmazeutikoan eta bioteknologikoan espezializatutako hiria dugu.

Horretaz gain Frantziako bigarren hiri unibertsitarioa da, 120.000 ikasle inguru izaten ditu urtero, hiru unibertsitate eta hamaika ingeniaritza eta eskolatan banatuak. Ondare historikoa eta arkitektonikoa ere ezin dugu ahaztu, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua du hiriaren parte zabal bat.

Erakunde internazional batzuk ere bertan dute egoitza, Interpol, Euronews eta Minbiziaren Ikerketarako Nazioarteko Agentziak besteak beste.

Lyongo teilatu eta tximinien ikuspegia

Historia

K.a. 43. urtean sortua izan zen Lyon Fourviere mendixkan, Lugdunum izeneko kolonia erromatar bezala, Julio Cesarren ordezkari militarra zen Lucius Munatius Plancusen eskutik.

Lugdunum-go kultura

Bertan zeltiarren gotorleku bat zegoen, Lug[o]dunon izenekoa –Lugus jainko zeltiarra (argia), eta dúnon (kastroa) hitzetatik–.

Laster hiri garrantzitsua bihurtzen hasi zen. K.a. 12. urtean, Drusok, Cesar Augusto eta Erromari tenplu bat eraiki zien. Tenpluak 400.000 metro karratuko enparantza zuen, eta hura, Galia osotik bidalitako estatuez apaindu zen. K.o. 19. urtean, Garaipen arku bat egin zuten, baita ere.

Galia osoko hiriburua bihurtu zen. Hiri garrantzitsua bihurtu zen garai honetan eta erromaz aparte inperioko hiri ikusgarriena ere bai. Rodano ibaiko eskuin aldean, muino baten tontorretik hurbil, anfiteatroa zeukan. Galtzada bat pasatzen zen handik eta akueduktu bat ere bai. Beste aldean, ezkerraldean, orain erdi desagertuta dagoen zirkoa dago. Hirira 4 akueduktu handi sartzen ziren eta ur asko ekartzen zuten dozenaka kilometrotik. 40 kilometrotara dagoen tunel bat aurkitu da azken aldian. Ezagunena Gier-ko akueduktua da, eta gaur egun, zati luze batzuk ikus daitezke. Mont Dor akueduktua iparraldetik ekartzen zuen ura hirira.

Bertan, tunel sare handia aurkitu zen 60ko hamarkadan. Tunel sareak 2 kilometrotako luzeera du eta arrain arantza izena hartu du bere arkitekturaren arabera. 16 putzu aurkitu dituzte gainera. Momentu batzuetan 30.000 biztanle izan zituela uste da.

Hirian, Klaudio eta Karakalla emperadoreak jaio ziren.

197. urtean, erromatar ejerzitoen arteko bataila odoltsuena bertan izan zen. Septimio Severo enperadoreak, Klodio Albino garaitu zuen.

III. mendean, hiriaren gainbehera izan zen eta 297. urtean Galiako hiriburua izateari utzi zion.

437. urtean, Borgoñan errefuxiatu ziren alemaniar tribuak hirira bidali zituen Aezio-k.

Erdi Aroa

Berdungo Itunaren ondorioz, 843. urtean, hiria Lotario I.aren menpe geratu zen. Hura, Karlomagno beraren biloba zen.

XIII. mendean istilu asko sortu ziren eta 1312. urtean, Felipe IV. erregeak kargu egin behar izan zen. Horren ondoren, hiria Frantziako koroaren menpe geratu zen. Ehun Urteetako Gerran hiriak Frantziako erregeen aldean geratu zen.

XVI. mendetik aurrera ekonomikoki asko hobetu zen. Honen arrazoi nagusienak hauxek dira: florentinako banketxeak, urtero egiten ziren lau azokak ekartzen zituzten merkatariak, inprentak eta batez ere zeta. Horrela, europako hiri handienetakoa bihurtu zen.

Hala ere, jende arruntarentzat bizimodua zaila zen eta matxinadak sortu ziren. Honek eta Erlijio gerrak garai honen gainbeera ekarri zuten. Inprentak Ginebrara mugitu ziren eta bankuak hiria utzi zuten.

Aro garaikidea

Frantziako Iraultzan, Girondinoen aldean egon zen hiria. 1793. urtean, bi hilabetez gudan egon ostean errenditu zen. Bataila horretan hainbat eraikin suntzitu ziren eta, hamar urte geroago, Napoleonek berreraikitu zituen.

XIX. mendean, hiri industrial garrantzitsua bihurtu zen zeta-ren industriagatik.

1827 eta 1832. urteen artean, lehenengoetariko trenbidea eraiki zen Lyon eta Saint-Etienne artean. Munduko lehen funikularra hirian egin zen, baita ere, 1862. urtean. Lumiere anaiek zinema sortu zuten hirian, 1895. urtean. Urte berean, martxoan bere lehen filma egin eta estreinatu egin zuten. Fabrikako langileen irteera Lyon Monplaisir -en zuen titulo bezala. Honengatik, museo eta zinema bat dago bertan.

Bigarren Mundu Gerran, alemaniarrek hiria hartu zuten. 1942ko ekainean bataila bat egon zen eta bertan hildako Senegaldarrentzako hilerri bat egin zen, 1942. urtean. Urte hartako azaroan, hiria galdu zuten Frantziarrek. Bertan, Gestapo-ko bulego garrantzitsu bat jarri zuten Naziek. 1944ko maiatzaren 26an,aliatuek hiria bonbardatu egin zuten. Alemaniarren eskutik libre geratu ziren urte hartako irailaren 3an.

1978. urtean, metroa ireki zen. Paris eta Lyon arteko TGV-a lehena izan zen eta 1981. urtean egin zuen lehenengo bidaia.

1989. urtean, Interpol-en egoitza hirian jarri zen.

Geografia

Lyon, Frantzia ekialden dago, Rodano eta ibaiak batzen diren puntuan. Erdialdeko Mendigunea eta Alpeen artean dago kokatuta.

Mendebaldean muino bat dago, eta bertan, Notre-Dame baseliza eta Eifell dorrea bezalako dorre bat dago. Bi ibaien arteko penintsulan, merkatal kaleak aurkitzen dira eta Bellecour plaza, europako enparantzarik handienetakoa dena. Hiria, ekialdeko lautadan zehar hedatzen da, baita ere.

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Saint-Cyr-au-Mont-d'Or, Saint-Didier-au-Mont-d'Or, Saint-Fons, Sainte-Foy-lès-Lyon, Tassin-la-Demi-Lune, Vénissieux, Villeurbanne, Bron, Caluire-et-Cuire, Champagne-au-Mont-d'Or, Collonges-au-Mont-d'Or, Écully, Francheville, La Mulatière eta Oullins-Pierre-Bénite.

Klima

Datu klimatikoak (Lyon)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	17.9	21.9	25.7	30.1	34.2	38.4	39.8	40.5	35.8	28.4	23.0	20.2	40.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	6.2	8.4	12.4	15.3	20.0	23.5	27.0	26.7	22.3	16.7	10.2	7.1	16.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	0.1	1.2	3.3	5.6	9.9	13.1	15.6	15.3	11.9	8.4	3.6	1.5	7.5
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	−23.0	−22.5	-10.5	-4.4	-3.8	2.3	6.1	4.6	0.2	-4.5	-9.4	−24.6	-24.6
Pilatutako prezipitazioa (mm)	52.9	50.5	54.8	72.3	87.7	80.2	62.0	69.0	88.3	94.7	75.1	55.5	843.1
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	9	9	9	10	11	9	7	7	8	10	9	10	108
Eguzki orduak	69	97	172	180	225	232	275	259	187	111	70	55	1932
Iturria: Météo France

Barrutiak

Hiriak bederatzi barrutitan (arrondissement) banaturik dago. Hona hemen auzo nagusiak:

• 1. barrutia: La Croix-Rousseko aldapak, Terreaux, Martinière/St-Vincent
• 2. barrutia: Cordeliers, Bellecour, Ainay, Perrache, Confluent
• 3. barrutia: Guillotière (iparraldea), Préfecture, Part-Dieu, Villette, Dauphiné/Sans Souci, Montchat, Grange Blanche (iparraldea), Monplaisir (iparraldea)
• 4. barrutia: La Croix-Rousseko ordokia, Serin
• 5. barrutia: Vieux Lyon (Saint-Paul, Saint-Jean eta Saint-Georges), Saint-Just, Saint-Irénée, Fourvière, Point du Jour, Ménival, Battières, Champvert (hegoaldea)
• 6. barrutia: Brotteaux, Bellecombe, Parc de la Tête d'Or, Cité Internationale
• 7. barrutia: Guillotière (hegoaldea), Jean Macé, Gerland
• 8. barrutia: Monplaisir (hegoaldea), Bachut, États-Unis, Grand Trou/Moulin à Vent, Grange Blanche (hegoaldea), Laënnec, Mermoz, Monplaisir-la-Plaine
• 9. barrutia: Vaise, Duchère, Rochecardon, St-Rambert-l'Île-Barbe, Gorge de Loup, Observance, Champvert (iparraldea)

Demografia

Hiria, Frantziako hirugarren handiena da, Paris eta Marseilla ostean. 1850 urte inguruan, biztanlerian gorakada handia izan zuen 1920. hamarkadan, milioi erdiko populazioa gainditu bazuen ere, bigarren mundu gerrak asko murriztu zuen populazio (100.000 biztanle inguru). Gero azkunde bat ikus daiteke grafikoan eta 1970 eta 1980. hamarkadetan hiriak 100.000 biztanle galdu zituen. 2020. urtean, 516.000 biztanle zituen.

Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022 Guztira: 245.995 gizon, 274.743 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.14   95+   0.50 0.53   90-94   1.37 1.11   85-89   1.93 1.73   80-84   2.37 2.43   75-79   3.05 3.11   70-74   3.84 3.29   65-69   3.78 3.89   60-64   4.14 4.87   55-59   4.73 5.57   50-54   5.15 6.05   45-49   5.45 6.24   40-44   5.76 7.13   35-39   6.35 9.42   30-34   8.08 10.48   25-29   9.74 10.80   20-24   12.25 7.30   15-19   7.62 5.27   10-14   4.54 5.22   5-9   4.65 5.41   0-4   4.71
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	4.015	4.152	4.213	4.097	4.031	4.107	4.343	4.420	4.088	4.074	4.218	4.002	3.028	3.480	2.672	2.604	2.672	2.482
Jaiotzak	7.339	7.520	7.608	7.425	7.564	7.497	7.627	7.944	7.628	7.591	7.627	7.418	7.133	7.012	6.309	5.932	6.082	5.976
Heriotzak	3.324	3.368	3.395	3.328	3.533	3.390	3.284	3.524	3.540	3.517	3.409	3.416	4.105	3.532	3.637	3.328	3.410	3.494

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak INSEE erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Familiak eta etxeguneak

2023 erroldaren arabera, Lyon udalerrian 507.511 biztanle zeuden eta 272.347 elkarbizitza unitate, hau da, 1,86 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 52,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).

507.511biztanle

272.347elkarbizitza-unitate

1,86lagun elkarbizitza-unitateko

118.341familia

Udalerria

% 16

% 19

% 52

Metropolitar Frantzia

% 24

% 26

% 10

% 39

Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 118.341 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (51.906). Guraso bakarreko 21.524 familietatik 17.720etan ama zen guraso bakarra. 58.172 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 26.641k seme-alaba bakarra zuten etxean, 22.051k bi, eta 11.477k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 44.911 bikoteetatik 3.658tan (% 8,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.

51.906

44.911

21.524

Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean58.172

Seme-alaba bat26.641

Bi seme-alaba22.051

Hiru seme-alaba8.395

Lau edo gehiago3.082

15 urte edo gehiago zituzten 444.075 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 33,8 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 49,5. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 62,9). 80 urte edo gehiagoko 26.244 biztanleetatik 22.573 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 3.671 kolektibitateren batean.

Bakarrik bizi da

15-24% 34

25-39% 29

40-54% 23

55-64% 32

65-79% 40

80 +% 50

Bikotean bizi da

15-24% 12

25-39% 56

40-54% 63

55-64% 58

65-79% 56

80 +% 36

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 29,0 ezkonduta zegoen, eta beste % 19,0 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 12,3 izatezko bikotean eta % 6,7 PACS bidez lotuta). % 41,1 ezkongabeak ziren, % 4,5 alargunak eta % 6,4 dibortziatuak.

Ezkongabea% 41,1

Ezkonduta% 29,0

Izatezko bikotean% 12,3

PACS bidez lotuta% 6,7

Dibortziatuta% 6,4

Alarguna% 4,5

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: goi-mailako langileak (% 27,3), erretiratuak (% 18,3), erdi-mailako lanbideak (% 17,5), enplegatuak (% 14,6). Talde nagusia (goi-mailako langileak, % 27,3) Rodano departamenduko batez bestekoaren (% 20,0) gainetik dago. 67 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona.

Udalerria

% 27

% 18

% 15

% 18

% 12

Rodano

% 20

% 17

% 15

% 11

% 25

Metropolitar Frantzia

% 13

% 16

% 15

% 14

% 30

NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Taula osoa: elkarbizitza-unitateak eta familiak, 2023

	Kopurua	%
Elkarbizitza-unitateak
Seme-alabekin bizi ziren bikoteak	44.857	% 16,5
Etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak	51.668	% 19,0
Guraso bakarrekoak	21.150	% 7,8
Kide bakarrekoak	142.209	% 52,2
Bestelakoak	12.462	% 4,6
Familiak
Seme-alabarik gabeko bikoteak	51.906	% 43,9
Seme-alabadun bikoteak	44.911	% 38,0
Guraso bakarrekoak	21.524	% 18,2
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean	58.172	% 49,2
Seme-alaba bat	26.641	% 22,5
Bi seme-alaba	22.051	% 18,6
Hiru seme-alaba	8.395	% 7,1
Lau seme-alaba edo gehiago	3.082	% 2,6
Egoera zibila (15 urte edo gehiago)
Ezkonduta	128.750	% 29,0
Izatezko bikotean	54.468	% 12,3
PACS bidez lotuta	29.904	% 6,7
Ezkongabea	182.384	% 41,1
Alarguna	20.146	% 4,5
Dibortziatuta	28.422	% 6,4
Erreferentziazko pertsonaren lanbidea
Nekazariak	67	% 0,0
Artisau, merkatari eta enpresa-buruak	9.572	% 3,5
Goi-mailako langileak	74.221	% 27,3
Erdi-mailako lanbideak	47.795	% 17,5
Enplegatuak	39.746	% 14,6
Eskulangileak	18.087	% 6,6
Erretiratuak	49.941	% 18,3
Bestelakoak	32.918	% 12,1
Iturria: INSEE, RP2023.

Etxebizitza

2023 erroldaren arabera, udalerrian 321.274 etxebizitza zeuden. Horietatik 271.968 egoitza nagusi ziren, 19.298 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 30.007 hutsik zeuden. Apartamentuak ziren nagusi (308.794), etxeak baino gehiago (7.735). Egoitza nagusietatik 90.818 beren jabearen bizilekuak ziren, 175.227 alokairuan zeuden, 44.378 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5.924 doan lagata.

321.274etxebizitza

271.968egoitza nagusi

7.735etxe

308.794apartamentu

Etxebizitza multzoa

271.968

30.007

Egoitza nagusia (271.968)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (19.298)Hutsik (30.007)

Etxe mota

308.794

Etxea (7.735)Apartamentua (308.794)

Jabetza egoera

90.818

175.227

44.378

Jabeak (90.818)Alokairuan (175.227)HLM (44.378)Doan lagata (5.924)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (60.603).

Eraikuntza garaia

1919 aurretik38.298

1919-194524.011

1946-197060.025

1971-199060.603

1991-200549.742

2006-202036.468

Egoitza nagusien artean gehienek 3 gela zituzten (76.183). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (155.624 etxebizitzatan). 124.991 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 128.870 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 29.763tan bi edo gehiago.

Gela kopurua

1 gela43.028

2 gela66.372

3 gela76.183

4 gela51.798

5 gela edo gehiago34.588

Berogailu mota

155.624

108.304

Gas sarea (155.624)Fuel-olioa (4.599)Elektrizitatea (108.304)Gas botila (895)Bestelakoak (2.547)

Aparkalekua eta ibilgailuak

124.991aparkalekua

128.870ibilgailu 1

29.763ibilgailu 2+

Taula osoa: etxebizitzak, 2023

	Kopurua	%
Etxebizitza multzoa
Egoitza nagusia	271.968	% 84,7
Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa	19.298	% 6,0
Hutsik	30.007	% 9,3
Etxe mota
Etxeak	7.735	% 2,4
Apartamentuak	308.794	% 96,1
Gela kopurua (egoitza nagusiak)
1 gela	43.028	% 15,8
2 gela	66.372	% 24,4
3 gela	76.183	% 28,0
4 gela	51.798	% 19,0
5 gela edo gehiago	34.588	% 12,7
Eraikuntza garaia (egoitza nagusiak)
1919 aurretik	38.298	% 14,1
1919-1945	24.011	% 8,8
1946-1970	60.025	% 22,1
1971-1990	60.603	% 22,3
1991-2005	49.742	% 18,3
2006-2020	36.468	% 13,4
Jabetza egoera (egoitza nagusiak)
Jabeak	90.818	% 33,4
Alokairuan	175.227	% 64,4
HLM	44.378	% 16,3
Doan lagata	5.924	% 2,2
Berogailu mota (egoitza nagusiak)
Gas sarea	155.624	% 57,2
Fuel-olioa	4.599	% 1,7
Elektrizitatea	108.304	% 39,8
Gas botila	895	% 0,3
Bestelakoak	2.547	% 0,9
Aparkalekua eta ibilgailuak (egoitza nagusiak)
Aparkalekua	124.991	% 46,0
Ibilgailu bat	128.870	% 47,4
Bi ibilgailu edo gehiago	29.763	% 10,9
Iturria: INSEE, RP2023.

Ekonomia

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 366.773 biztanleetatik 276.119 aktibo ziren (% 75,3), horietako 245.473 lanean (% 66,9) eta 30.646 langabezian (aktiboen % 11,1).

366.77315-64 urteko biztanle

% 75,3aktibo

% 66,9lanean

% 11,1langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 41,0

25-54 urte% 91,9

55-64 urte% 70,6

Gizonak% 78,5

Emakumeak% 72,3

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 22,7

BEPC, brebeta% 21,3

CAP-BEP% 16,6

Batxilergoa% 17,3

Goi-mailako +2% 9,2

Goi-mailako +3/4% 9,8

Goi-mailako +5% 6,5

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 11,1). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

90.654 ez-aktibotik 58.882 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 65,0), 8.721 erretiraturik zeuden (% 9,6) eta 23.051 bestelako ez-aktibo ziren (% 25,4).

Ez-aktiboak

% 65

% 10

% 25

Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria

% 41

% 26

% 20

NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 343.084 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 245.473 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.

343.084enplegu udalerrian

% 87,2soldatapeko

% 12,8ez-soldatapeko

NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 28.290 eurokoa zen, eta biztanleen % 18 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

28.290 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 27.500 €

% 18,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 16,3

Departamenduarekiko konparaketa xehea

Pobrezia-tasa adinaren arabera (departamendua)

18 urtez azpiko% 23,2

18-29 urte% 20,2

30-39 urte% 14,3

40-49 urte% 15,5

50-64 urte% 12,9

65-74 urte% 10,4

75 urte eta gehiago% 8,9

Pobrezia-tasa etxebizitza-erregimenaren arabera (departamendua)

Jabeak% 4,7

Errentariak% 30,0

Eskuragarri dagoen errentaren osaera (departamendua)

INSEEk «eskuragarri dagoen errenta» horrela eraikitzen du: jarduera-errenta + pentsioak + ondarea + gizarte-prestazioak (batuz % 100 baino gehiago ematen dute) ken zuzeneko zergak (batez ere errentaren gaineko zerga).

Jarduera-errenta% 77,5

Pentsio/erretiroak% 22,4

Ondarea, bestelakoak% 13,3

Gizarte-prestazioak% 4,8

Zuzeneko zergak−% 18,0

Jarduera-errenta zatitzen bada: soldatak % 70,6, ez-soldatapekoen errenta % 4,4, langabezia-sariak % 2,5.

Hirian, enpresa handi asko dute bere egoitza. Hauetako batzuk hauek dira; LCL, Euronews, Renault Trucks eta Bayer CropScience Europe.

Ikerketa

P4 Jean Merieux INSERM ikerketa laboratorioa dago Lyon-en. Europako 4. taldeko laborategi handiena da. Bertan, munduko birusik hilgarrienekin lan egiten da; Ebola, Marburgo, Nipah, Hendra, Lassa, Kongo-Krimea

Kultura

Elkarteak

Olympique Lyonnais hiriko futbol talde nagusia eta Frantzia osoko garrantzitsuenetarikoa da.

Jaialdiak

Soinu gauak, Guillotière terrazetan.

• Fête des Lumières (Argien festa): Hiri guztiko eraikuntza eta monumentuak musikaz eta argiz janzten dira. Lau egunetan luzatzen da eta egun handia abenduak 8 izaten da. XIX. mendean sortutako jaialdi hau lyondarrentzat oso berezia da. Gaur egun 4 miloi bisitari inguru jasotzen dituen nazioarteko gertakaria da.
• Les Nuits de Fourvière (Fourvière mendixkako gauak): Musika, antzerki eta zine jaialdia, mendixka horretan kokatzen den erromatar antzokian ospatzen dena (121.221 ikusle 2010ean).
• Les Nuits sonores: Musika elektronikoaz gozatzeko jaialdi paregabea, maiatzeko asteburu batean ospatzen da hiriko parte ezberdinetan. 2011ko edizioan 80.000 ikusle izan zituen.

Hauetaz gain, Lyonen bi bienal ere ospatzen dira, batak egungo artea uztartzen du, besteak dantza; ekainean salsa jaialdi bat, Y Salsa Festival; martxoan literatura jaialdi bat, Quais du polar eta 2009tik hona zinema jaialdi bat ere martxan dago, Grand Lyon.

Kirola

Frantziako Tourreko lehen ekitaldiko lehen etapa Parisetik abiatu zen eta Lyon hirira ailegatu zen. Maurice Garin, Tourreko lehen etapa irabazi zuen hirian eta lehen liderra izan zen. Txirrindulari honek irabazi zuen lehen ekitaldi hura. Bigarren etapa hiritik atera zen. Lehenengo hamar ekitaldietan, ia urtero izaten zen Tourra hirian. Gero, urte askotan ez zen etaparik egin, baina, 1947ean etapa amaiera eta hurrengo etaparen hasiera izan zen. Miguel Indurain irabazi zuen lehen ekitaldia, hiritik atera zen.

Paris-Nizako lehenengo bi ekitaldiak hiria izan zuten helmuga eta irteera bi etapetan.

Dofinerriko Kriterium-eko etapak hirian izan dira baita ere. 2000. urteko ekitaldian, Alberto Lopez de Muniain-ek liderra zela hirian egon zen.

Lyondar ezagunak

• André-Marie Ampère (1775-1836), fisikari eta matematikaria.
• Allan Kardec (1804-1869), espiritismoaren sortzailea.
• Amicie Lebaudy (1847-1917), idazle eta filantropoa.
• Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944), idazlea.
• Abbé Pierre (1912-2007), Emmaus mugimenduaren sortzailea eta apaiza.
• Maurice Jarre (1924-2009), musikagilea eta soinu banden konposatzailea. Jean Michel Jarre musikagilearen aita.
• Jean Michel Jarre (1948-), musikagile elektronikoa. Maurice Jarre musikagilearen semea.
• Francisque Michel (1809-1887), historialari, hizkuntzalari eta euskalaria.

Hiri senidetuak

Lyon honako herri senidetuak ditu:

Sinop, Turkia Alepo, Siria Beersheba, Israel Beirut, Libano Birmingham, Erresuma Batua (1951) Curitiba, Brasil Dubai, Arabiar Emirerri Batuak Guangzhou, Txina (1988) St. Louis, AEB (1975)

Frankfurt, Alemania (1960) Leipzig, Alemania (1981) Yokohama, Japonia (1959) Łódź, Polonia (1991) Erevan, Armenia(1992) Milan, Italia (1966) Minsk, Bielorrusia (1976) Montreal, Kanada(1979) Göteborg, Suedia

Pécs, Hungaria Jeriko, Palestina Craiova, Errumania (1992) Varna, Bulgaria Manila, Filipinak San Petersburgo, Errusia (1993) Ouagadougou, Burkina Faso Kutaisi, Georgia (2006)

Kanpo estekak

• (Frantsesez)Lyongo udal webgunea

• Datuak: Q456
• Multimedia: Lyon / Q456