Kiribati

Za druga značenja, pogledajte Kiribati (višeznačnica).

Republika Kiribati Republic of Kiribati
Zastava
Uzrečica: Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa
Himna: Teirake Kaini Kiribati
Položaj Kiribata na karti Položaj Kiribata
Glavni i najveći grad		Južna Tarawa 1°8′N 173°2′E
Službeni jezik		Engleski, Gilbertski
Državno uređenje		Republika
• Predsjednik		Taneti Maamau
• Potpredsjednik		Teuea Toatu
Zakonodavstvo
Nezavisnost		od UK
• Priznato		12. juli 1979.
Površina
• Ukupno		811,19 km2 (192.)
Stanovništvo
• Ukupno (2026 procjena)		138.000 (172.)
• Gustoća		170,37/km2 (77.)
BDP (PKM)		2023.
• Ukupno		$ 297 miliona
• po stanovniku		$ 2.381
Gini (2019)		27,8
HDI (2023.)		0.644 (medium) (140)
Valuta		Australski dolar
Vremenska zona		UTC +12, +13, +14
Pozivni broj		686
Internetska domena		.ki

Republika Kiribati je ostrvska država u središnjem dijelu Tihog okeana. Sastoji se od 33 atola koji se prostiru na oko 3,5 miliona km² morske površine oko ekvatora. Ostrvske skupine raspoređene po ovom području su: Gilbert, Phoenix i Line. Kiribati su nezavisni od Ujedinjenog Kraljevstva od 1979. Obuhvataju 717 km² i broje oko 100.798 stanovnika. Glavni grad je Južna Tarawa, dok je zvanični administrativni centar Bairiki. Službeni jezici su engleski i gilbertski jezik.

Historija

Prvi austronezijski putnici stigli su na Gilbertova ostrva još 3000. p. n. e, ali ova ostrva nisu bila gusto naseljena sve do 200. n. e. od strane Mikronežana. Oko 1300, Samoanci i Tonganci napali su južna Gilbertova ostrva, tada poznata kao Tungaru, donoseći sa sobom polinezijske kulturne elemente. Kasniji dolasci stanovnika Fidžija doveli su melanezijske elemente na Gilbertova ostrva, a opsežni mješoviti brakovi između Mikronezijanaca, Polinezijaca i Melanezijaca doveli su do stvaranja onoga što će postati Gilberteška kulturna tradicija do trenutka kada su Evropljani uočili ostrva 1600-tih. Ostrva Feniks i ostrva Line su posjećivali različiti melanezijski i polinezijski narodi, ali njihova izolacija i nedostatak prirodnih resursa značili su da dugoročna naseljavanja nisu bila moguća. Obje ostrvske grupacije bile su nenaseljene u vrijeme evropskog kontakta. Ujedinjeno Kraljevstvo je 1892. proglasilo protektorat nad Gilbertovim i obližnjim ostrvima Ellice, u pokušaju da blokira rastući uticaj SAD-a. Ostrvo Banaba bogato fosfatima pripojeno je protektoratu 1900. Godine 1916. protektorat je postao kolonija, a neka ostrva Line pripojena su 1916. i 1919, a konačna su pripojena 1972. Tokom Drugog svjetskog rata, ostrva su okupirale japanske snage, ali je okupacija prekinuta američkim amfibijskim napadima. Ostrva Ellice postala su vlastita kolonija 1974. i preimenovana su u Tuvalu. Gilbertova ostrva su postala potpuno samoupravna 1977. i neovisna 1979. pod novim imenom Kiribati. Sjedinjene Američke Države su se odrekle svih prava na slabo naseljena ostrva Phoenix i Line u sporazumu o prijateljstvu iz 1979.

Geografija

Kiribati sa okolnim isključivim ekonomskim zonama u tamno sivoj boji, sa označenim trima nepovezanim teritorijama

Mapa Kiribata

Pokrajine Kiribata

Kokosove palme u Abaiangu

Kiribati se sastoje od 32 atola i jednog usamljenog ostrva (Banaba), koji se protežu na istočnu i zapadnu hemisferu, kao i na sjevernu i južnu hemisferu. Njegova opsežna ekskluzivna ekonomska zona (IEZ) obuhvata tri, nepovezane, tradicionalne geografske podregije: Banaba (melanezijsko-mikronezijsko područje), Gilbertova ostrva (Mikronezija) i Linijska i Feniks ostrva (Polinezija). Grupe ostrva su:

• Banaba: izolovano ostrvo između Naurua i Gilbertovih ostrva
• Gilbertova ostrva: šesnaest atola smještenih otprilike 1.500 kilometara sjeverno od Fidžija
• Feniksova ostrva: osam atola i koraljnih ostrva smještenih otprilike 1.800 kilometara jugoistočno od Gilbertovih ostrva
• Linijska ostrva: osam atola i jedan greben, smješteni otprilike 3.300 kilometara istočno od Gilbertovih ostrva

Banaba je uzdignuti koralni atol. Nekada je bio bogat izvor fosfata, ali je iscrpljen u rudarstvu prije nezavisnosti. Ostatak zemlje u Kiribatima sastoji se od pješčanih i grebenskih ostrvskih atola ili korajnih ostrva, koji se uzdižu samo jedan ili dva metra iznad nivoa mora.

Tlo je tanko i krečnjačko. Ima nizak kapacitet zadržavanja vode i nizak sadržaj organske materije i hranjivih tvari - osim kalcija, natrija i magnezija. Banaba je jedno od najmanje pogodnih mjesta za poljoprivredu na svijetu.

Kiritimati (ranije Božićno ostrvo) u Linijskim ostrvima ima najveću površinu kopna od bilo kojeg atola na svijetu. Na osnovu poravnanja Međunarodne datumske granice 1995, Linijska ostrva su bila prvo područje koje je ušlo u novu godinu, uključujući i 2000. Iz tog razloga, ostrvo Caroline je 1997. preimenovano u Milenijsko ostrvo.

Klima

Tropsko ostrvo sa palminim listovima orijentisanim u pravcu preovlađujućih vjetrova

Kiribati imaju ekvatorsku klimu. Od aprila do oktobra, prevladavaju sjeveroistočni vjetrovi i stabilne temperature blizu 30 °C. Od novembra do aprila, zapadni olujni vjetrovi donose kišu.

Kiribatska vlažna sezona (te Auu-Meang), poznata i kao sezona tropskih ciklona (te Angibuaka), počinje svake godine od novembra do aprila. Kiribati stoga obično doživljava ekstremnije vremenske događaje povezane s tropskim poremećajima ili tropskim ciklonama tokom te Auu-Meanga. Tropski cikloni se rijetko razvijaju ili prolaze duž ekvatora gdje se nalazi Kiribati, ali Kiribati su historijski bili pod utjecajem udaljenih tropskih ciklona. Utjecaji su uočeni dok su sistemi još bili u fazama razvoja (tropska niska temperatura/poremećaj) ili čak prije nego što su dostigli kategoriju tropskih ciklona.

Sezona kiše počinje kada se Ten Rimwimata (Antares) pojavi na nebu nakon zalaska sunca, od maja do novembra, kada su blaži vjetrovi i struje, a manje kiše. Zatim, prema decembru, kada Nei Auti (Plejade) zamjenjuje Antares, sezona iznenadnih zapadnih vjetrova i obilnijih kiša obeshrabruje bilo kakvo udaljeno putovanje s ostrva na ostrvo.Di Piazza, Anne (2002). "La navigation océanienne : un savoir trop longtemps méconnu". Pallas (jezik: francuski). 10–11: 183–190. doi:10.4000/pm.269. Pristupljeno 2. 9. 2026.</ref>

Kiribati ne doživljavaju ciklone, ali se efekti mogu povremeno osjetiti tokom sezona ciklona koji pogađaju obližnje pacifičke ostrvske zemlje poput Fidžija.

Padavine značajno variraju između ostrva. Na primjer, godišnji prosjek je 3.000 mm na sjeveru i 500 mm na jugu Gilbertovih ostrva. Većina ovih ostrva nalazi se u suhom pojasu ekvatorijalne okeanske klimatske zone i doživljavaju produžene suše.

Kultura

Tradicionalni plesovi Kiribata su jedinstven oblik umjetničkog izražavanja. Pokreti stopala, ruku i cijelog tijela imitiraju kretanje fregatnih ptica dok hodaju i lete. Kostimi za ples su napravljeni od domaćih, ručno rađenih materijala. Fregate simboliziraju mnoge važne stvari u tradicionalnom životnom kontekstu Kiribata. Omogućavaju prirodnu navigaciju ribarima dok su izgubljeni na moru, pružaju informacije o vremenskim prilikama, a također predstavljaju mir i harmoniju. Osmjehivanje tokom plesa se općenito smatra vulgarnim u kiribatskom plesu. Razlog tome je porijeklo ove umjetnosti, koja ne služi samo kao oblik zabave i razonode, već kao forma pripovijedanja i prikazivanja vještine tradicionalnih plesača. Iako su dosta različiti, svaki od ovih plesova dijeli zajednički motiv oponašanja pokreta fregate koja je prikazana na državnoj zastavi Kiribata. Ograničeni utjecaj drugih kultura širom svijeta dovelo je do toga da se mnogi književni i umjetnički radovi uveliko oslanjaju na drevne i tradicionalne ideje. Ručno izrađeni predmeti obično se prave od domaćih materijala, poput trske i drugih trava kojim se može plesti. Ovi predmeti prvenstveno služe svakodnevnoj svrsi, a to su uglavnom sandale i korpe. Ove vrste rukotvorina obično se prodaju turistima kao suveniri, što je jedan od glavnih doprinosa razvoju ekonomije.

Narod Kiribata je ostao konzervativan i otporan na promjene, gdje ​​veze sa porodicom i zemljom ostaju snažne. Izgradnja i utrke kanuima su uobičajeni tipovi zabave. Odbojka i fudbal su najpopularniji sportovi među lokalcima. Stanovništvo je pretežno Mikronezijsko, a više od polovine stanovnika su katolici. Ostatak čine kiribatski protestanti, kao i manjine mormonskih i bahaističkih sljedbenika. Već dugi niz godina stanovništvo većine otoka migrira u urbane centre Južne Tarawe, gdje za sada živi više od dvije petine stanovništva.

Muzika

Narodna muzika na Kiribatima se uglavnom zasniva na pjevanju ili drugim oblicima vokalizacije, uglavnom uz pratnju udaraljki. Javne nastupe na modernom Kiribatiju obično izvodi "sjedeći hor", uz pratnju gitare. Međutim, tokom formalnih izvedbi stojnog plesa (Te Kaimatoa) ili plesa bokovima (Te Buki), drvena kutija se obično koristi kao udaraljkaški instrument. Ova kutija je konstruirana tako da daje šuplji i odjekujući ton kada je istovremeno udari hor muškaraca koji sjede oko nje. Tradicionalne pjesme su često ljubavne, ali postoje i takmičarske, vjerske, dječje, patriotske, te ratne i svadbene pjesme. Izvode se i plesovi sa štapovima koji na sebi svojstven način pričaju legende i poluhistorijske priče. Ovi plesovi sa štapovima ili "tirere" izvode se tokom velikih festivala.

Reference

Izvori

• Dixon, Keith (2021). Acclimatising to higher ground: The realities of life of a Pacific atoll people. Sidestone. ISBN 978-94-6426-029-8..
• Ellis, Albert F. (1935). Ocean Island and Nauru; Their Story. Sydney, Australia: Angus and Robertson. OCLC 3444055.
• Grimble, Arthur (1981) [1952]. A Pattern of Islands. Penguin Books. ISBN 978-1-906011-45-1. Pristupljeno 16. 10. 2011.
• Grimble, Arthur (1989). Tungaru Traditions: Writings on the Atoll Culture of the Gilbert Islands. Penguin Travel Library. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-1217-1.
• Koch, Gerd (translated by Guy Slater) (1986). The Material Culture of Kiribati. Suva: University of the South Pacific. ISBN 9789820200081.
• Te Rikitianere ni baibara, ae te boki ni kaoti nanon taeka ianena aika 376 aika n te baibara ni kiribati: ma te kankaotanti ae karako [Gilbert Islands Bible dictionary, and pocket concordance of proper names and contents of the Bible]. Honolulu: E katauraoaki irouni beiñam. 1895.
• Macdonald, Barrie (1982). Cinderellas of the Empire: Towards a History of Kiribati and Tuvalu. Australian National University Press. ISBN 9789820203358 – preko Google Books.
• Moseley, William G. (2014). An Introduction to Human-Environment Geography: Local Dynamics and Global Processes. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-8932-3.
• Piciocchi, Alice (2016). Kiribati: cronache illustrate da una terra (s)perduta. Milan, Italy: 24 ORE Cultura. ISBN 978-88-6648-307-6. (also in French)
• Sabatier, Ernest (1954). Dictionnaire gilbertin-français. Mission of the Sacred Heart.
• Stearns, Harold Thornton (1973). Geologic Setting of the Fossil Goose Bones Found on Molokai Island, Hawaii. Bernice P. Bishop Museum. Malayo-Polynesian terms for the dog, te kiri, and the pig. te buaka, occur in Gilbertese word lists, but in general usage the dog is often called te kamea (from "come here") and the pig is known only as te beki.
• Stevenson, Robert Louis (1896). In the South Seas.
• Thomas, Frank R. (2003). "Kiribati: 'Some aspects of human ecology,' forty years later" (PDF). Atoll Research Bulletin. 501: 1–40. doi:10.5479/si.00775630.501.1.
• Troost, J. Maarten (8. 6. 2004). The Sex Lives of Cannibals. Broadway Books. ISBN 978-0-76-791530-4.
• Walsh, Michael Ravell (2020). A History of Kiribati: From the Earliest Times to the 40th Anniversary of the Republic. ISBN 9-79869535-895-7.
• Whincup, Joan; Whincup, Tony (2001). Akekeia! Traditional dance in Kiribati. Wellington, NZ: none.Šablon:Self-published source
• Williams, Maslyn; Macdonald, Barrie (1985). The Phosphateers: A History of the British Phosphate Commissioners and the Christmas Island Phosphate Commission. Melbourne University Press. ISBN 978-0-522-84302-6.

Vanjski linkovi

• Kiribati Arhivirano 7. 9. 2017. na Wayback Machine na CIA World Factbook