Inkukhu
Inkukhu (iningi: izinkukhu, ngokwohlelomagama weziphili: Gallus gallus domesticus) iyinhlobo yenyoni efuyiwe enobumdabu bayo eNingizimu Mpumalanga Eshiya. Inkukhu ifuyiwe kusukela iminyaka eyizinkulungwane eziyisiahiyagalombili ezendlule. Inkukhu iyinhlobo efuyiwe yeNyoni yaseHlathini eBomvu. Inkukhu ifuyelwe amaqanda kanye nenyama yayo. Endimeni, inkukhu ineqhaza lokudla izinambuzane ezibulala izitshalo. Ezinye izinkukhu zigcinwa okwesilwane esithandiweyo nokuqeda isizungu. Iqhude iyisilisa salenyoni bese iqhudekazi iyinsekazi yalenyoni. Itshwele iyingane yalenyoni. Izinkukhu azivamanga ukundiza. Uma zindiza, zindiza ubude obumfushane kuthi ngokungasheshi.
Ngenani yezigidigidi ezingama-30, inkukhu indlula zonke izinyoni kanye nezilwane ezinegazi elifudumele emhlabeni wonke.