zekâ

Ayrıca bakınız: zeka, Zeka

Türkçe

Köken

Osmanlı Türkçesi ذكاء‎, o da Arapça ذكاء‎ (zekâ, “keskin zekâ, anlayış”), o da Arapça ذكاء‎ (ḏakāˀ, “1. keskin olma, keskin kokma, ateş harlanma, 2. keskin koku, 3. (mecazi) zihin pırıltısı, keskin kavrama yeteneği”) sözcüğünden sözcüğünden. Bu sözcük de Arapça ذكا‎ (ḏakā, “keskin idi, parladı, (ateş) harlandı”) sözcüğünden fiilinin faˁāl vezninde masdarıdır.

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /zeˈcaː/
• Heceleme: ze‧kâ

Ad

zekâ (belirtme hâli zekâyı, çoğulu zekâlar)

1. (zihin) İnsanın düşünme, akıl yürütme, öğrenme, kavramları ve nesneleri zihinde canlandırabilme, objektif gerçekleri algılama, yargılama, sonuç çıkarma, bedeni kontrol edebilme, duyguları doğru algılayabilme, değerlendirebilme, icat edebilme vb. yeteneklerinin ve becerilerinin tamamı.
   • eş anlamlıları: anlak, dirayet, feraset
   • "Herkesin gönlünü almayı bilecek zekâya sahipti." - Ayla Kutlu
2. (mecaz) kafa kelimesinin eş anlamlısı

Çekimleme

zekânın çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	zekâ	zekâlar
belirtme	zekâyı	zekâları
yönelme	zekâya	zekâlara
bulunma	zekâda	zekâlarda
ayrılma	zekâdan	zekâlardan
tamlayan	zekânın	zekâların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	zekâm	zekâlarım
belirtme	zekâmı	zekâlarımı
yönelme	zekâma	zekâlarıma
bulunma	zekâmda	zekâlarımda
ayrılma	zekâmdan	zekâlarımdan
tamlayan	zekâmın	zekâlarımın
2. tekil (senin)
yalın	zekân	zekâların
belirtme	zekânı	zekâlarını
yönelme	zekâna	zekâlarına
bulunma	zekânda	zekâlarında
ayrılma	zekândan	zekâlarından
tamlayan	zekânın	zekâlarının
3. tekil (onun)
yalın	zekâsı	zekâları
belirtme	zekâsını	zekâlarını
yönelme	zekâsına	zekâlarına
bulunma	zekâsında	zekâlarında
ayrılma	zekâsından	zekâlarından
tamlayan	zekâsının	zekâlarının
1. çoğul (bizim)
yalın	zekâmız	zekâlarımız
belirtme	zekâmızı	zekâlarımızı
yönelme	zekâmıza	zekâlarımıza
bulunma	zekâmızda	zekâlarımızda
ayrılma	zekâmızdan	zekâlarımızdan
tamlayan	zekâmızın	zekâlarımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	zekânız	zekâlarınız
belirtme	zekânızı	zekâlarınızı
yönelme	zekânıza	zekâlarınıza
bulunma	zekânızda	zekâlarınızda
ayrılma	zekânızdan	zekâlarınızdan
tamlayan	zekânızın	zekâlarınızın
3. çoğul (onların)
yalın	zekâsı	zekâları
belirtme	zekâsını	zekâlarını
yönelme	zekâsına	zekâlarına
bulunma	zekâsında	zekâlarında
ayrılma	zekâsından	zekâlarından
tamlayan	zekâsının	zekâlarının

Türetilmiş kavramlar

zekâ bölümü, zekâ geriliği, zekâ küpü, zekâ testi, zekâ yaşı, zekâ yeteneği, akışkan zekâ, analitik zekâ, bedensel zekâ, çoklu zekâ, dilsel zekâ, duygusal zekâ, genel zekâ, görsel zekâ, içsel zekâ, işitsel zekâ, keskin zekâ, kinestetik zekâ, kristalize zekâ, mantıksal zekâ, matematiksel zekâ, müziksel zekâ, pratik zekâ, ritmik zekâ, sayısal zekâ, sosyal zekâ, sözel zekâ, üstün zekâ, yapay zekâ, yaratıcı zekâ, doğa zekâsı

Çeviriler

psikoloji

• Almanca: Intelligenz (de) d

  Yahudi Almancası: סייכל‎ (yi) d (seykhl)

• Arapça: ذَكَاء‎ (ar) e (ẕekāʾ)
• Azerice: intellekt (az)
• Çince: 智力 (zh)
• Farsça: هوش‎ (fa)
• Felemenkçe: intelligentie (nl) d
• Fince: älykkyys (fi), äly (fi)
• Fransızca: raison (fr)
• Japonca: 知能 (ja)
• İbranice: אינטליגנציה‎ (he)
• İngilizce: intelligence (en), intellect (en)
• İspanyolca: intelecto (es) e
• İsveççe: intelligens (sv) g
• İtalyanca: intelletto (it) e
• Korece: 지능 (ko) (jineung)
• Kürtçe: nûçe (ku)
• Norveççe: intelligens (no) e
• Portekizce: inteligência (pt)
• Rusça: интеллект (ru) e (intellekt)
• Tatarca: интеллект (tt) (intellekt)

  Kırım Tatarcası: zekâ (crh)

• Türkçe:

  Osmanlı Türkçesi: ذكاء‎ (ota)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "zekâ".
  TDK Özel Sözlük'te: zekâ"

• Kubbealtı Lugatı'nda "ZEK :"
• Nişanyan Sözlük'te: zekâ.

Ek okumalar

• Vikipedi'de zekâ