uyku

Haftanın sözcüğü – 2007, 52. hafta

Türkçe

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /uj.ˈku/, [ujˈkʰʊ]
• Heceleme: uy‧ku

Köken

Eski Türkçe

Ad

(psikoloji): Çocuğun uykusu derindir.

1. (uyku) Dış uyaranlara karşı bilincin, bütünüyle veya bir bölümünün yittiği, tepki gücünün zayıfladığı ve her türlü etkinliğin büyük ölçüde azaldığı dinlenme durumu; hab
   • "Hiç kimse bir diğerinin yerine karnını doyuramaz, hiç kimse bir başkasının uykusunu uyuyamaz." - İsmet Özel
2. (mecaz) Çevrede olup bitenin farkında olmama.
3. (mecaz) Doğada görülen sükûnet durumu
   • Kış süresince uykuda olan ağaçlar, baharla birlikte uyandı.
4. (mecaz) aymazlık

Çekimleme

uykunun çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	uyku	uykular
belirtme	uykuyu	uykuları
yönelme	uykuya	uykulara
bulunma	uykuda	uykularda
ayrılma	uykudan	uykulardan
tamlayan	uykunun	uykuların

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	uykum	uykularım
belirtme	uykumu	uykularımı
yönelme	uykuma	uykularıma
bulunma	uykumda	uykularımda
ayrılma	uykumdan	uykularımdan
tamlayan	uykumun	uykularımın
2. tekil (senin)
yalın	uykun	uykuların
belirtme	uykunu	uykularını
yönelme	uykuna	uykularına
bulunma	uykunda	uykularında
ayrılma	uykundan	uykularından
tamlayan	uykunun	uykularının
3. tekil (onun)
yalın	uykusu	uykuları
belirtme	uykusunu	uykularını
yönelme	uykusuna	uykularına
bulunma	uykusunda	uykularında
ayrılma	uykusundan	uykularından
tamlayan	uykusunun	uykularının
1. çoğul (bizim)
yalın	uykumuz	uykularımız
belirtme	uykumuzu	uykularımızı
yönelme	uykumuza	uykularımıza
bulunma	uykumuzda	uykularımızda
ayrılma	uykumuzdan	uykularımızdan
tamlayan	uykumuzun	uykularımızın
2. çoğul (sizin)
yalın	uykunuz	uykularınız
belirtme	uykunuzu	uykularınızı
yönelme	uykunuza	uykularınıza
bulunma	uykunuzda	uykularınızda
ayrılma	uykunuzdan	uykularınızdan
tamlayan	uykunuzun	uykularınızın
3. çoğul (onların)
yalın	uykusu	uykuları
belirtme	uykusunu	uykularını
yönelme	uykusuna	uykularına
bulunma	uykusunda	uykularında
ayrılma	uykusundan	uykularından
tamlayan	uykusunun	uykularının

Atasözleri

• kuşkulu uyku evin bekçisidir
• uyku ölümün kardeşidir
• uyku, uykunun mayasıdır
• uyuyan yılanın kuyruğuna basma

Deyimler

ağır uyku, deliksiz uyku, derin uyku, ebedî uyku, uyku felci, gaflet uykusu, gözü uyku tutmamak, kuş uykusu öğle uykusu, tilki uykusu uyku apnesi, uyku çekmek, uyku ilacı, uyku hastalığı, uyku gözünden akmak uyku sersemi, uyku semesi, uyku seti, uyku tutmamak, uyku vermek, uykusu açılmak, uykusu hafif, uykusu kaçmak, uykusunu almak, uykuya dalmak

Türetilmiş kavramlar

uykulu, uykusuz

Çeviriler

çeviriler

• Afrikanca: slaap (af)
• Almanca: Schlaf (de) e
• Arapça: نَوّم‎ (ar) e
• Arnavutça: gjumë (sq) e
• Aymaraca: iki (ay)
• Azerice: yuxu (az)
• Baskça: lo (eu)
• Bretonca: hun (br), kousk (br)
• Bulgarca: сън (bg) (sın)
• Calo dili: sobindoy, sornindoy
• Çekçe: spánek (cs)
• Çince: 睡眠 (zh)
• Danca: sove (da)
• Endonezce: tidur (id)
• Esperanto: dormado (eo)
• Eski Türkçe: yatıg‎ (otk) (yatıg), yatık‎ (otk) (yatık)
• Estonca: uni (et)
• Farsça: خواب‎ (fa)
• Felemenkçe: slaap (nl)
• Fince: tarkkaamattomuus (fi), uni (fi)
• Fransızca: sommeil (fr) e
• Gagavuzca: uyku (gag)
• Galce: cwsg (cy), hun (cy)
• Galiçyaca: sono (gl)
• Guarani dili: kera (gn), jeke (gn)
• Gucaratça: નીંદ (gu) (nī̃d)
• Hintçe: नींद (hi) (nīnd), शयन (hi) (śayan)
• İbranice: שינה‎ (he)
• İngilizce: sleep (en)
• İrlandaca: codladh (ga)
• İspanyolca: sueño (es)
• İsveççe: sömn (sv)
• İtalyanca: sonno (it)
• Karaçay-Balkarca: cuku (krc)
• Katalanca: son (ca)
• Keçuva dili: musphay (qu)
• Kırım Tatarcası: yuqu (crh)
• Korece: 잠 (ko) (jam)
• Kürtçe: xew (ku)
• Latince: somnus (la)
• Lehçe: sen (pl) e
• Letonca: miegs (lv)
• Maasai dili: iny'jio (mas)
• Macarca: alvás (hu), álom (hu)
• Malgaşça: torimaso (mg)
• Marathi dili: निद्रा (mr) (nidrā)
• Norveççe: søvn (no)
• Pencapça: ਨੀਂਦਰ (pa) (nīndar)
• Portekizce: sono (pt)
• Romanşça: sien (rm)
• Rumence: somn (ro)
• Rusça: сон (ru) (son)
• Sanskritçe: निद्रा (sa) (nidrā), निद्राणं (sa) (nidrāṇaṃ)
• Savahili dili: usingizi (sw)
• Sicilyaca: sonnu (scn)
• Slovakça: spánok (sk)
• Tatarca: yoqı (tt)
• Türkmence: uky (tk), uuky (tk)
• Ukraynaca: сон (uk) (son)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "uyku".
  TDK Özel Sözlük'te: uyku"

Ek okumalar

• Vikipedi'de uyku