kalkmak

Türkçe

Köken

Osmanlı Türkçesi قالقمق‎ (kalkmak) sözcüğünden devralındı, Ana Türkçe *Kal(ï)- sözcüğünden.

Söyleniş

• Ses

  (dosya)

• Heceleme: kalk‧mak

Ayağa kalkmış insanlar (1)

Gemisinden kalkan (ayrılan) askerler (2)

Yeni kalkmış bir insan (3)

Konuşmacının eli yukarı kalkmış. (4)

Uçak kalkıyor (5), (6)

İki ayağının üzerine kalkmış bir hayvan (8)

Eylem

kalkmak (üçüncü tekil şahıs geniş zaman çekimi kalkar)

1. oturma durumundan dik duruma gelmek, doğrulmak
   • Annem yerinden kalktı, yanıma geldi, bir kolunu uzatarak omzuna doladı. - Halit Ziya Uşaklıgil
2. gitmek üzere yerinden ayrılmak
   • Niye kalktınız, biraz daha otursaydınız.
3. uyanarak yataktan ayrılmak
   • İstemeye istemeye, altüst olmuş yataktan kalktım. - Ömer Seyfettin
4. yukarı doğru yükselmek
   • Terazinin bir gözü inince öbürü kalkar.
5. (taşıtlar) yola çıkmak
   • Mürşit gitmedi, otobüs kalkana kadar beklemeye niyetliydi.

     — 2014, Ayfer TUNÇ, Dünya Ağrısı, Can Sanat Yayınları, sayfalar 214-215
     '
6. uçmak, havalanmak
   • Uçak pistten kalktı.
7. yerinden ayrılıp yol almaya başlamak
   • gemisi on bir yirmi beşte kalktı.

     — 1960, Attilâ İlhan, Ben Sana Mecburum, Ataç Kitabevi, s. 28
8. (hayvanlar) hayvanın iki arka ayağı üzerinde dik durum almak
   • At, art ayakları üzerine kalktı.
9. kabarmak, ayrılmak
   • Masanın kaplaması kalktı.
10. derlenip götürülmek
    • Ne zaman kalkacağını, nereye gömüleceğini bilmek, bildirmek mümkün değil. - Memduh Şevket Esendal
11. hastanın iyileşerek gezecek duruma gelmesi
    • Hasta bir haftaya kadar kalkar.
12. varlığı, hayatı son bulmak
    • Halifelik kalktı.
13. yok olmak, artık bulunmamak
    • Ortalıktan kar kalkınca gelebilirim.
14. girişmek, başlamak, davranmak, yeltenmek
    • Gözlüklerini takmadan okumaya kalktı. - Necati Cumalı
15. geçerli olmamak, geçerliğini yitirmek, geçmez olmak
    • Yasanın bu maddesi kalktı.
16. uygulanmaz olmak
    • Sıkıyönetim kalktı.
17. güncelliğini yitirmek
    • Bu âdet çoktan kalktı.
18. bir durumdan başka bir duruma geçmek
    • Dörtnala kalkmak.
    • Tırısa kalkmak.
19. başka yere gitmek, taşınmak
    • O yıl çok geçmeden piyade taburu bizim ilçeden başka ilçeye kalktı. - Necati Cumalı
20. ayakta beklemek
    • Mektepte cezaya kalkmış gibi duruyorsun. - Falih Rıfkı Atay

Çekimleme

kalkmak eyleminin çekimi

olumlu çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	kalktım	kalktın	kalktı	kalktık	kalktınız	kalktılar
		hikâye	kalktıydım	kalktıydın	kalktıydı	kalktıydık	kalktıydınız	kalktıydılar
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	kalktıysam	kalktıysan	kalktıysa	kalktıysak	kalktıysanız	kalktıysalar kalktılarsa
	belirsiz geçmiş	basit	kalkmışım	kalkmışsın	kalkmış	kalkmışız	kalkmışsınız	kalkmışlar
		hikâye	kalkmıştım	kalkmıştın	kalkmıştı	kalkmıştık	kalkmıştınız	kalkmıştılar
		rivayet	kalkmışmışım	kalkmışmışsın	kalkmışmış	kalkmışmışız	kalkmışmışsınız	kalkmışmışlar
		şart	kalkmışsam	kalkmışsan	kalkmışsa	kalkmışsak	kalkmışsanız	kalkmışsalar kalkmışlarsa
	geniş	basit	kalkarım	kalkarsın	kalkar	kalkarız	kalkarsınız	kalkarlar
		hikâye	kalkardım	kalkardın	kalkardı	kalkardık	kalkardınız	kalkardılar
		rivayet	kalkarmışım	kalkarmışsın	kalkarmış	kalkarmışız	kalkarmışsınız	kalkarmışlar
		şart	kalkarsam	kalkarsan	kalkarsa	kalkarsak	kalkarsanız	kalkarsalar kalkarlarsa
	şimdiki	basit	kalkıyorum	kalkıyorsun	kalkıyor	kalkıyoruz	kalkıyorsunuz	kalkıyorlar
		hikâye	kalkıyordum	kalkıyordun	kalkıyordu	kalkıyorduk	kalkıyordunuz	kalkıyordular
		rivayet	kalkıyormuşum	kalkıyormuşsun	kalkıyormuş	kalkıyormuşuz	kalkıyormuşsunuz	kalkıyormuşlar
		şart	kalkıyorsam	kalkıyorsan	kalkıyorsa	kalkıyorsak	kalkıyorsanız	kalkıyorsalar kalkıyorlarsa
	gelecek	basit	kalkacağım	kalkacaksın	kalkacak	kalkacağız	kalkacaksınız	kalkacaklar
		hikâye	kalkacaktım	kalkacaktın	kalkacaktı	kalkacaktık	kalkacaktınız	kalkacaktılar
		rivayet	kalkacakmışım	kalkacakmışsın	kalkacakmış	kalkacakmışız	kalkacakmışsınız	kalkacakmışlar
		şart	kalkacaksam	kalkacaksan	kalkacaksa	kalkacaksak	kalkacaksanız	kalkacaksalar kalkacaklarsa
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	kalkayım	kalkasın	kalka	kalkalım	kalkasınız	kalkalar
		hikâye	kalkaydım	kalkaydın	kalkaydı	kalkaydık	kalkaydınız	kalkaydılar
		rivayet	kalkaymışım	kalkaymışsın	kalkaymış	kalkaymışız	kalkaymışsınız	kalkaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	kalksam	kalksan	kalksa	kalksak	kalksanız	kalksalar
		hikâye	kalksaydım	kalksaydın	kalksaydı	kalksaydık	kalksaydınız	kalksaydılar
		rivayet	kalksaymışım	kalksaymışsın	kalksaymış	kalksaymışız	kalksaymışsınız	kalksaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	kalkmalıyım	kalkmalısın	kalkmalı	kalkmalıyız	kalkmalısınız	kalkmalılar
		hikâye	kalkmalıydım	kalkmalıydın	kalkmalıydı	kalkmalıydık	kalkmalıydınız	kalkmalıydılar
		rivayet	kalkmalıymışım	kalkmalıymışsın	kalkmalıymış	kalkmalıymışız	kalkmalıymışsınız	kalkmalıymışlar
		şart	kalkmalıysam	kalkmalıysan	kalkmalıysa	kalkmalıysak	kalkmalıysanız	kalkmalıysalar kalkmalılarsa
	emir	basit	—	kalk	kalksın	—	kalkın kalkınız	kalksınlar
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—
olumsuz çekimler
			tekil			çoğul
			ben	sen	o	biz	siz	onlar
bildirme (haber) kipleri	belirli geçmiş	basit	kalkmadım	kalkmadın	kalkmadı	kalkmadık	kalkmadınız	kalkmadılar
		hikâye	kalkmadıydım	kalkmadıydın	kalkmadıydı	kalkmadıydık	kalkmadıydınız	kalkmadıydılar
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	kalkmadıysam	kalkmadıysan	kalkmadıysa	kalkmadıysak	kalkmadıysanız	kalkmadıysalar kalkmadılarsa
	belirsiz geçmiş	basit	kalkmamışım	kalkmamışsın	kalkmamış	kalkmamışız	kalkmamışsınız	kalkmamışlar
		hikâye	kalkmamıştım	kalkmamıştın	kalkmamıştı	kalkmamıştık	kalkmamıştınız	kalkmamıştılar
		rivayet	kalkmamışmışım	kalkmamışmışsın	kalkmamışmış	kalkmamışmışız	kalkmamışmışsınız	kalkmamışmışlar
		şart	kalkmamışsam	kalkmamışsan	kalkmamışsa	kalkmamışsak	kalkmamışsanız	kalkmamışsalar kalkmamışlarsa
	geniş	basit	kalkmam	kalkmazsın	kalkmaz	kalkmayız	kalkmazsınız	kalkmazlar
		hikâye	kalkmazdım	kalkmazdın	kalkmazdı	kalkmazdık	kalkmazdınız	kalkmazdılar
		rivayet	kalkmazmışım	kalkmazmışsın	kalkmazmış	kalkmazmışız	kalkmazmışsınız	kalkmazmışlar
		şart	kalkmazsam	kalkmazsan	kalkmazsa	kalkmazsak	kalkmazsanız	kalkmazsalar kalkmazlarsa
	şimdiki	basit	kalkmıyorum	kalkmıyorsun	kalkmıyor	kalkmıyoruz	kalkmıyorsunuz	kalkmıyorlar
		hikâye	kalkmıyordum	kalkmıyordun	kalkmıyordu	kalkmıyorduk	kalkmıyordunuz	kalkmıyordular
		rivayet	kalkmıyormuşum	kalkmıyormuşsun	kalkmıyormuş	kalkmıyormuşuz	kalkmıyormuşsunuz	kalkmıyormuşlar
		şart	kalkmıyorsam	kalkmıyorsan	kalkmıyorsa	kalkmıyorsak	kalkmıyorsanız	kalkmıyorsalar kalkmıyorlarsa
	gelecek	basit	kalkmayacağım	kalkmayacaksın	kalkmayacak	kalkmayacağız	kalkmayacaksınız	kalkmayacaklar
		hikâye	kalkmayacaktım	kalkmayacaktın	kalkmayacaktı	kalkmayacaktık	kalkmayacaktınız	kalkmayacaktılar
		rivayet	kalkmayacakmışım	kalkmayacakmışsın	kalkmayacakmış	kalkmayacakmışız	kalkmayacakmışsınız	kalkmayacakmışlar
		şart	kalkmayacaksam	kalkmayacaksan	kalkmayacaksa	kalkmayacaksak	kalkmayacaksanız	kalkmayacaksalar kalkmayacaklarsa
dilek (tasarlama) kipleri	istek	basit	kalkmayayım	kalkmayasın	kalkmaya	kalkmayalım	kalkmayasınız	kalkmayalar
		hikâye	kalkmayaydım	kalkmayaydın	kalkmayaydı	kalkmayaydık	kalkmayaydınız	kalkmayaydılar
		rivayet	kalkmayaymışım	kalkmayaymışsın	kalkmayaymış	kalkmayaymışız	kalkmayaymışsınız	kalkmayaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	şart	basit	kalkmasam	kalkmasan	kalkmasa	kalkmasak	kalkmasanız	kalkmasalar
		hikâye	kalkmasaydım	kalkmasaydın	kalkmasaydı	kalkmasaydık	kalkmasaydınız	kalkmasaydılar
		rivayet	kalkmasaymışım	kalkmasaymışsın	kalkmasaymış	kalkmasaymışız	kalkmasaymışsınız	kalkmasaymışlar
		şart	—	—	—	—	—	—
	gereklilik	basit	kalkmamalıyım	kalkmamalısın	kalkmamalı	kalkmamalıyız	kalkmamalısınız	kalkmamalılar
		hikâye	kalkmamalıydım	kalkmamalıydın	kalkmamalıydı	kalkmamalıydık	kalkmamalıydınız	kalkmamalıydılar
		rivayet	kalkmamalıymışım	kalkmamalıymışsın	kalkmamalıymış	kalkmamalıymışız	kalkmamalıymışsınız	kalkmamalıymışlar
		şart	kalkmamalıysam	kalkmamalıysan	kalkmamalıysa	kalkmamalıysak	kalkmamalıysanız	kalkmamalıysalar kalkmamalılarsa
	emir	basit	—	kalkma	kalkmasın	—	kalkmayın kalkmayınız	kalkmasınlar
		hikâye	—	—	—	—	—	—
		rivayet	—	—	—	—	—	—
		şart	—	—	—	—	—	—

Atasözleri

düşmez kalkmaz bir Allah

Deyimler

curcunaya kalkmak, hop oturup hop kalkmak oturup kalkmak, şaha kalkmak, ters tarafından kalkmak, götü kalkmak

Çeviriler

çeviriler

• Almanca: aufstehen (de)
• Arapça: قَامَ‎ (ar) (ḳāme)
• Azerice: qalxmaq (az)
• Fince: nousta (fi), kohota (fi)
• İngilizce: stand up (en), rise (en)
• Karaçay Balkarcası: kob (krc), tur (krc)
• Kırım Tatarcası: turmaq (crh)
• Özbekçe: ketmoq (uz), koʻtarilmoq (uz), qalqimoq (uz), qalqmoq (uz), qoʻzgʻalmoq (uz), turmoq (uz), yoʻqalmoq (uz)
• Rusça: вставать (ru) (vstavatʹ), подниматься (ru) (podnimatʹsya), отменяться (ru) (otmenyatʹsya), упраздняться (ru) (uprazdnyatʹsya)
• Türkmence: galkmak (tk), galkynmak (tk), galmak (tk), turmak (tk)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "kalkmak".
  TDK Özel Sözlük'te: kalkmak"