baba
Türkçe
[düzenle]Köken
[düzenle]- Osmanlı Türkçesi بابا sözcüğünden devralındı. Azerice baba (“dede”) ile eş asıllı. Çocuk dilinden türetilmiş bir sözcüktür. Benzer biçim ve anlamlara dünya dillerinin birçoğunda rastlanır.
Söyleniş
[düzenle]Ad
[düzenle]baba (belirtme hâli babayı, çoğulu babalar)
- (aile, erkek)Çocuğu olan erkek.
- eş anlamlısı: peder
- Rüya, suratı bir karış asılmış, vücudu dertop olmuş, kendini divana atmış, yatmış, ne de mutsuz olmuş, yan gözle dünyaya ve onun dünya bakışına bakan babasına bakıyor.— 1997, Orhan PAMUK, “Rüya Kederlenince”, Öküz, 36. sayı, s. 7
- (aile, erkek) Çocuğun dünyaya gelmesinde etken olan erkek.
- "Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türk'tür." - Anayasa
- Kazılarda çıkarılan toprağın miktarını hesaplayabilmek için yer yer bırakılan toprak dikme.
- (yapı malzemeleri) Çatı merteği.
- Bir ülkeye veya bir topluluğa yararlı olmuş kimse.
- Atatürk Türk milletinin babasıdır.
- (aile, erkek, mecaz) Anlayışlı, iyi huylu erkek.
- (aile, suç, mecaz)Silah kaçakçılığı, kara para aklama ve uyuşturucu madde ticareti vb. kirli ve gizli işler yapan çetenin başı.
- "Bu silahlar, Türkiye’deki ünlü mafya babaları tarafından ülkeye sokuluyordu." - Ahmet Kekeç
- (aile, mecaz) Koruyucu, babalık duyguları ile dolu kimse.
- (aile, mecaz) ata kelimesinin eş anlamlısı
- "Asya'daki babalarımızdan miras kalan millî şiirimizin manzum şekillerinde..." - Yahya Kemal Beyatlı
- (argo) Çok kaliteli, üstün nitelikli.
- Mal, çok baba çıktı.
- (İslam) Tarikatların bazısında tekke büyüğü.
- Bektaşi babası.
- Bu gibi kimselere verilen ünvan.
- Gül Baba. Nur Baba. Baba İlyas.
- (denizcilik) iskele babası kelimesinin eş anlamlısı
- Eski iskele babasının üzerine çıkıp geminin kahverengi bordasına kocaman bir çiçek çizdi.Sonra babadan indi çiçeğin altına yazdı.— 2010, Ahmet BÜKE, Kumrunun Gördüğü, Can Sanat Yayınları, s. 125
- (mimarlık) Bir merdivende, tırabzanın sahanlıkla birleştiği yerde bulunan dikey öge.
- Alman MAN firması tarafından yapılan köprünün demir korkuluklarının babaları sabitlenmiş olmakla birlikte, henüz şebekeli korkulukların yerlerine yerleştirilmemiş olması dikkat çekici bir ayrıntı.— 2017, Ziya Kenan BİLİCİ, Cam Negatiflerde İstanbul'un İzleri: İmparatorluk'tan Cumhuriyete, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, s. 47