Protostegidae
| Protostegidae | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||
| Biyolojik sınıflandırma | ||||||||||
|
Protostegidae, Kretase döneminde (yaklaşık 135–66 milyon yıl önce) yaşamış, soyu tükenmiş ve tamamen açık deniz yaşamına uyum sağlamış devasa bir deniz kaplumbağası familyasıdır.[1]
Familya, dünya üzerinde yaşamış bilinen en büyük kaplumbağa türlerini barındırmakta olup Kretase-Paleojen yok oluşu olayı sırasında tamamen ortadan kalkmıştır.[2]
Evrimsel tarih ve köken
[değiştir | kaynağı değiştir]Protostegidlerin denizel yaşama uyum süreci ve büyük vücut boyutlarının evrimi sanılandan çok daha erken dönemde gerçekleşmiştir. Kolombiya'daki Valanginiyen yaşlı (yaklaşık 130-135 milyon yıl önce) Rosa Blanca Formasyonu'ndan elde edilen fosil kalıntıları, familyada devasa boyutların henüz Erken Kretase'nin başlarında evrimleştiğini göstermektedir.[1]
Kolombiya'da keşfedilen bir diğer tür olan Desmatochelys padillai (yaklaşık 120 milyon yıl önce), günümüzde bilinen en eski tam denizel kaplumbağa türü olarak kabul edilmektedir.[3] Avustralya'da keşfedilen Bouliachelys suteri gibi bazal formlar ise familyanın Erken Kretase döneminde Gondvana genelinde küresel bir yayılım gösterdiğini doğrulamaktadır.[4]
Taksonomi ve sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Geleneksel sınıflandırmalarda modern deniz kaplumbağalarıyla birlikte Chelonioidea üst familyasına dahil edilmişse de modern filogenetik analizler Protostegidae'nin günümüz deniz kaplumbağalarının doğrudan atası olmadığını, bağımsız bir erken deniz kaplumbağası soyunu temsil ettiğini veya Dermochelyidae ile kardeş bir grup olduğunu göstermektedir.[5]
Başlıca cinsler
[değiştir | kaynağı değiştir]Anatomi, büyüme ve ekoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Protostegidler açık okyanus koşullarına üst düzeyde uyum sağlamış anatomik ve fizyolojik özelliklere sahipti:
- Kabuk Yapısı: Yüzme verimliliğini artırmak ve hidrodinamik ağırlığı azaltmak amacıyla kabuk kemikleri incelmiş ve boşluklu bir yapı kazanmıştır.[2]
- Büyüme Hızı ve Metabolizma: Protostega gigas kemik mikroyapısı (osteohistoloji) üzerinde yapılan araştırmalar, bu canlıların gençlik dönemlerinde son derece hızlı ve kesintisiz bir büyüme sergilediğini ortaya koymuştur. Bu büyüme stratejisi günümüz deri sırtlı deniz kaplumbağalarına oldukça benzerlik gösterir ve protostegidlerde yüksek metabolizma hızı ile devleşme fizyolojisinin (gigantotermi) evrimleştiğine işaret eder.[6]
- Uzuvlar: Ön ayaklar tamamen yüzgeç biçimine dönüşmüştür. Erken Kretase türlerinde (örn. Santanachelys) hâlâ belirgin parmak yapıları korunmuşken, türemiş türlerde bütüncül palet yapısı gelişmiştir.[7]
- Yırtıcı Etkileşimi: Bazı Protostega fosillerinde dev deniz köpekbalıklarına (örn. Cretoxyrhina) ait ısırık izleri tespit edilmiş olup dönemin apeks yırtıcılarıyla av-avcı ilişkisi içinde oldukları belgelenmiştir.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 Cadena, E.-A.; Cómbita-Romero, D. A. (2024). "The onset of large size in Cretaceous marine turtles (Protostegidae) evidenced by new fossil remains from the Valanginian of Colombia". Zoological Journal of the Linnean Society. 202 (1): zlad053. doi:10.1093/zoolinnean/zlad053.
- 1 2 Hooks, G. E. III (1998). "Systematic revision of the Protostegidae, with a redescription of Calcarichelys gemma". Journal of Vertebrate Paleontology. 18 (1): 85-98. doi:10.1080/02724634.1998.10011036.
- ↑ Cadena, E. A.; Parham, J. F. (2015). "Oldest known marine turtle? A new protostegid from the Lower Cretaceous of Colombia". PaleoBios. 32 (1): 1-42. doi:10.5070/P9321028602.
- ↑ Kear, B. P. (2006). "A primitive protostegid from Australia and early sea turtle evolution". Biology Letters. 2 (4): 508-511. doi:10.1098/rsbl.2005.0406. PMC 1617175
. PMID 17148342. - ↑ Joyce, W. G. (2007). "Phylogenetic relationships of Mesozoic turtles". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History. 48 (1): 3-102. doi:10.3374/0079-032X(2007)48[3:PROMT]2.0.CO;2.
- ↑ Gentry, A. D.; Ebersole, S. M.; Schoenherr, M. (2023). "Rapid growth in Late Cretaceous sea turtles reveals life history strategies similar to extant leatherbacks". PeerJ. 11: e14864. doi:10.7717/peerj.14864. PMC 9924133 . PMID 36793890.
- ↑ Hirayama, R. (1998). "Oldest known sea turtle". Nature. 392: 705-708. doi:10.1038/33669.
- ↑ Shimada, K.; Hooks, G. E. III (2004). "Shark-bitten protostegid turtles from the Upper Cretaceous Mooreville Chalk, Alabama". Journal of Paleontology. 78 (5): 1001-1005. doi:10.1666/0022-3360(2004)078<1001:STPTFT>2.0.CO;2.
