Kayumangging unano
Ang kayumangging unano (Ingles: brown dwarf) ay isang bagay sa kalawakan na mas malaki kaysa sa planeta ngunit mas maliit kaysa sa isang bituin.[2] Ito rin ang nagiging epekto ng pagpapaliit ng isang bituin dahil wala itong pisyong nuklear. Hindi ito masyadong delikado hindi tulad ng pulang higante. Ang kanilang bigat ay mula 13 hanggang 80 masa ng Hupiter (MJ).[3][4]
Ang mga kayumangging unano ay tinatawag na bigong bituin (failed star) dahil kulang sila sa masa (karaniwang nangangailangan ng humigit-kumulang 75 hanggang 80 beses na masa ng Hupiter[3]) na kinakailangan upang magkaroon at mapanatili ang normal na pisyong nuklear ng hidrohino sa kanilang mga ubod.[5] Ang mga totoong bituin ay gumagamit ng mga hidrohino upang gawing helyo ngunit hindi ito magagawa ng isang kayumangging unano. Maaari nilang pansamantalang ipagsanib ang deuterium.[6] Dahil dito, hindi sila kumikinang nang maliwanag. Mahinang kumikinang ang mga ito sa infrared na liwanag mula sa natitirang init at paunang pag-urong.
Sa kabilang banda, hindi rin sila mga planeta dahil kumikinang ang mga ito. Marami sila sa kalawakan, ngunit kakaunti lamang ang natuklasan nito dahil mayroon lamang silang napakadilim na liwanag.[7]
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Astronomers Announce First Clear Evidence of a Brown Dwarf - NASA Science" (sa wikang Ingles). 1995-11-29. Nakuha noong 2026-08-19.
- ↑ "Brown Dwarfs: Failed Stars Resembling Planets". Space.com (sa wikang Ingles). 2013-12-02. Inarkibo mula sa orihinal noong 2013-12-06. Nakuha noong 2026-08-19.
- 1 2 "Are they planets or what?". Carnegie Institution of Washington. 2001. Inarkibo mula sa orihinal noong 2006-09-28. Nakuha noong 2026-08-19.
- ↑ "Brown dwarfs". Canadian Space Agency. Nakuha noong 2026-08-19.
- ↑ "Brown Dwarf | COSMOS". astronomy.swin.edu.au. Inarkibo mula sa orihinal noong 2021-05-30. Nakuha noong 2026-08-19.
- ↑ Sutter, Paul (2024-12-19). "What Makes Brown Dwarfs So Weird?". Universe Today (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-08-19.
- ↑ "What Makes Brown Dwarfs Unique? - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2025-09-03. Nakuha noong 2026-08-19.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Astronomiya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
