Shko te përmbajtja

Callìcari

Biancavilla
Biancavidda
Komunë
Piazza Roma
Piazza Roma
Vendndodhja e komunës Biancavilla në qytetin metropolitan të Katanias
Vendndodhja e komunës Biancavilla në qytetin metropolitan të Katanias
Koordinatat: 37°38′43″N 14°51′49″E / 37.645278°N 14.863611°E / 37.645278; 14.863611
ShtetiItalia
RajoniSiçilia
Qyteti metropolitanQyteti metropolitan i Katanias
Lagjet
List
  • Badalato
  • Badia
  • Casina
  • Montalto
  • Sajola
  • Sberno
  • San Giuseppe
  • Sopra l'Orto
  • Spartiviale
  • Martina
  • Quattro Vanedde
Qeverisja
 • KryetarAntonio Bonanno (Vëllezërit e Italisë)
Lartësia
513[1] m (1,683 ft)
Komunat kufitareAdrano, Belpasso, Bronte, Castiglione di Sicilia, Centuripe (EN), Maletto, Nicolosi, Paternò, Ragalna, Randazzo, Sant'Alfio, Santa Maria di Licodia, Zafferana Etnea
Zona sizmike2
Ditë-gradë1391
PatronëtShën Maria e Lëmoshës, Shën Placidi (abat dhe martir), Shën Zenoni (martir)
Festa e patronit5 tetor
MotojaScanderbeg
Zgjedhja e kryetarit13 qershor 2018 (rizgjedhur më 30 maj 2023)
Emri i banorëvebiancavillesi (biancavilloti në sicilianisht)[2]

Biancavilla (Callìcari në arbërisht; Biancavidda në sicilianisht[3]) është një komunë italiane e qytetit metropolitan të Katanias në Siçili.

Gjeografia fizike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Komuna ndodhet në këmbët e Etnës, në 513 metra mbi nivelin e detit, në veriperëndim të qytetit të Katanias, mbi një shtresë magmatike që bie thikë mbi luginën e Simetos, në më pak se 4 km në vijë ajrore nga lumi.

Është një komunë pjesë e Parkut të Etnës dhe kufitare me atë të Nebrodeve. Në ditë të kthjellëta, panorama lejon të dallohen kodrat e Calatinos së epërme.

Territori komunal, domethënë pjesa më e banuar,[4] shtrihet përgjatë një zone malore të ulët, në një zonë të pyllëzuar, ndërsa i gjithë territori përgjithësisht ndan majën e Etnës në një pikë gjeometrike teorike me nëntë komuna të tjera, në drejtim të jugperëndimit, deri te lumi Simeto, dhe rrjedh si një rrjedhë e gjatë llave nga maja e Etnës, me një diferencë lartësie prej mbi 3.000 metrash. Përfshin 3.830 hektarë të Parkut të Etnës, në të cilin marrin pjesë edhe 10 komuna të tjera në këmbë të malit. Kufizohet në veriperëndim me komunën Adrano, në verilindje me Ragalna dhe Belpasso, në juglindje me Santa Maria di Licodia dhe Paternò, në jugperëndim me komunën Centuripe.

Territori i komunës në Parkun e Etnës

Sipas të dhënave të Observatorit Astrofizik të Katanias,[5] klima e qytetit është mesdhetare me karakteristika kontinentale. Temperatura mesatare në muajin janar është 4 °C, ndërsa në muajin korrik është 19 °C, me një mesatare vjetore prej 12 °C.[6] Biancavilla karakterizohet nga vjeshta relativisht të buta e me shira në rritje nga fundi i nëntorit, dimra të ftohtë me reshje të rastësishme bore, pranvera të freskëta e me shi, dhe vera përgjithësisht të buta. Reshjet mund të ndodhin edhe gjatë sezonit veror, veçanërisht në fillim dhe në fund të sezonit.

Climate data for {{{location}}}
Month Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Year
[nevojitet citimi]

Ignimbriti i Biancavilla-Montaltos

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në afërsi të vendbanimit të Biancavillës, brenda Luginës San Filippo, në kontakt me kupolat vullkanike të Monte Calvarios, gjendet depozita lavike e njohur si ignimbriti i Biancavilla-Montaltos, e formuar gjatë periudhës së Pleistocenit si pasojë e shtresimeve të shumta shpërthyese vullkanike të Etnës.[7]

Fluoro-edeniti dhe rreziku kancerogjen

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Që nga fundi i viteve '90 të shekullit XX, ISS [it] nisi hetime për shkak të konstatimit të një niveli të lartë të mezoteliomës pleurale [en] mes banorëve të Biancavillës. Pasi u përjashtuan ekspozimet profesionale ndaj asbestit nga ana e personave të përfshirë, në një komunë që në atë kohë ishte kryesisht e dedikuar bujqësisë, studiuesit hipotizuan një kontaminim që e kishte origjinën nga materialet e nxjerra nga gurorja e Monte Calvarios[8] – në periferinë juglindore të vendbanimit – të përdorura deri atëherë gjerësisht për ndërtimin e banesave dhe rrugëve[9].

Territori i Monte Calvarios karakterizohet nga një shkëmb veçanërisht i thërrmueshëm, pra më i lehtë për t'u nxjerrë dhe përpunuar, i përbërë nga llavë benmoreitike, e pasur me fluoroapatit [en][10]. Hetime të gjera laboratorike lejuan identifikimin, në materialet e gurores, të një minerali të ri amfibolik [en], të quajtur Fluoro-edeniti [en], i miratuar në 2001 nga New Minerals and Mineral Names e International Mineralogical Association[11]. Për shkak të mënyrës së tij të kristalizimit të tipit azbestiform, në 2014 IARC [en] e njohu fluoro-edenitin [en] si agjent kancerogjen për njeriun, duke e përfshirë në Grupin 1 (agjentë me siguri kancerogjenë për njeriun)[12][13][14]:

Tepërica e incidencës dhe e vdekshmërisë nga mezotelioma e vërejtur në komunën e Biancavillës, duke përdorur si krahasim normat e incidencës dhe të vdekshmërisë të Rajonit të Sicilisë, ka rezultuar e rëndësishme dhe e qëndrueshme, si te burrat ashtu edhe te gratë, dhe veçanërisht e theksuar te të rinjtë e rritur. Shumica e rasteve të vërejtura nuk kishte një histori profesionale ekspozimi ndaj asbestit. Këto gjetje sugjerojnë ekzistencën e një shkaku të tipit mjedisor, më shumë sesa profesional, i cili u identifikua në amfibolin fibroz të fluoro-edenitit të pranishëm në tokën e Biancavillës, në një gurore të një materiali të përdorur gjerësisht në ndërtimtarinë lokale dhe në shtrimin e rrugëve. Përveç kësaj, studimet e kryera në kafshë eksperimentale tregojnë se injektimi intraperitoneal dhe intrapleural i fluoro-edenitit fibroz është në gjendje të nxisë mezotelioma te minjtë e të dy gjinive. Rezultatet e studimeve në qeliza janë në përputhje me mekanizmat e propozuar për të shpjeguar kancerogjenezën nga fibrat.

— IARC [en] Monographs, Vol. 111. 2014.

Që nga viti 2001, me dekret ministror, Biancavilla u shpall si sit me interes kombëtar (SIN), një nga katër zonat e Rajonit të Sicilisë, pas Milazzos [en], Gelës dhe Priolos [en]. Janë nisur kështu punimet e dekontaminimit dhe të vënies në siguri të ish-gurores së Monte Calvarios. Që nga viti 2019, në kuadër të ndërhyrjeve të parashikuara në SIN, ASP-ja e Katanias ka hapur një ambulancë pneumologjie dhe një pikë informacioni, me qëllim promovimin e masave të parandalimit parësor dhe edukimin e qytetarisë mbi rreziqet e ekspozimit ndaj fluoro-edenitit [en][15]. Masat e dekontaminimit të ndërmarra kanë lejuar uljen e përqendrimit të fluoro-edenitit [en] në ajër nën pragun e rrezikut të treguar nga OBSH (1 fibër për litër ajri). Megjithatë, pritet ende përfundimi i punimeve të dekontaminimit për kthimin e zonës në përdorime civile[16][17].

Harta e rrezikshmërisë sizmike e konsideron zonën e Biancavillës si zonë me "rrezikshmëri të lartë". Territori i Etnës preket si nga tërmete vullkanike, që lidhen me lëvizjet e masave magmatike, ashtu edhe nga tërmete tektonikë; këta të fundit mund, nga ana e tyre, të ndikohen nga fusha e tensioneve e shkaktuar nga vullkani[18].

Në orën 02:34 CEST të datës 6 tetor 2018, qyteti u godit nga një tërmet me magnitudë 4,8, me epiqendër të vendosur në territorin e Santa Maria di Licodias, rreth 1 km nga Biancavilla[19]. Tërmeti shkaktoi dëme të shumta në ndërtesa shkollore, kisha dhe banesa private[20].

Më parë, ngjarje me ashpërsi të ngjashme kishin ndodhur në maj 1898 (magnitudë 4,0) dhe në prill 1984 (M 3,5). Ngjarja me magnitudën më të lartë në zonën etneane, që përfshiu Biancavillën, i përket datës 20 shkurt 1818 (M 6,3)[18].

Një grup mërgimtarësh shqiptarë bizantinë (ose me ritin grek), që mbërritën në Siçili në shekullin XV për shkak të presioneve turko-osmane, vendosi të kërkonte strehim në territorin spanjollo-aragonez të Siçilisë, në shpatet e Etnës, duke themeluar në vitin 1488 një komunitet të vetin, i njohur fillimisht si "Terra di Callicari"[21]. Qendra u quajt më vonë, ose njihej, si "Casale dei Greci"[22], "Poggio Bianco" ose në latinisht "Albavilla", për të arritur më pas, që nga 1599, te emri Biancavilla. Sipas disave, emri do të ishte një homazh ndaj mbretëreshës Bianca di Navarra, por në realitet ai rrjedh nga ngjyra e bardhë e shtëpive, që kontrastonte me të zezën vullkanike të zonës[23].

Falë pranisë së bollshme të burimeve natyrore dhe të shpellave lavike, territori i Biancavillës u banua që nga Paleoliti i Sipërm, fillimisht nga Sikanët dhe më pas nga Sikulët, siç dëshmojnë gjetjet arkeologjike të ruajtura në muzeun qytetar të Adranos [it][4][7], të gjetura në disa vendbanime arkeologjike që ekzistojnë edhe brenda qendrës aktuale të banuar, por që më pas u braktis.

Kultura e Castelluccios

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në territorin e Biancavillës, së bashku me ata të Adranos dhe Paternòs, janë zbuluar vendbanime të kulturës së Castelluccios [it], që i përkasin epokës së bronzit të hershëm.

Vendbanimet castellucciane etneane paraqesin disa veçori krahasuar me vendbanimet më të gjera të territorit juglindor të ishullit. Dallimi i parë thelbësor lidhet me llojin e varreve, siç vërejti arkeologu Bernabò Brea [it][24]:

Lavat e Etnës, tepër të forta për t'u gërmuar, e bënin në fakt të pamundur përdorimin e tipit të varrit në formë grotte artificiale, të zakonshëm në të gjitha zonat e tjera të Siçilisë.

[…] Shumë shpesh, si kockëmbajtëse u përdorën shpellat e formuara nga rrjedhjet e lavës, të cilat nuk janë të rralla në anët e vullkanit.

[…] Në Biancavilla, brenda një shpelle të këtij lloji, me përmasa të mëdha, gjejmë një nekropol të vërtetë me varre në formë gropash ovale, të rrethuara nga murë të thatë prej gurësh.

— Luigi Bernabò Brea [it], La Sicilia prima dei Greci.

Karakteristikë tjetër dalluese e qytetërimit castellucian etnean [it] lidhet me llojet e qeramikave. Janë zbuluar në fakt "anforeta të vogla me dy doreza, me profil theksueshëm të karenuar, me zbukurim të lehtë me kënde, dhe kupa-vjelëse të karenuara"[24].

Në territorin e Biancavillës janë eksploruar shpellat e mëposhtme: Origlio I dhe II, Filiciosa, Pozzillo, Argentieri, Spartiviali, Via Scutari[25]. Disa gjetje arkeologjike të dala nga gërmimet ekspozohen sot në Muzeun Komunal të Adranos [it].

Mbërritja e shqiptarëve në Callicari

Themelimi i vendbanimit i përket shekullit XV, kur një grup refugjatësh shqiptarë të ritit greko-katolik[26][27] të ardhur nga Ballkani (nga Shqipëria/Epiri dhe më pas nga Morea), të udhëhequr nga Çezari Mëzi (Cesare Masi), morën lejen për të banuar në atë vend[28], nga konti Giovanni Tommaso Moncada, i cili kërkoi dhe fitoi, në janar të vitit 1488, licentia populandi [it]-n nga kryetarët e Mbretërisë së Siçilisë, Santapau dhe Centelles[29]. Ky privilegj u konfirmua në vitin 1501 nga konti Guglielmo Moncada dhe në vitin 1502 nga i biri, Antonio. Më pas, në vitin 1504, tre privilegjet u hartuan në formë publike me një akt të ri, të nënshkruar nga gjyqtari Ferdinando Marchisio dhe noteri Luigi Passitano, ndërsa konfirmimi i D. Cesares, birit të D. Francesco-s, princit të parë të Paternòs, mban datën 1568.

Kolonia u vendos në zonën që në atë kohë quhej Callicari ose Pojo Rosso[30][31], vend që me shumë gjasë përkonte me Inessa-n e lashtë. Përdorimi i licentia populandi-t dëshmon se vendi ishte më parë i pabanuar, ndryshe nga kolonitë e tjera shqiptare të Siçilisë që praktikonin ritin grek[29]. Brenda pak vitesh kolonia u zgjerua, falë kushteve të privilegjuara të dhëna nga zotërit feudalë Moncada. Biancavilla u përfshi gjithmonë në feudin e Adernòs dhe në shekullin XVI përmendet me emrin "latin" "Casale dei Greci".

Shqiptarët, që praktikonin ritin greko-katolik, sollën me vete ikonën e Nënës së Zotit të Elemosinës, ende sot objekt devocioni[7], si dhe një relikiar prej argjendi me statujëzën dhe një relike të Shën Zenonit. Nuk dihet shumë për veprimtarinë civile dhe fetare të kolonisë, pasi shqiptarët nuk lanë asnjë shkrim, veç faktit që ruajtën ritin grek për rreth më shumë se një shekull dhe se, kur nuk mbeti më asnjë prift për të kryer ritin, çdo vit dërgohej një "papàs" nga koloni të tjera shqiptare në krahinën e Palermos, për t'u kryer Pashkët besimtarëve sipas riteve të tyre. Largësia nga qendrat e tjera arbëreshe dhe migrimet e popullatave të ritit latin nga qendrat fqinje, veçanërisht pas shpërthimeve të Etnës, sollën zhdukjen graduale të shumë prej zakoneve dhe riteve origjinale[32].

Komuna e Biancavillas zhvilloi, në vitin 1760, një proces gjyqësor në Regia Gran Corte kundër Adernòs dhe Centorbit, për mosmarrëveshje lidhur me zgjerimin e territorit[33].

Kulti i Shën Placidit [it], mbrojtësi i qytetit, u përhap në Biancavilla në shekullin XVII, kur abati i manastirit fqinj Santa Maria di Licodia, në vitin 1602 kishës amë të qytetit relikat e shenjtorit, kulti i të cilit ishte përhapur në gjithë Siçilinë, pas zbulimit në Mesina të mbetjeve të shumta të martirëve në kishën e Shën Gjon Pagëzorit.

Shën Placidi u shpall patron [it] dhe mbrojtës i tokës së Biancavillas më 23 shtator 1709 nga peshkopi i Katanias, Mons. Andrea Riggio, "për t'i shpëtuar masakrës mizore (tërmeti i janarit 1693, i cili shkatërroi Katanian dhe gjithë Siçilinë Lindore) […] që në të ardhmen [toka e Biancavillas] të mos shkatërrohej nga shkatërrimi i tërmetit dhe […] që ky devocion të mbetej i gjallë në kujtesën e ngjarjes".

"Patronati" i tij përfshihet kështu mes atyre më të lashtëve, "ab immemorabile", që qyteti i ka rezervuar që nga themelimi i tij, Zojës së Elemosinës dhe Shën Zenonit, martir i Arabisë.

Le të dihet sa dashuri kam brenda vetes, ndaj Atdheut tim të dashur, të cilin kam kërkuar ta nderoj, me shpresën që t'ua përcjell bashkëqytetarëve të mi këtë dashuri të zjarrtë, që t'u shërbejë si shtysë për ta bërë Qytetin të madh dhe të lavdishëm. (nga Storia di Biancavilla, Gutenberg, 1953)

— Placido Bucolo

Epoka bashkëkohore

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë shekujve XVII dhe XVIII u formua një borgjezi mjaft e kamur, por edhe një shtresë e fortë punëtorësh bujqësorë me mëditje dhe një klasë fshatare që dallohej për politizimin e saj të fortë, gjë që u shpreh në kryengritjet e viteve 1848 dhe 1860 për çështjen e tokave shtetërore. Biancavilla ishte, në fakt, një nga komunat më të trazuara të zonës së Etnës, që mori pjesë në të gjitha lëvizjet revolucionare dhe antiburbone nga viti 1820 deri në 1860, duke dëshmuar se skena politike vendore u dominua kryesisht nga familja Biondi.

«Casino dei Civili» (sot Circolo Castriota) ishte simboli kundër të cilit u drejtua zemërimi popullor; të njëjtat tipare pati edhe kryengritja e «kashtës» në vitin 1923. Menjëherë pas luftës u shënua një ngjarje e veçantë e kujtuar si «greva e kundërt»: fshatarëve u ishte urdhëruar të linin disa toka pronë e shtetit, por pa ato toka shumë njerëz do të ishin të detyruar të bien në varfëri; kështu që fshatarët zaptuan edhe tokat e lëna deri atëherë të lira, duke i ruajtur me turne pune, madje edhe natën. Pas disa muajsh, shteti, me dekret, ua la ato toka banorëve të Biancavillas.

Periudha pasuese u karakterizua nga shpërthimet e Etnës, epidemi, thatësirë dhe ngjarje të ndryshme luftarake, të cilat megjithatë e prekën qytetin vetëm në mënyrë të kufizuar. Sot Biancavilla është një qendër e rëndësishme prodhimi dhe tregtie e bajameve, rrushit, agrumeve, mollëve, perimeve dhe fiqve të Indisë. Të gjera janë pyjet dhe kullotat e përhershme. Ndërmarrje artizanale veprojnë në sektorët e ushqimit, veshjeve, mobiljeve dhe materialeve të ndërtimit.

Stema e Bashkisë
Stema e Bashkisë

Stema historike u njoh me DCG (Dekret i Kryetarit të Qeverisë) të datës 15 prill 1929. Stema dhe gonfaloni [it] aktual u dhanë më pas me DPR (Dekret i Presidentit të Republikës) të datës 20 tetor 1998.[34] Sipas nenit 5 të statutit të bashkisë[35] stema përbëhet nga simbolet e mëposhtme:

  • Korona qytetare: mbizotëron mbi të gjithë mburojën dhe përfaqëson bashkinë e Biancavillas dhe statusin e saj si komunë autonome që nga themelimi, i ndodhur me Privilegjet e datës 8–25 janar 1488.
  • Dielli rrezatues: i vendosur në pjesën e sipërme të mburojës, i zhytur në një blu që simbolizon qiellin.
  • Plisi i tokës: i vendosur poshtë, simbolizon territorin. Ky simbol, së bashku me diellin rrezatues dhe qiellin blu, thekson kuptimin e Callicarit (emri i lashtë i Biancavillas) që, në greqishten e vjetër, do të thotë «kontradë e bukur».
  • Kali: përfaqëson kalin e heroit kombëtar shqiptar Gjergj Kastrioti Skënderbeu (it. Giorgio Castriota Scanderbeg). Përveç kësaj, së bashku me selvinë, përfaqëson stemën fisnike familjare të Kapitenit (kryetarit) të parë shqiptar, Cesare Masi.
  • Selvia: simbolizon pemën te e cila, sipas një tradite të lashtë shqiptare, Gjon Kastrioti, biri i Skënderbeut, lidhi kalin e të atit dhe u nis drejt Italisë, duke shpëtuar nënën e tij dhe popullin e tij të kërcënuar nga pushtuesi turko-mysliman Mehmeti II.[7]
  • Kulla: e krenelatuar me tre pjesë dhe me dritare, simboli i zotërve të vendit, Kontët Moncada.
  • Kryqi grek: riafirmon përkatësinë e etërve themelues shqiptarë ndaj besimit të krishterë greko-katolik (ose të ritit bizantin).
  • Shirit i artë: mbizotëron mbi kryqin grek dhe mban mbishkrimin «Skënderbeu», homazh ndaj luftëtarit të madh shqiptar Gjergj Kastrioti, mbrojtës i palodhur i besimit të krishterë kundër islamizmit.
  • Korona e kontit: mbizotëron mbi shiritin dhe kryqin grek. Simbol i Kontesë së Adernòs, në nder të kontit Gian Tommaso Moncada, i cili bëri që Presidentët e Mbretërisë së Sicilisë, Santapau dhe Centelles, të nxirrnin më 8 janar 1488 Privilegjin që u dhuronte refugjatëve shqiptarë, të udhëhequr nga fisniku Cesare Masi, tokën e Callicarit ose Poggio Rosso-s. Kështu lindi Casale dei Greci, sot Biancavilla.

Në gonfalonin [it], të përbërë nga një pëlhurë e bardhë, stema e riprodhuar mbi gjoksin e shqiponjës përfaqëson simbolin e heroizmit, atij të treguar në shkallën më të lartë nga Skënderbeu (Gjergj Kastrioti), i cili nuk iu përkul kurrë vullnetit të armiqve turq dhe doli gjithmonë fitimtar në të gjitha betejat kundër tyre.

Nderimet e dhëna qytetit të Biancavillas në periudha të ndryshme janë renditur më poshtë:

  • Kryqi i Madh i Urdhrit të Dy Sicilive
  • Medalja e Meritës për Punë
    Duke u dalluar në bujqësi, industri, tregti dhe zejtari — Kryesia e Këshillit të Ministrave, 12 maj 2008
  • Medalja e Meritës së Republikës
    Merita të fituara ndaj Kombit në fushën e letrave, arteve, ekonomisë dhe në angazhimin e detyrave publike, si dhe në aktivitete të kryera për qëllime sociale, filantropike dhe humanitare, si dhe për shërbime të gjata dhe të shquara në karrierat civile dhe ushtarake — Kryesia e Këshillit të Ministrave, 29 maj 2009
  • Medalja e Artë për të Mirëmerituarit e Mjedisit
    Për sfidat mjedisore, sipas Dokumentit të Përmbledhur mbi Gjendjen e Mjedisit në Itali, 2009, të Ministrisë së Mjedisit dhe Mbrojtjes së Territorit dhe të Detit — Kryesia e Këshillit të Ministrave, 28 tetor 2009
  • Medalja e Argjendtë për të Mirëmerituarit e Shëndetit Publik
    Rajoni i Sicilisë, Plani i kufizimit dhe rikualifikimit të Shërbimit Shëndetësor Rajonal — Kryesia e Këshillit të Ministrave, 21 prill 2010
  • Medalja e Argjendtë për të Mirëmerituarit e Shëndetësisë Publike
    Plani Kombëtar i Integruar — Raporti vjetor 2008 i Ministrisë së Punës, Shëndetësisë dhe Politikave Sociale, Departamenti për Shëndetësinë Publike Veterinare dhe Ushqimin — Kryesia e Këshillit të Ministrave, 30 shtator 2009

Monumente dhe vende me interes

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Arkitektura fetare

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Ikona e Shën Maria dell'Elemosina, sjellë nga të mërguarit shqiptarë në shekullin XV, Mbrojtëse dhe Patroneshë kryesore e Biancavillas

Arkitektura fetare e Biancavillas u ndërtua kryesisht në stilin e barok sicilian [it], por që nga shekulli XVIII u përcaktua zhvillimi ende aktual sot, sidomos në kishat ku ruhet pjesa më e madhe e trashëgimisë artistike, me ndërtesa që i përkasin fillimeve të shekullit XIX dhe arkitektura të tjera nga fundi i shekullit XX:

  • Bazilika e Shën Maria dell'Elemosina [it],
  • Kisha e Shën Maria del Rosario,
  • Kisha e Anunciatës (Shën Maria Anunciata),
  • Kisha e Zojës Bekuar Mari e Hirave;
  • Kisha e Papërlyerës në Badìa (e mbyllur për kult),
  • Kisha e Shën Maria della Mercede,
  • Kisha e Shën Maria dell'Odigitria (Idria),
  • Kisha dhe konventi i Shën Françeskut nga Asizi,
  • Kisha e Shën Orsolës,
  • Kisha e Emrave Shumë të Shenjtë të Jezusit dhe Marisë,
  • Kisha e Shën Jozefit te Spasimo,
  • Kisha e Shën Antonit nga Padova;
  • Kisha e Shën Gaetanit,
  • Kisha dhe Manastiri i Shën Klarës,
  • Kisha e Krishtit Mbret, Zoti Ynë, në Casina,
  • Kisha e Zemrës së Shenjtë të Jezusit,
  • Kisha e Shpirtrave të Shenjtë (e Purgatorit),
  • Kisha e Shpëtimtarit Shumë të Shenjtë,
  • Kisha dhe Skiti i Shën Maria në Vallelato,
  • Kapela e Institutit të Marisë Ndihmëtare,
  • Kapela e Institutit të Shën Angela Mericit,
  • Kapela e Seminarit të Vogël Kryepeshkopal,
  • Kapela e Trinisë Shumë të Shenjtë në Croce al Vallone,
  • Kapela e Veprës "Cenacolo di Cristo Re".

Arkitektura civile

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Vila delle Favare, rezidencë fisnike e shekullit XVIII, e vendosur në kufi të qendrës historike, në lagjen "Casina", që i përkiste markezit Ugo delle Favare. Pas viteve të braktisjes, në vitin 2008 u ble nga Bashkia e Biancavillas, u restaurua dhe u rihap për publikun. Sot është selia e Bibliotekës komunale dhe e Gal Etna; pret ekspozita, ekspozime dhe aktivitete të organizuara nga shoqata të territorit.

  • Pallati Bruno, ndërtesë elegante e shekullit XIX në rrugën Vittorio Emanuele, shtëpia ku lindi poeti Antonio Bruno.
  • Pallati Portale-Cantarella, nga fundi i shekullit XIX deri në fillim të shekullit XX, sheshi Roma. Në pjesën e pasme të pallatit gjendet një kopsht botanik, krijuar që nga viti 1825 nga natyralisti dhe njohësi i antikitetit Salvatore Portal, prej të cilit rrjedh emri i lagjes Supra l'Ortu, e vendosur në veri të sheshit Roma.
  • Pallati Salomone, shekulli XVII, pas Kishës Matrice.
  • Pallati Ciraolo, shekulli XVIII, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Portale-Levi, shekulli XVIII, mbi ish-Harkun Portale, sot rruga Preside Caruso.
  • Pallati Spampinato, shekulli XIX, rruga Alcide De Gasperi.
  • Pallati Giuliano, shekulli XIX, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Milone, shekulli XIX, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Portale-Ciraulo, shekulli XVIII, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Uccellatore, shekulli XVIII–XIX, rruga Mongibello.
  • Pallati Spina, shekulli XIX, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Sciacca, shekulli XIX, rruga Vittorio Emanuele.
  • Pallati Scaramelli, shekulli XIX, sheshi Collegiata.
  • Pallati Raspagliesi, shekulli XIX, rruga Vittorio Emanuele. Ka ruajtur simulakrin e Zojës së Hidhëruar deri në vitin 1859.

Mullinjtë me ujë dhe ujësjellësit

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në pjesën e poshtme të vendbanimit të Biancavillas gjenden rrënojat e pesë mullinjve të lashtë me ujë [it][36][37], me ujësjellësit përkatës (në sicilianisht saje). Disa prej tyre përdoren edhe sot për transportin e ujit që vjen nga burimet Cartalemmi dhe Fontana Vecchia.

Mullinjtë u ndërtuan që nga shekulli XVI me vullnetin e Antonio Moncadës, kont i Adernò-s dhe princ i Paternò-s, nip i Giovanni Tommaso Moncada-s, ai që lejoi vendosjen e refugjatëve shqiptarë që themeluan Biancavillën.[7]

Përdoreshin për të bluar grurë dhe bishtajore, veçanërisht qiqra, bathë e thjerrëza.

Duke nisur nga ai në lartësinë më të madhe, dhe duke ecur nga veriu në jug, mullinjtë janë si më poshtë:

  • mulliri i Rollos: ende e paprekur mbetet pjesa e lidhur me ujësjellësin dhe një pjesë e dhomës së mokrës; edhe sot përshkohet nga uji. Struktura është kryesisht e rrethuar nga banesa private.
  • mulliri i Fontana Vecchia: i vendosur në lagjen homonime, në të kaluarën zonë industriale me disa punishte për përpunimin e materialeve të ndryshme (pambuk, li, lëkurë, etj.), siç dëshmon oxhaku i vetëm i mbetur në qytet. Nga mulliri ekziston ende rrënoja e dhomës së mokrës, ndërsa nuk janë më të dukshme pjesë të tjera si hinka apo ura e lidhjes së fuçisë. Në lartësinë e mullirit të Fontana Vecchia derdheshin edhe ujërat që vinin nga burimi Fontana Vecchia, ose uji i katër kanaleve, duke arritur një sasi të përgjithshme prej 18 l/s. Lagjja e vendosur mbi Fontana Vecchia, e quajtur Sajola, e merr emrin pikërisht nga rrjedha e ujit që kalon aty.
  • mulliri i Spasimo: i vendosur në zonën e sotme të rrugës Scirfi, e merrte emrin nga kishëza e Zojës së Spasimo, e mbyllur për kult në vitin 1911, prej së cilës sot mbeten vetëm disa gjurmë. Mulliri është shkatërruar plotësisht; në zonën ku ndodhej sot gjendet një banesë private.
  • mulliri i Mezzos: pak më poshtë mullirit të Spasimo gjendet ai i Mezzos, ende sot mirë i ruajtur.
  • mulliri Ultimo, ose i Ciappes: i vetmi nga pesë mullinjtë në pronësi të Bashkisë së Biancavillas, ruan ende sot ujësjellësin të paprekur, që lejon kalimin e ujit.

Evolucioni demografik

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Demografia ISTAT e qytetit deri në vitin 2011:

Etnitë dhe minoritetet e huaja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipas të dhënave ISTAT të datës 1 janar 2021[38], banorët e Biancavillës me origjinë nga vende të tjera janë 503, çka përfaqëson 2,2% të popullsisë banuese.

Pesë komunitetet e para rezultuan të jenë ato me origjinë nga:

Bashkësia myslimane, mirë e integruar në territor, disponon një vend të veçantë kulti. Në vitin 2020, në fakt, u përurua një xhami, e kushtuar Merjemes, si homazh ndaj kultit biancavillez për Zojën e Lëmoshës, gjithashtu me qëllim nisjen e një dialogu ndërkulturor dhe ndërfetar[39].

Traditat dhe folklori

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Festimet hapen me procesionin [it] e mëngjesit të së Dielës së Palmave. Në orën 19:00, nëpër rrugët e qendrës historike, përfaqësohet Via Crucis [it] e gjallë, e kuruar nga familja françeskane e qytetit, e cila përfundon me përfaqësimin e Ringjalljes.

E Enjtja e Madhe [it], pas koncelebrimit eukaristik "in coena Domini", mbahet procesioni I Cruciddi, domethënë vizita te varret e kishave të qytetit, i cili përfundon natën.

E Premtja e Madhe, në orën 6:00 të mëngjesit, nga Kisha e Purgatorit niset procesioni i gjatë i statujës prej dylli të shekullit XVIII të Zonjës së Hidhëruar, e cila, gjatë rrugës, ndalon në të gjitha kishat e qendrës urbane, në shtëpinë e pleqve dhe në spitalin e Biancavillës. Procesioni përfundon në orën 13:00, kur brenda Kishës Amë, Nëna e Hidhëruar gjen Birin e vdekur. Statuja e lashtë e shekullit XVIII e Krishtit të vdekur, e pajisur me gjymtyrë të lëvizshme dhe e vendosur fillimisht mbi një kryq, në mbrëmjen e vonë, në përfundim të Aktit solemn liturgjik të Pasionit në Kishën Amë, hiqet nga kryqi dhe vendoset në një urnë, gjatë ritit të lashtë të quajtur pikërisht "a scisa da cruci" ("zbritja nga kryqi"). Në muzg niset procesioni i "Tri Misteret" (që nga viti 2008 i përfshirë në Regjistrin e Trashëgimive Jomateriale të Rajonit të Sicilisë, themeluar nën patronazhin e UNESCO-s); emri iu dha në fillim të shekullit XVIII, kur statujat që merrnin pjesë ishin vetëm tre (Krishti në Shtyllë, Ecce Homo dhe Krishti i vdekur), të shoqëruara nga vëllazëritë më të vjetra (ajo e Rruzares, e Anunciatës dhe e Shën Sakramentit). Në shekujt në vijim u bënë shtatë dhe, në fund, tetë (që nga viti 2010). Të tetë fercolët mbahen mbi shpatulla nga anëtarët e vëllazërive të qytetit dhe dalin një nga një nga kishat ku ruhen gjatë gjithë vitit.

E Shtuna e Madhe, gjatë vigjiljes pashkore në Kishën Amë, në të rënë të mesnatës dhe në këndimin e "Gloria"-s, statuja e Krishtit të ringjallur bën hyrjen e tij solemne në navën kryesore të bazilikës, duke kaluar nëpër portën qendrore. Njëkohësisht, në kishën e Anunciatës zhvillohet riti i lashtë i "Cascata da tila" (rënia e pëlhurës): pëlhura e madhe me simbolet e Pasionit, që fsheh apsidën qendrore të kishës gjatë Javës së Madhe, hidhet për tokë, duke zbuluar mbi altarin kryesor statujën e Të Ringjallurit.

Të Dielën e Pashkëve, ritet e jashtme të Javës së Madhe përfundojnë me procesionin për të ashtuquajturin "xhiro i shenjtorëve" të statujave të Krishtit të ringjallur (protagonist i hyrjes në Kishën Amë natën paraardhëse dhe i mbajtur mbi shpatulla nga anëtarët e vëllazërisë së Shën Sakramentit), të Zojës dhe të Kryeengjëllit Gabriel (që dalin nga kisha e Anunciatës dhe mbahen mbi shpatulla nga anëtarët e vëllazërisë homonime): dy herë gjatë rrugës, në sheshet Collegiata dhe Annunziata, statujat e Krishtit dhe të Zojës afrohen njëra me tjetrën deri sa preken lehtë, duke simuluar një "puthje" që shënon momentin kulmor të procesionit, të quajtur "A paci" (Paqja). Statuja e Engjëllit del e para herët në mëngjes nga kisha e Anunciatës, e shoqëruar nga marshet e bandës, dhe niset drejt Matricës [it], brenda së cilës ruhet statuja e Të Ringjallurit. Statuja e Engjëllit, e stolisur me bathë (faviani), frut tipik pranveror, mbahet në procesion me ecjen tradicionale (e ashtuquajtura "ballata") dhe paraprihet nga vëllazëritë e Sakramentit dhe të Anunciatës, me flamujt përkatës në krye. Pasi arrin te Matrica për herë të parë, Engjëlli kthehet në kishën e Anunciatës, ku takon statujën e Zojës. Të dyja statujat kthehen pastaj përpara Kishës Amë, ku i pret statuja e Krishtit të ringjallur, e cila mbahet në sheshin përpara kishës, në sheshin Collegiata. Pikërisht përpara kishës ndodh takimi me Nënën[7]. Procesioni vazhdon për xhiron e shenjtorëve.

Traditat gastronomike përcjellin përgatitjen e konservave, si ullinjtë, kaperët dhe angjinaret e ruajtura në vaj dhe në uthull, të përgatitura për festat e Pashkëve. Tradita qëndron gjithashtu në përdorimin e buttigghi, një salcë domatesh e përgatitur midis gushtit dhe shtatorit, e bërë në shtëpi, në prodhimin e së cilës marrin pjesë të gjithë anëtarët e familjes[40]. E hëna e Pashkëve shënon fundin e festave më të vogla dhe festohet me manciata, një drekë madhështore mes miqsh dhe të afërmish, me pjata të para të dyfishta, pjata të dyta të trefishta me bazë mishi dhe ëmbëlsirat.

Miellrat e prodhuara nga bishtajoret përdoreshin në vend të atyre që rridhnin nga gruri, veçanërisht gjatë periudhave të urisë, për të gatuar frascatuli-n, një lloj palente siciliane[7].

Të shumta janë ritet dhe traditat e lidhura me devocionin ndaj Shën Jozefi [it], shumë prej të cilave janë zhdukur deri më sot[41].

Më 19 mars, një traditë e praktikuar edhe sot është ajo e ofrimit të orizit (të përgatitur me qiqra dhe maraja të egra) familjeve të lagjes.

Në kishën e Shën Jozefit, në Kishën Amë dhe pranë Bashkimit të Punëtorëve (Unione Operai, shoqatë e themeluar në vitin 1880), ende sot shpërndahet buka e bekuar nga prifti (pani di San'Gnuseppi)[42].

Në të kaluarën, më 16 maj, zhvillohej një festë në nder të Shën Jozefit, e cila përfshinte procesionin e statujave të Shenjtës Familje (giru de' santi) dhe një panair. Statujat stoliseshin me tufa bathësh, kallinj gruri dhe trëndafila. Besimtarët, si ex voto (dhurata falenderimi), ofronin bukë, makarona, oriz, bathë ose bishtajore të tjera, qirinj dhe lule. Në fund të festës parashikohej shtylla e majme (a 'ntinna).

Tradita të tjera të lidhura me Shën Jozefin, tashmë të zhdukura:

  • vastunedda di San'Gnuseppi: me rastin e hapave të para të një fëmije, ishte zakon të përgatitej një kulaç në formë shkopi, për nëntë ditë rresht, për t'ia ofruar mysafirit të parë që bënte vizitë atë ditë, të cilit i kërkohej më pas të recitonte një lutje, si dëshirë për fëmijën që të mund të fillonte sa më shpejt të ecte.
  • i virgineddi: më 19 mars ose më 16 maj, ftoheshin për drekë vajza të reja (zakonisht në numër dymbëdhjetë), duke u ofruar atyre shumë pjata (deri në trembëdhjetë), për të shlyer premtimet e bëra Shën Jozefit, mbrojtësit të grave të pamartuara.

Ditën e Shën Martinit hapet Vera e Re, e prodhuar nga vjeljet e rrushit të vitit në vreshtat e lagjeve në veri të qytetit. Vera vendase (vinu de vigni) prodhohet ende në shtrydhëset tradicionale shekullore (palmenti), dhe ka një përmbajtje alkooli të moderuar. Vjen nga kultivarë me prejardhje të lashtë, ka ngjyrë të kuqe të errët dhe rozë, është e dendur dhe e trashë me aroma të buta, jo të thartuara. Piqet ende në fuçi lisi të shekullit XVI[40]. Shijimi i parë i verës bëhet në kupa balte të pjekur (terrakotë), të shoqëruar me biskota të thata (ad esse).

Zumarja për novenat

Deri në vitet '30 të shekullit XX, praktikoheshin ende zjarre (falò) për Shën Antonin dhe Shën Vlashin.[43]

Novenat dhe cone-t

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në nëntë ditët që i paraprijnë Krishtlindjes, shumë e përhapur në Biancavilla është tradita e novenave të Krishtlindjes, e praktikuar ende sot, edhe pse në forma të ndryshme dhe në masë më të vogël se në të kaluarën.

Këngët tradicionale, në dialektin sicilian, rimarrin ato klasike të traditës së Krishtlindjeve. Në të kaluarën shoqëroheshin nga instrumentistë të gajdes dhe zumares, trumbetave, flautëve, marranzanos (gojëzës) dhe instrumenteve të perkusionit; prej disa vitesh mbahen nga anëtarë të bandës së qytetit. Zakonisht këndohen përpara grazhdeve ose altarëve të vegjël, këta të fundit të zbukuruar me kurora lulesh dhe frutash (cone). Për ngritjen e altarit të vogël (tareddu) përdoren portokalle, mandarina, fiq deti, fruta të thata, gjembaç (pungitopo), dafinë, mersinë dhe shumë gjëra të tjera. Në të kaluarën shpesh shoqëroheshin me oferta devocionale.[40][44]

Grupet fetare dhe vëllazëritë

  • Urdhri Françeskan Laik
  • Rinia Françeskane
  • Urdhri i Vëllezërve Minorë
  • Urdhri i Motrave Klarisse
  • Bijat e Maria Ndihmëtare
  • Shoqata "Ish-nxënëset"
  • Arkivëllazëria "Sakramenti Shenjtëror"
  • Arkivëllazëria e Rruzares së Shenjtë
  • Arkivëllazëria e të Bardhëve
  • Shoqata "Maria e Shenjtë e Lëmoshës"
  • Rrethi "Shën Placidi"
  • Vëllazëria e Shën Jozefit
  • Vëllazëria e Shën Antonit
  • Vëllazëria e Mëshirës
  • Vëllazëria e Nunciatës
  • Shoqata "Zoja e Bekuar e Malit Karmel"
  • Shoqata "Shën Pashkali Bajloni"
  • Vëllazëria e Shën Marisë së Idrias

Arkitekti milanez Carlo Sada [it], autor i shumë projekteve në kryeqytetin e zonës së Etnës, projektoi për Bazilika Kolegjiale e Shën Marisë së Lëmoshës [it] si kambanoren (më të lartën në provincën e Katanias), ashtu edhe fasadën; të tijat janë gjithashtu fasadat e Kishës së Shën Marisë së Kumtimit dhe të Kishës së Shën Marisë së Rruzares [it][45].

Një ikonë bizantine e Zojës së Lëmoshës (ose e Përdëllimit), për të cilën tradita e pandërprerë thotë se u soll nga refugjatët arbëreshë, njihet si "e Shën Lukës" dhe ka fytyrën me ngjyrë të murrme, së bashku me një relikiar argjendi të shën Zenonit, një kryq prej druri dhe një kambanë[7].

Abside e kishës së Shën Marisë së Lëmoshës, kryesorja e komunës, ka afreske interesante historike-fetare nga fundi i shekullit XIX mbi ngjarjen e themelimit nga të mërguarit arbëreshë që ndërtuan qendrën.

Disa struktura fetare strehojnë afreske të piktorit Giuseppe Tamo da Brescia.

Në shekullin XVII, nën nxitjen e disa akademive teatrale (mbi të gjitha La Fenice e i Rinnovati dhe Audaci), lindi ideja për të vënë në skenë veprat e tyre përmes përfaqësimit teatral dhe ndërtimit të një teatri, Teatri "La Fenice". I vendosur anash Kishës Matrice, është një ndërtesë e shekullit XVII me hyrje kryesore të gjera, e restauruar në fund të shekullit XX. Aty zhvillohet pjesa më e madhe e manifestimeve kulturore dhe përfaqësimeve teatrale të qytetit.

U përfaqësuan komedi të autorëve akademikë siçilianë, të katanezit Squillaci, të sirakuzanit Arezzo dhe të palermitanit Pandolfo, si dhe të Belando-s (i quajtur "Cataldo Siculo"). Vepra të tjera të komediografëve Maiorana, Cavanna dhe Errico, të përmendura te La Babilonia distrutta, L'Occhiale appannato, Le Rivolte di Parnaso, Le Guerre di Parnaso, tragjedia Notte di Palermo dhe melodrama La Dalila. Teatri u dëmtua me kalimin e viteve: në fakt, për shkak të mungesës së kujdesit dhe të restaurimeve të munguara, u braktis që nga mesi i shekullit XX dhe rifitoi shkëlqimin e dikurshëm vetëm në fillim të mijëvjeçarit të ri, me një restaurim të plotë nga administrata publike.

Trupa e parë bandistike biancavilleze lindi rreth vitit 1862. Deri në fund të shekullit u financua nga Komuna, e cila u kujdes të angazhonte mjeshtra të shquar që vinin nga pjesë të ndryshme të rajonit e edhe më larg. Që nga fillimi i viteve '900, disa organizata të njëpasnjëshme kanë drejtuar bandën muzikore të Biancavillës; ndër to përmendim shoqatën "Vincenzo Bellini", drejtuar nga mjeshtri don Giosuè Chisari, e cila veproi nga viti 1986 deri në 2003.

Që nga viti 2010 e deri sot, banda muzikore e Biancavillës mban emërtimin Orkestra e Instrumenteve me Frymë "Arturo Toscanini" dhe drejtohet nga mjeshtri biancavillez Carmelo Galizia.

Prej disa vitesh, Biancavilla strehon një klub të vogël xhazi ("Etna Jazz Club"), i cili ka parë të performojnë edhe artistë me famë ndërkombëtare[46].

Mes gazetave të shtypit të shkruar përmenden: Biancavilla Notizie, botuar në vitet '90 nga Komuna, Bloc Notes i Pro Loco-s së Adranos, Symmachia e shoqatës kulturore me të njëjtin emër.

Informacioni online

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Që nga viti 2014 botohet gazeta ditore online Biancavilla Oggi[47], e para gazetë në web krejtësisht e dedikuar këtij qyteti etnean.

Në vitin 2016 lind gazeta online Yvii24.it – L'informazione ai piedi dell'Etna.

Me kalimin e viteve, në Biancavilla kanë lindur emetues të ndryshëm radiofonikë si Top Etna Radio (FM 90.6), Radio K2 (FM 92.1), Radio Antenna1 (FM 95.4) dhe Radio Studio 88 (FM 87,5), me programacion që shtrihet gjatë gjithë 24 orëve, duke zënë fasha të ndryshme orare me muzikë, sport, argëtim dhe lajme.

Televizioni biancavillez Video Star, themeluar në 1986, merret me kronikë, lajme dhe gjithçka tjetër që ka të bëjë me Biancavillën, në të gjitha aspektet e saj popullore dhe administrative. Më pas, në 2013, u themelua një emetues i ri televiziv, "YVII TV", i cili, falë një mbulimi rajonal, argëton publikun biancavillez e jo vetëm, falë edhe formateve të ndryshme të vetëprodhuara.

Biancavilla ka prodhimin e vet të produkteve të pastiçerisë dhe gastronomisë[48]; ndër to është Scumuni, akulloreja tradicionale me çokollatë dhe zabaione; granitat e prodhuara në mënyrë artizanale, biskota e mbuluar me çokollatë e quajtur bersagliere, dhe produkte pastiçerie të pjekura në furrë si iris dhe kroasantë; ëmbëlsirat me bajame, të prodhuara me bajame dhe sheqer, pastiçeria mignon dhe çokollataria e prodhuar nga pastiçierët vendas, Cannoli siciliani, me krem, gjizë dhe fruta të kristalizuara; tortat me krem, të garnitura me krem pastiçerie, arancinët, picat e vogla dhe scacciata, e bërë me djathë tuma, dhe mastazzoli, ëmbëlsira siciliane të bëra me fiq inde të Etnës.

  • Në javën e parë të tetorit, Biancavilla feston Shenjtorët e saj Patronë. Një festë tjetër, për Zojën e Lëmoshës (devocionale), zhvillohet të dielën e fundit të gushtit.
  • Shën Placidi, Patron dhe Mbrojtës i Biancavillës që nga viti 1709, festohet më 5 dhe 6 tetor të çdo viti.
  • Zenoni, patroni i lashtë i Biancavillës, nderohet më 14 shkurt dhe më 2 tetor.[7]
  • Shën Maria e Lëmoshës, titullare e Kishës Amë, Mbrojtëse dhe Mbretëreshë e Biancavillës që nga themelimi, festohet të dielën e fundit të gushtit dhe më 4 tetor.

Biancavilla është një qendër e madhe bujqësore e provincës katanase. Të shtrira janë sidomos pyjet, për shkak të afërsisë me parkun etnean, por nuk mungojnë as kullotat e përhershme, si dhe ndërmarrjet artizanale që veprojnë në sektorët ushqimorë, siç është prodhimi dhe tregtimi i bajameve, rrushit, agrumeve, fiqve të detit; ndërmarrje të veshjeve, të mobiljeve, të materialeve të ndërtimit dhe disa koncesionare automjetesh.

Varieteti i portokalleve të kuqe ose Citrus x Sinensis, të prodhuara në territor

Ekonomia bazohet kryesisht në bujqësinë; në veçanti prodhohen fiq inde të Etnës (ficurinnia), sidomos fioroni të përftuar nga një lulëzim i dytë, deri në vitet shtatëdhjetë edhe bajame të ëmbla, ullinjtë me DOP-në Nocellara dell'Etna, portokallet e kuqe të çmuara, tarocco dhe produkte pemësh dhe perimesh me cilësi të shquar. Shumë e mirë është prodhimi në territor i rrushit dhe verërave të tryezës, si Etna Rosso i çmuar. Përpunimi i produkteve bëhet në palmentet dhe mullinjtë e vajit të ullirit të territorit, duke dhënë vaj ulliri cilësor.

Është zhvilluar edhe blegtoria, sidomos ajo e lopëve, deleve, dhive dhe kuajve, për shkak të pranisë në territor të kullotave të gjera me forazh dhe sanë.

Panairet dhe tregjet

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në muajin prill mbahej një panair bujqësor, ndërsa në muajin korrik mbahej një panair i artizanatit lokal [nevojitet citimi]. Çdo të mërkurë në mëngjes zhvillohet tregu javor lokal.

Plani tregtar-turistik vë në pah shumë qendra restorantesh në territor, qendra të përpunimit artizanal të gurit vullkanik, përpunimin e qeramikës dhe shitjen e larmishme të objekteve artistike.

Që nga fillimet e viteve nëntëdhjetë aty është zhvilluar sektori i turizmit, me pyllin e pishave, që shtrihet deri sa prek vendbanimin e Serra la Nave dhe Observatorin Astrofizik të Universitetit të Katanias (në lartësinë 1750 m) dhe shtigjet e mirëmbajtura nga Enti i Parkut të Etnës[4]. Janë të pranishëm disa hotele dhe B&B të ndryshëm.

Infrastruktura dhe transporti

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Rrugët jashtëqytetëse

Rrugët jashtëqytetëse lidhin Biancavillën me Katanian dhe komunat në këmbë të malit nëpërmjet SS 284, ndërsa territori në veriperëndim dhe juglindje drejt komunave Adrano dhe Santa Maria di Licodia lidhet nga SP 220-II, në veri nga SP 80 drejt pyllit të pishave (në gjuhën siciliane: ò voscu) dhe stacionit turistik të anës jugore të Etnës. Në jug, nga SP 44 drejt komunës së Centuripes (EN). Territori në fund të luginës, drejt lumit Simeto, lidhet nëpërmjet SS 121, në të djathtë drejt komunave Regalbuto, Troina (EN) dhe Nicosia (EN), dhe në të majtë drejt fshatrave Sferro dhe Schettino, si dhe qytetit Paternò. Ndërtimi më i fundit është Rrethrrotullimi Verior, që lidh shpejt Piazza Sgriccio me nyjen rrugore të SS 284.

Rrugët urbane

Rrugët urbane të Biancavillës janë të vendosura si shahisti, në pjesën e sipërme bulevardi Cristoforo Colombo (në gjuhën siciliane: circumvallazìoni), ndërsa në pjesën e poshtme rrugët Innessa, bulevardi Europa dhe rruga del Mietitore (në gjuhën siciliane: quarteri spartiviali) sigurojnë qarkullimin rrugor në perimetrin e komunës biancavilleze. Për më tepër, bulevardi Cristoforo Colombo dhe rruga Vittorio Emanuele, në juglindje, bashkohen në bulevardin Arti e Mestieri, duke u lidhur me SP 220-II, drejt komunës së Santa Maria di Licodias. Nga SS 284, nëpërmjet SP 80, arrihet në sheshin Roma, qendra e qytetit me Bazilikën e shkëlqyer Papnore të Shën Marisë së Lëmoshës, nëpërmjet rrugëve Marconi, Mongibello dhe San Giovanni Bosco. Rruga kryesore është rruga Vittorio Emanuele, e cila, nga juglindja në veriperëndim, fillon në bulevardin Arti e Mestieri, duke arritur deri te sheshi Sgriccio dhe duke u lidhur me bulevardin dei Fiori drejt komunës Adrano.

Biancavilla shërbehet nga trenat dhe linjat e autobusëve të Hekurudhës Circumetnea [it] (F.C.E.), e cila që nga viti 1898 realizon lidhjen[49] nga dhe për në Katania e drejt Randazzos dhe Ripostos. Shërbimi hekurudhor fillimisht kishte 2 stacione: stacionin kryesor [it], të vendosur në zonën jugore, dhe një të dytë në rrugën Cristoforo Colombo. Në vitin 2015, me modernizimin e linjës Paternò-Adrano, numri i stacioneve u rrit në katër: Poggio Rosso [it], Centro [it], Colombo [it] dhe Pozzillo [it]. Përgjatë rrugës Cristoforo Colombo, në anën tjetër, gjenden ndalesat e shërbimit me autobus, me nisje çdo orë, në mëngjes dhe në mbrëmje. Linja hekurudhore, në dekadën e fundit, ka qenë objekt modernizimesh me futjen nëntokë të shinave në tunel, në kuadër të zgjerimit të planifikuar të Metroja e Katanisë [it] mes qytetit kryesor dhe qyteve të shpateve të malit[49]. Shërbimi kryhet nëpërmjet Drejtorisë së Ushtrimit, në rrugën Caronda në Katania, si dhe stacioneve të shumta lokale. Në pjesën e poshtme, territori kalohet nga linja e mbyllur e Hekurudhave Shtetërore Motta-Regalbuto, e cila kalon lumin Simeto, në kontradën "Ponte Barca di Biancavilla", nëpërmjet një ure të guximshme me harqe në kthesë [nevojitet citimi][7].

Më poshtë renditen kryetarët e bashkisë së Biancavillës që kanë qenë në detyrë:

NgaDeriEmriPartiaTitulliShënime
17 tetor 194517 prill 1946Antonio SangiorgioDemocrazia CristianaKryetar bashkie
17 prill 19466 mars 1953Salvatore UccellatoreDemocrazia CristianaKryetar bashkie[50]
20 mars 195325 prill 1956Giosuè LeocataDemocrazia CristianaKryetar bashkie
25 prill 195625 prill 1960Giuseppe PacePartia Komuniste Italiane [it]Kryetar bashkie
30 qershor 1960qershor 1964Placido LaudaniDemocrazia CristianaKryetar bashkie
6 maj 198923 shkurt 1990Giuseppe ViaggioDemocrazia CristianaKryetar bashkie[51]
23 shkurt 199016 prill 1991Andrea LaudaniKryetar bashkie[51]
31 janar 199210 janar 1993Carmelo NicolosiDemocrazia CristianaKryetar bashkie[51]
4 shtator 199317 shkurt 1994Marcello MerloPartia e Rithemelimit Komunist [it]Kryetar bashkie[51]
4 dhjetor 199410 qershor 2003Pietro MannaDemokratët e Majtë [it]Kryetar bashkie[51][52]
10 qershor 200315 qershor 2008Mario CantarellaAleanca Kombëtare [it]Kryetar bashkie[53]
2 korrik 200811 qershor 2018Giuseppe GloriosoPartia DemokratikeKryetar bashkie[51]
13 qershor 2018në detyrëAntonio BonannoVëllezërit e ItalisëKryetar bashkie[51]

Qyteti i Biancavillës është binjakëzuar kohët e fundit me:

  • Gap (Franca), që nga viti 2010.
  • Brescia (Italia), që nga viti 2008.

Accademia Sportiva Biancavilla, e themeluar në vitin 1965, pasi luajti për shumë vite radhazi në kampionatet e Kategoria e Dytë, u ngrit në vitet '90 në Kategorinë e Parë, ku mbeti deri në zhdukjen e saj në vitin 2003.

Skuadra e dytë e Biancavillës ishte ACS Scanderbeg, e themeluar në fillim të viteve '80, e cila, pasi luajti për disa vite në Kategorinë e Tretë, u ngrit fillimisht në Kategorinë e Dytë dhe më pas u bë skuadra e parë e Biancavillës që arriti kampionatin e Kategorisë së Parë, duke i shpëtuar për pak ngritjes në Eccellenza [it] në sezonin 1994–95, duke u klasifikuar e dyta pas Troinës. Klubi u shpërbë në fund të viteve '90.

A.S.D. Biancavilla ishte skuadra e parë biancavilliane që arriti fillimisht kampionatin e Promozionit [it] në fund të sezonit 2006–2007, për të arritur më pas Eccellenzën [it] në fund të sezonit 2007-08. Klubi, i themeluar në vitin 2005, kishte nisur nga Kategoria e Tretë dhe luajti në kampionatin më të lartë rajonal për dy vite radhazi në nivele shumë të mira, para se skuadra, bashkë me gjithë drejtorinë e saj, të vendoste të transferohej në Adrano me emrin Biancadrano, e vitin pasardhës thjesht Adrano; së fundi, duke filluar nga sezoni 2012–2013, skuadra iu kalua një grupi sipërmarrësish nga Paternò.

A.S.D. Cometa Calcio Biancavilla 1990 (pas ndryshimit të emrit dhe presidentit, e njohur si: A.S.D. Calcio Biancavilla 1990) luajti në kampionatin e Promozionit [it], duke u vendosur e para në kampionatin e sezonit 2015/2016 dhe duke arritur kështu në Eccellenzën [it]. Në sezonin 2018–19 arriti të fitonte finalen kombëtare të plejofeve kundër Canicattì-t dhe kështu u ngrit në Serinë D. Në sezonin e tretë radhazi në Serinë D, 2021–22, ra sërish në Eccellenza, ku në sezonin 2022–23 hoqi dorë nga pjesëmarrja. Ka qenë e lidhur për pesë sezone me C.S.I.-në, ndërsa zyrtarisht që nga viti 1990 është e lidhur me F.I.G.C.-në.

Aktualisht, e vetmja skuadër kryesore futbolli e mbetur në qytet është A.S.D. Atletico Biancavilla, e cila luan në sezonin 2022–23 në Kategorinë e Parë.

Atletika lehtë praktikohet gjerësisht, e cila me shoqata të ndryshme ka arritur nivele të jashtëzakonshme[7] me Marathon Club. Infrastruktura e vetme sportive komunale në dispozicion për futbollin, atletikën dhe tenisin është Stadiumi Komunal Orazio Raiti, i ndërtuar në vitet '60 të shekullit të njëzetë.

  1. ↑ "La città (Comune di Biancavilla)" (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 2016-11-17. Marrë më 2017-01-06.
  2. ↑ "Comune di Biancavilla : Amministrazione comunale e sindaco – Comune di Biancavilla e città, Catania, Sicilia". www.comune-italia.it (në italisht). Marrë më 2026-08-05.
  3. ↑ F. G. Arezzo (1950). Sicilia, miscellanea di studi storici, giuridici ed economici sulla Sicilia. Glossario di voci siciliane derivate dal greco, latino, arabo, spagnuolo, francese, tedesco, etc (në italisht). Flaccovio.
  4. 1 2 3 Provinca Rajonale e Katanias, Planifikimi Territorial, Kap. I-IX-XII.
  5. ↑ "Kopje e arkivuar" (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 2010-03-24. Marrë më 2010-09-07.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull (lidhja)
  6. ↑ Mesataret i referohen kufijve urbanë, pasi ndryshimet termike të vërejtura në skajet e fushës së Katanias dhe në 3.300 metrat e kraterit janë sigurisht të konsiderueshme në të gjitha stinët.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Cammilleri, Rino (2020). Tutti i giorni con Maria, calendario delle apparizioni (në italisht). Milano: Edizioni Ares. fq. 433. ISBN 978-88-815-59-367. Gabim citimi: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTECammilleri433" defined multiple times with different content.
  8. ↑ Supplemento del notiziario dell'Istituto Superiore di Sanità (Suplementi i buletinit të Institutit të Lartë të Shëndetësisë): "Prevenzione della patologia da fluoro-edenite: il modello Biancavilla" (Parandalimi i patologjisë nga fluoro-edeniti: modeli Biancavilla). Vëllimi 28, Numri 5, Suplementi 1, 2015. (në italisht)
  9. ↑ "Una storia siciliana di veleni" (në italisht).
  10. ↑ Shënim: nga S. Tagliani (2006), Caratteri minero-genetici degli anfiboli fibrosi di interesse ambientale presenti nell'area di Biancavilla (CT, Italia) (Karakteret minero-gjenetike të amfiboleve fibroze me interes mjedisor të pranishme në zonën e Biancavillës (CT, Itali)), Univ. La Sapienza, Dip. Sci. Terra, Roma. (në italisht)
  11. ↑ Antonio Gianfagna; Roberta Oberti (2001). "Fluoro-edenite from Biancavilla (Catania, Sicily, Italy): crystal chemistry of a new amphibole end-member". American Mineralogist (në anglisht). 86: 1489–1493.
  12. ↑ Grosse Y, Loomis D, Guyton KZ, et al. International Agency for Research on Cancer Monograph Working Group (2014). "Carcinogenicity of fluoro-edenite, silicon carbide fibres and whiskers and carbon nanotubes". Lancet Oncology (në anglisht). 15 (13): 1427–1428.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve (lidhja)
  13. ↑ International Agency for Research on Cancer. Volume 111: Fluoro-edenite, silicon carbide fibres and whiskers, and single-walled and multi-walled carbon nanotubes IARC Working Group. Lyon; 30 Sep–7 Oct 2014. IARC Monogr Eval Carcinog Risk Chem Hum. (në anglisht)
  14. ↑ Soffritti M., Minardi F., Bua L., Esposti D., Belpoggi F. (2000), First experimental evidence of peritoneal and pleural mesotheliomas induced by fluoro-edenite fibres in Etnean volcanic material from Biancavilla (Sicily, Italy), European Journal of Oncology. (në anglisht)
  15. ↑ "Amianto, la svolta dopo vent'anni: aperti ambulatorio e due focal point" (në italisht).
  16. ↑ "Bonifica di Monte Calvario, aggiudicati i lavori per oltre 17 milioni di euro" (në italisht).
  17. ↑ "Biancavilla e la bonifica di quello che non si conosceva" (në italisht).
  18. 1 2 "Rischio sismico a Biancavilla (Rreziku sizmik në Biancavilla)" (në italisht).
  19. ↑ "Forte scossa di terremoto nel catanese (Goditje e fortë tërmeti në zonën e Katanias)" (në italisht).
  20. ↑ "Terremoto. Ecco i danni provocati alla Basilica e alla chiesa dell'Idria (Tërmeti. Ja dëmet e shkaktuara Bazilikës dhe kishës së Idrias)" (në italisht).
  21. ↑ Në një letër të datës 20 prill 1542, me anë të së cilës peshkopi latin i lejonte priftit shqiptar Papodato Andrea të celebronte një meshë katolike sipas ritit të tij grek (bizantin), del në pah emri "Casalis Callicaris".
  22. ↑ Shqiptarët ngatërroheshin zakonisht me grekët për shkak të gjuhës koine greke të përdorur në ritin e tyre lindor, dhe për këtë arsye quheshin gabimisht greko-shqiptarë, term i papërshtatshëm që përdoret shpesh edhe sot.
  23. ↑ Placido Bucolo, Storia di Biancavilla, Adrano 1953, f. 19-20
  24. 1 2 Luigi Bernabò Brea. La Sicilia prima dei Greci (në italisht). Il Saggiatore.
  25. ↑ Francesco Privitera; Vincenzo La Rosa. "In ima tartara. Preistoria e leggenda delle grotte etnee". Regione Siciliana, Assessorato dei Beni Culturali, Ambientali e dell'Educazione Permanente. Palermo 2007. (në italisht).
  26. ↑ "Biancavilla, comunità fondata dagli albanesi" (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 2007-10-21. Marrë më 2016-07-08.
  27. ↑ "Gli albanesi e Callìcari, l'Icona e Niger: ipotesi suggestive sulle nostre origini" (në italisht). Marrë më 2016-07-08.
  28. ↑ Shumë afër qytetit të lashtë të Adernòs (sot Adrano [it]).
  29. 1 2 Giuseppe La Mantia. I Capitoli delle colonie greco-albanesi di Sicilia dei secoli XV e XVI raccolti e pubblicati da Giuseppe La Mantia. Stab. Tip. A. Giannitrapani. Palermo 1904 (në italisht).
  30. ↑ Filadelfio Mugnos, Teatro genealogico delle famiglie nobili di Sicilia, Palermo, 1647. URL-ja e konsultuar më 1 shtator 2010
  31. ↑ Comune di Biancavilla, La città e la storia – Sito Ufficiale Arkivuar 2010-11-28 tek Wayback Machine - URL-ja e konsultuar më 1 shtator 2010
  32. ↑ Kujtimi i origjinës shqiptare gjendet edhe sot në disa fjalë të banorëve dhe në disa mbiemra të tyre, në toponimi (p.sh. Rruga Shqipëria) dhe në devocionin ndaj ikonës së Marisë së Shenjtë të Elemosinës (Theotokos).
  33. ↑ Për këtë proces ruhen në Bibliotekën Komunale të Palermos dy alegime dorëshkrimesh, njëra (fletët 1-20) me titullin: "Ragioni a favore dell'Università di Adernò contro le Università di Biancavilla e Centorbi" dhe tjetra (fl. 23-73) me titullin: "Ragioni sul punto della divisione del territorio in favore dell'Università di Adernò contro le Università di Biancavilla e Centorbi".
  34. ↑ "Biancavilla". Archivio Centrale dello Stato (në italisht). Marrë më 2025-08-13.
  35. ↑ Comune di Biancavilla, Statuto (PDF) (në italisht), Neni 5, paragrafi 2, Sede, Gonfalone e Stemma (Selia, Gonfaloni dhe Stema)
  36. ↑ Enzo Meccia – I mulini ad acqua di Biancavilla – Biancavilla Notizie nº31, gusht 1991 – qasur më 5 tetor 2010.
  37. ↑ "Biancavilla: la via dei mulini. Documentario VideoStar – 19 gennaio 2022" (në italisht).
  38. ↑ "Dati ISTAT 2021 – Cittadini stranieri a Biancavilla" (në italisht).
  39. ↑ "Aperta una moschea a Biancavilla: base per un dialogo interreligioso e culturale. Biancavilla Oggi, 2020" (në italisht).
  40. 1 2 3 Sicilia e Folclore – Tradizioni popolari dell'Isola - Arkivuar 4 shtator 2010 tek Wayback Machine Lidhja e konsultuar më 10 shtator 2010
  41. ↑ ""San Giuseppe a Biancavilla tra riti, memorie e tradizioni popolari". Biancavilla Oggi. 2021" (në italisht).
  42. ↑ "Biancavilla: benedizione e distribuzione del pane di San Giuseppe al circolo Unione Operai. Video Star. 2022" (në italisht).
  43. ↑ Placido Bucolo, Storia di Biancavilla, Gutenberg, 1953. Konsultuar më 1 shtator 2010.
  44. ↑ "La novena di Natale" (në italisht).
  45. ↑ "Carlo Sada, l'architetto milanese che amò la Sicilia" (në italisht).
  46. ↑ "La presenza di Supnick a Biancavilla nella serata bis all'Etna jazz club" (në italisht).
  47. ↑ "L'homepage del quotidiano online Biancavilla Oggi" (në italisht).
  48. ↑ Salvatore Farina, Dolcezze di Sicilia. Arte cultura storia tradizioni e ricette dei dolci e della pasticceria di Sicilia, Lussografica, 2009. ISBN 88-8243-214-9
  49. 1 2 Ferrovia Circumetnea Catania, La storia dei treni,- F.C.E. M – URL-ja u konsultua më 10 shtator 2010
  50. ↑ Shënim: u rizgjodh më 25 prill 1952 dhe vdiq më 6 mars 1953, i goditur natën nga një infarkt miokardi.
  51. 1 2 3 4 5 6 7 http://amministratori.interno.it/
  52. ↑ Shënim: E lë detyrën në vitin 2003 pas zgjedhjeve të rregullta, sipas http://www.comune.biancavilla.cte-egov.it – URL-ja u konsultua në dhjetor 2010.
  53. ↑ Shënim: E lë detyrën në vitin 2008 pas zgjedhjeve të rregullta, sipas http://www.comune.biancavilla.cte-egov.it – URL-ja u konsultua në dhjetor 2010.
  • Cammilleri, Rino (2020). Tutti i giorni con Maria, calendario delle apparizioni (në italisht). Milano: Edizioni Ares. ISBN 978-88-815-59-367.

Projekte të tjera

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]