Hair (musical)
 | |
| Muzyka | |
|---|---|
| Słowa | |
| Teatr | |
| Data premiery |
17 października 1967 |
| Ostatni spektakl |
10 grudnia 1967 |
| Producenci | |
| Reżyseria | |
| Kierownictwo muzyczne |
John Morris |
| Choreografia |
Gerald Freedman |
| Scenografia |
Ming Cho Lee |
| Kostiumy |
Theoni V. Aldredge |
| Światło |
Martin Aronstein |
| Obsada |
Walker Daniels, Gerome Ragni, Jill O’Hara, Steve Dean, Arnold Wilkerson, Sally Eaton, Shelley Plimpton |
Hair (pełny tytuł Hair: The American Tribal Love-Rock Musical) – amerykański musical rockowy powstały w 1967 roku. Autorami libretta są James Rado i Gerome Ragni, muzyki Galt MacDermot. Musical osadzony jest w realiach lat sześćdziesiątych XX wieku i opisuje losy nowojorskiej komuny hippisów kontestujących wojnę wietnamską. Dzieło jest uznawane za pierwszy w historii musical rockowy, wzbudzało kontrowersje tematyką i formą (wolna miłość, rewolucja seksualna, narkotyki, nagość na scenie)[1]. Kilka utworów stało się hymnem pokoleniowym.
Prapremiera miała miejsce w październiku 1967 r. w off-off-broadwayowskim teatrze Public Theater, w kwietniu 1968 spektakl został przeniesiony na Broadway, gdzie odbyło się 1750 spektakli. Dzieło było kilkakrotnie wznawiane na samym Broadwayu, wystawiane w wielu miastach Stanów Zjednoczonych, adaptacja londyńska (na West Endzie) miała 1997 wystawień. Wielokrotnie wystawiany na całym świecie; sprzedaż soundtracku pierwszego broadwayowskiego wykonania przekroczyła 3 miliony sprzedanych egzemplarzy.
W 1979 roku Miloš Forman nakręcił adaptację filmową.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Koncepcja
[edytuj | edytuj kod]Hair został wymyślony przez dwóch aktorów: Jamesa Rado i Gerome’a Ragni, którzy spotkali się w 1964 roku występując w spektaklu Hang Down Your Head oraz Die[2]. Zaczęli wspólnie tworzyć tekst pod koniec 1964 roku[3][4]. Główne postaci nosiły rysy autobiograficzne – flegmatyczny Claude był alter ego Rado, odpowiednikiem Ragni był ekstrawertyczny Berger[5]. Inspirację do libretta były postaci spotykane na ulicach, znajomi – twórcy obracali się w środowisku ludzi unikających poboru do wojska, znali wielu wydalonych ze szkoły średniej za długość włosów[1][6].
Rado i Ragni pochodzili z różnych środowisk artystycznych. Rado w college’u pisał muzyczne rewie inspirowany klasycznymi broadwayowskim dziełami, potem poszedł na studia aktorskie u Lee Strasberga. Ragni był natomiast aktywnym członkiem off-off-broadwayowskiego eksperymentalnego The Open Theatre. Wprowadził Rado w nowoczesne style i metody teatru otwartego[7]. W 1966 roku podczas pisania Hair Ragni grał w sztuce (autorstwa Megan Terry) Viet Rock, opowieści o młodych mężczyznach wmieszanych w wojnę w Wietnamie, koncepcja improwizowanych dialogów tego eksperymentalnego przedstawienia została później wykorzystana w Hair.[4][8]
Rado i Ragni przedstawili swój projekt producentowi Ericowi Blau, który przez wspólnego znajomego skontaktował ich z kanadyjskim kompozytorem Galtem MacDermotem[9] – twórcą już utytułowanym (m.in. Grammy Award w 1961)[6][10], wyraźnie kontrastującym osobowością z przyszłymi współpracownikami (krótkowłosy, żonaty i mający już czworo dzieci oraz niewiedzący nic o subkulturze hippisowskiej)[2]. Mimo to zdecydował się skomponować muzykę do rock and rollowego przedstawienia. Komponował mając dostarczane gotowe teksty libretta[11]. Pierwsza, wstępna wersja musicalu powstała w 3 tygodnie[5], zawierała m.in. utwory I Got Life, Ain’t Got No, Where Do I Go.
Nowy Jork
[edytuj | edytuj kod]Off-off-Broadway 1967
[edytuj | edytuj kod]Twórcy przedstawili musical kilku producentom z Broadwayu spotykając się z odmowami. W końcu producent Joe Papp zdecydował o wystawieniu Hair w nieukończonym jeszcze off-off-broadwayowskim Public Theater[2]. Produkcja nie przebiegała gładko, dobór aktorów i nowoczesny materiał był niezrozumiały dla wielu pracowników. Dyrektor artystyczny, Gerald Freedman wycofał się we frustracji w ostatnim tygodniu i wrócił na prośbę producenta po katastrofalnej próbie kostiumowej[12].
Musical rockowy Hair miał swoją publiczną prapremierę w dniu 17 października 1967 roku i był zakontraktowany na sześć tygodni. W główne role wcielili się:
- Walker Daniels jako Claude,
- Gerome Ragni (współautor libretta) jako Berger,
- Jill O’Hara jako Sheila,
- Steve Dean jako Woof,
- Arnold Wilkerson jako Hud,
- Sally Eaton jako Jeanie,
- Shelley Plimpton jako Crissy[13]
Autorką scenografii była Ming Cho Lee, kostiumów Aldredge Theoni, choreografem Gerald Freedman[14]. Produkcja uzyskała dość chłodne recenzje, niemniej cieszyła się powodzeniem u publiczności[12].
Producent i biznesmen Michael Butler (planujący kandydować do Senatu Stanów Zjednoczonych na bazie nastrojów antywojennych) po kilkukrotnym obejrzeniu spektaklu wspomógł Joe Pappa, aby można było kontynuować przedstawienie w nowym miejscu[6]. Od 22 grudnia 1967 r. show wystawiono w dyskotece Cheetah, gdzie odbyło się 45 występów[1][15].
Broadway 1968
[edytuj | edytuj kod]
Pomiędzy zamknięciem spektaklu w Cheetah w styczniu 1968 roku a jego otwarciem na Broadwayu trzy miesiące później musical przeszedł gruntowną przebudowę. Scenariusz i postaci stały się bardziej realistyczne. Claude – będący w pierwszej wersji kosmitą, chcącym zostać filmowym reżyserem – stał się człowiekiem[16]. Dodano 13 nowych utworów, w tym finałowy hymn Let the Sun Shine In.[5][17]
Do premiery na Broadwayu zatrudniono reżysera Toma O’Horgana, mającego reputację reżysera eksperymentalnego[18]. Podczas prób wykorzystywał techniki zabawy i improwizacji, wiele z nich zostało włączone do scenariusza[2]. Reżyser i nowa choreograf Julie Arenal skłonili aktorów do spontaniczności wprowadzając ekspansywny styl inscenizacji, nigdy wcześniej nie widziany na Broadwayu[2].
Z produkcji na Broadwayu wycofał się natomiast producent Papp. Początkowo wydawało się, że Butler nie będzie w stanie znaleźć właściciela teatru chcącego wystawić kontrowersyjny tekst. Butler wykorzystując powiązania polityczne i rodzinne namówił jednak właściciela Biltmore Theatre, Davida Cogana do udostępnienia desek[19].
Spektakl miał premierę na Broadwayu w dniu 29 kwietnia 1968 roku. Premierową obsadę stanowili:
- James Rado (autor libretta) jako Claude,
- Gerome Ragni (autor libretta) jako Berger,
- Lynn Kellogg jako Sheila,
- Steve Curry jako Woof,
- Lamont Washington jako Hud,
- Sally Eaton (powtarzająca rolę z prapremiery) jako Jeanie,
- Shelley Plimpton (powtarzająca rolę z prapremiery) jako Crissy,
W obsadzie pojawili się również m.in. Diane Keaton[20], Ben Vereen, w późniejszych miesiącach m.in. Keith Carradine, Barry McGuire, Meat Loaf[20]. Produkcja była grana w sumie cztery lata, odbyło się 1750 przedstawień, ostatnie w dniu 1 lipca 1972 roku[20].
Wznowienia
[edytuj | edytuj kod]Spektakl był później wielokrotnie wystawiany w Nowym Jorku.
XX wiek
[edytuj | edytuj kod]Po raz pierwszy Hair został wznowiony w 1977 roku w ponownie w Biltmore Theatre, producentem był ponownie Butler, a reżyserem O’Horgan[21]. Recenzje były na ogół negatywne[22], odbyły się tylko 43 przedstawienia. W maju 1988, z okazji 20 rocznicy premiery, w sali Zgromadzenia Ogólnego ONZ odbył się uroczysty koncert charytatywny na rzecz dzieci z AIDS[23] pod patronatem Pierwszej Damy Nancy Reagan[24]. W obsadzie 163 aktorów z całego świata wystąpili m.in.