Dezomorfina
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||
| prostokątne płytki po krystalizacji z mieszaniny acetonu i wody[1] | |||||||||||||||
| Wzór Hilla |
C17H21NO2 | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Masa molowa |
271,35 g/mol | ||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||
| Numer CAS | |||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||
| DrugBank | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||
Dezomorfina – organiczny związek chemiczny, pochodna morfiny, różniąca się od niej brakiem grupy hydroksylowej i wiązania podwójnego. Ma działanie uspokajające i przeciwbólowe, jest ok. 8–10 razy silniejsza od morfiny[3][4][5][6], działa od niej szybciej i krócej (w związku z czym częściej podaje się kolejne dawki)[7], a w mniejszym stopniu od morfiny powoduje nudności i depresję oddechową[8]. Tradycyjnie syntetyzowana z kodeiny[9]. Jest używana jako narkotyk.
Dezomorfina została opisana i opatentowana w 1932 roku w Stanach Zjednoczonych[10], a jej użycie medyczne odnotowano po raz pierwszy w 1935 roku[8]. Błędnie oczekiwano, że w przeciwieństwie do morfiny nie będzie uzależniająca – okazało się wręcz odwrotnie[7]. Ze względu na wyniszczające skutki używania leku w USA już w 1936 r. zaczęto ściśle regulować jej użycie[7]. Do lat 60. XX wieku była używana jako środek przeciwbólowy; zaprzestano takiego stosowania ze względu na jej silne działanie[11]. W Szwajcarii była sprzedawana w celach medycznych jako Permonid[8] do 1952 roku, a do 1981 r. produkowano ją dla indywidualnych klientów[7].
Krokodyl
[edytuj | edytuj kod]W 2001[12] lub 2002 r. w Rosji pojawiły się pierwsze doniesienia o narkotyku znanym jako krokodyl[7] (ros. крокодил). Używanie krokodyla zauważono głównie w małych miejscowościach w najbiedniejszych, najbardziej odizolowanych częściach kraju, pierwotnie w syberyjskich miastach w pobliżu koła podbiegunowego północnego, co mogło mieć związek z długą, ośmiomiesięczną zimą skutkującą deficytem rozrywek i ograniczeniem sposobów spędzania wolnego czasu (z tego samego powodu mieszkańcy częściej pili alkohol)[7]. W 2010 roku zyskał on na popularności, uzależnionych było wtedy ok. 100 tys. Rosjan, przez co informacje o tym problemie obiegły świat[7]. Biorą go osoby głównie z niższych warstw społecznych, co wynika z niskiej ceny – jest ok. 20 razy tańszy od heroiny. Inną przyczyną popularności jest fakt, że wytworzenie narkotyku nie wymaga zaawansowanej wiedzy chemicznej[7]. Przypuszcza się, że wzrost produkcji krokodyla wynikał z zablokowania przerzutu afgańskiej heroiny do Rosji wskutek działań polityki antynarkotykowej państwa – w latach 2009–2011 killkudziesięciokrotnie wzrosła sprzedaż leków zawierających kodeinę[7], a to m.in. z niej produkuje się krokodyl. Zażywanie dezomorfiny jako narkotyku wykryto także w kilku byłych republikach radzieckich, m.in. w Ukrainie i w Gruzji, a także w takich krajach jak Szwecja, Norwegia, Niemcy, Francja, Belgia, USA, Kanada[7], Polska[13] (w niej pierwszy przypadek śmiertelny odnotowano w grudniu 2011 roku[12]; w Polsce, w przeciwieństwie do Rosji, od stosowania dezomorfiny skutecznie odrzuca wystarczająca dostępność innych narkotyków, które nie są aż tak niebezpieczne[14]). Ekspansja ciągle trwa (stan na 2014 r.), lecz jest powolna[7]. Możliwe, że osoby zażywające krokodyl nawet nie wiedzą, jaki środek biorą – mogą myśleć, że to tania heroina[11].
Krokodyl jest otrzymywany domowymi sposobami w przeciągu ok. pół godziny dzięki kilku prostym reakcjom chemicznym[7]; wytwarza się go z ogólnodostępnych leków[11], a dokładniej z mieszaniny m.in. kodeiny, acetonu, kwasu siarkowego lub solnego, benzyny, rozpuszczalników, jodu i czerwonego fosforu[7] (np. zeskrobanego z zapałek[11]). Uzyskany w ten sposób jasnobrązowy płyn jest wstrzykiwany dożylnie i działa po 2–3 minutach wywołując podobne efekty do heroiny czy morfiny – początkowo silną euforię, a następnie senność i błogostan, trwające w tym przypadku ok. 2 godziny[7]. Silnie uzależnia psychicznie i fizycznie, z reguły po kilku dniach używania, chociaż znane są przypadki uzależnienia fizycznego po pierwszym użyciu substancji. Objawy odstawienia obejmują silne nudności, wymioty, biegunkę, duży ból całego ciała – objawy te są silniejsze niż przy wcześniej znanych narkotykach[7].
Krokodyl, ze względu na zanieczyszczenia i toksyczne związki powstałe w procesie produkcji, nieodwracalnie uszkadza organizm zażywającego, na skórze którego pojawiają się zielonkawe plamy spowodowane gniciem ciała. To dlatego nazywany jest „krokodylem” – zainfekowane tkanki przypominają krokodylą skórę[7]. Po pewnym czasie występują również niegojące się rany, w które często wdaje się gangrena, doprowadzając do śmierci albo do konieczności amputacji mięśnia (o ile nie został on wcześniej dostatecznie zniszczony, aby nastąpiło samoistne oderwanie się od ścięgien i kości)[15][16]. Uszkodzenia skóry i mięśni oraz jałowa martwica kości są wynikiem wysokiej zawartości fosforu w narkotyku[7]. Oprócz wcześniej wymienionych skutków, u osób zażywających krokodyl pojawiają się również takie choroby i objawy jak głęboka martwica tkanek, stany zapalne żył, owrzodzenia i pęknięcia, oddzielanie się płatami martwej tkanki, ropnie, zakrzepowe zapalenie żył; wszystko przekłada się na niezwykle silny ból – to z kolei skłania do brania kolejnych dawek narkotyku[7]. Widoczne zmiany występują nawet po pierwszym przyjęciu krokodyla[7], chociaż przy minimalizacji zanieczyszczeń w substancji mogą wystąpić kilka miesięcy lub nawet lata później[14]. Narkomani umierają w ciągu 2–3 lat od pierwszej dawki, przez takie zjawiska jak ropnie w mózgu, depresja oddechowa, krwotoki, rozległa martwica tkanek. W Rosji efektywność leczenia wynosi jedynie 3% – istnieje pilna potrzeba opracowywania i wdrażania programów terapeutycznych dla uzależnienia od krokodyla[7]. Szacuje się, że w wyniku stosowania tego narkotyku rocznie umiera ok. 30 tys. osób[12] (chociaż według innych źródeł 30 tys. ofiar to łączna liczba zgonów na 2012 rok[14]), często wskutek celowego „złotego strzału” – samobójstwa przez przedawkowanie[7]. Średnia wieku ofiar śmiertelnych wynosi 24 lata[7]. W związku z wymienionymi skutkami stosowania substancji, krokodyl jest uznawany za najniebezpieczniejszy narkotyk na świecie[7]. Sama dezomorfina nie jest głównym problemem i to nie ona zabija – zabójcze są zanieczyszczenia, które odróżniają ten narkotyk od czystej dezomorfiny[14].
Synteza
[edytuj | edytuj kod]
Synteza dezomorfiny z kodeinyPrzypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 Desomorphine, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, wyd. 14, Whitehouse Station, New Jersey: Merck & Company, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1, OCLC 938242785 (ang.).
- ↑ Desomorphine, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2016-08-11] (ang.).
- ↑ Alan F. Casy, Robert T. Parfitt, Opioid Analgesics. Chemistry and Receptors, New York: Plenum Press, 1986, s. 32, ISBN 978-0-306-42130-3.
- ↑ R. Bognar, S. Makleit, Neue Methode für die Vorbereitung von dihydro-6-desoxymorphine, „Arzneimittelforschung”, 8 (6), 1958, s. 323–325, PMID: 13546093 (niem.).
- ↑ Paul A.J. Janssen, A Review of the Chemical Features Associated with Strong Morphine-Like Activity, „British Journal of Anaesthesia”, 34 (4), 1962, s. 260–268, DOI: 10.1093/bja/34.4.260, PMID: 14451235.
- ↑ Lewis J. Sargent, Everette L. May, Agonists-antagonists derived from desomorphine and metopon, „Journal of Medicinal Chemistry”, 13 (6), 1970, s. 1061–1063, DOI: 10.1021/jm00300a009, PMID: 4098039 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Marek Motyka, Jerzy T. Marcinkowski, Nowe metody odurzania się. Cz. II. Dezomorfina, Oxi, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 2014 [dostęp 2025-12-17] (pol.).
- 1 2 3 Desomorphine [online], PubChem [dostęp 2025-12-17] (ang.).
- ↑ Nathan B. Eddy, Homer A. Howes, Studies of Morphine, Codeine and their Derivatives X. Desoxymorphine-C, Desoxycodeine-C and their Hydrogenated Derivatives, „Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics”, 55 (3), 1935, s. 67–257 (ang.).
- ↑ Lyndon Frederick Small, Morphine Derivative and Processes for its Preparation, patent US 1980972, 13 listopada 1932 [dostęp 2012-01-21] (ang.).
- 1 2 3 4 1. Czym jest dezomorfina?, [w:] Dezomorfina – czym jest tak zwany krokodyl, Medjol.pl, 26 września 2024 [dostęp 2025-12-18] [zarchiwizowane z adresu 2025-05-14].
- 1 2 3 Grzegorz Jaworek, Groźny narkotyk trafił do Polski. Jest pierwsza ofiara [online], Kampania na żywo, 5 stycznia 2012 [dostęp 2025-12-18] [zarchiwizowane z adresu 2012-01-10].
- ↑ Groźniejszy od Mocarza Krokodyl pojawił się w Polsce [online], rynekzdrowia.pl, 21 sierpnia 2015 [dostęp 2025-12-17] (pol.).
- 1 2 3 4 Krokodyl, narkotyk który sieje postrach. Odurza i urywa nogi [online], Money.pl, 12 stycznia 2012, s. 1–2 [dostęp 2025-12-18] [zarchiwizowane z adresu 2012-10-31].
- ↑ Michał Siegieda, „Krokodyl” wygryzł heroinę, [w:] TVP Info [online], 9 stycznia 2012 [zarchiwizowane z adresu 2012-04-15].
- ↑ Kamil Przybyliński, „Krokodyl”, niezwykle groźny narkotyk z Rosji coraz popularniejszy, [w:] Wiadomości24.pl [online], 9 stycznia 2012 [zarchiwizowane z adresu 2012-01-13].
