Vejatz lo contengut

Sègle IX

Modificar los ligams
Aqueste article es redigit en provençau.
Un article de Wikipèdia, l'enciclopèdia liura.
(Redirigit dempuèi 818)

../.. | sègle VII | sègle VIII | sègle IX | sègle X | sègle XI | ../..

Istòria

[modificar | modificar lo còdi]
Situacion politica en Magrèb au començament dau sègle IX.

802-810 : tiera de revòutas dins lei domenis d'Ibrahim ibn al-Aghlab. Aquò li permetèt pauc a pauc d'estabilizar son poder en Magrèb Orientau.
801-802 : revirada d'un projècte de maridatge entre Carlesmanhe e Irèna l'Atenenca. L'idèa èra de restaurar l'Empèri Roman. Pasmens, lo projècte suscitèt d'oposicions vivas e, dins l'Empèri Bizantin, entraïnèt lo reversament de l'emperatritz que foguèt remplaçada per Nicèfor Ièr.
802-805 : revòuta deis Avars còntra lei Francs. Durament reprimida, entraïnèt la somission de la màger part deis Avars que foguèron rapidament assimilats per lei venceires (→ 811).
803 : revirada d'una revòuta militara dins l'Empèri Bizantin.
805-806 : gràcias au declin dau Califat Abbassida, reconquista de la vila de Tarsa per lei Bizantins. Après la revirada d'una còntra-ataca araba, lei dos camps negocièron una trèva que durèt un vintenau d'ans (→ 830).
806 : isolada dins lo nòrd d'Itàlia, Venècia, darriera posicion bizantina dins la region, deguèt acceptar la senhoriá de Carlesmanhe (→ 809).
809 : revirada d'una temptativa de reconquista bizantina de Venècia.
809 : mòrt dau califa Harun ar-Rachid. Foguèt remplaçat per son fiu Al-Amin e son autre fiu, Al-Mamun, recebèt lei províncias orientalas dau Califat amb una autonòmia importanta (→ 810).
810-813 : dins lo Califat Abbassida, guèrra civila entre lo califa Al-Amin e son fraire Al-Mamun. S'acabèt per la victòria dau segond que venguèt califa après la conquista de Bagdad.
810 : illustracion dau declin de la ciutat maia de Calakmul, ges de nom de sobeiran figura sus lei tres monuments inaugurats dins lo corrent de l'annada.
810-816 : guèrra entre Bizantins e Bulgars. Après de succès iniciaus importants, l'emperaire Nicèfor Ièr foguèt batut e tuat permetent ai Bulgars de pilhar Andrinòple e d'assetjar sensa succès Constantinòble. Una trèva de 20 ans foguèt finalament signada en 816.
811 : en Panònia, destruccion definitiva dei darrierei pòchis de resisténcia avaras.

Expansion de l'Empèri Carolingian dins lo corrent dau rèine de Carlesmanhe.

814 : mòrt de l'emperaire Carlesmanhe que foguèt remplaçat per son fiu Loís lo Piós.
815 : dins l'Empèri Bizantin, restauracion de l'iconoclasme per l'emperaire Leon V.
816-829 : dins lo Califat Abbassida, insureccion majora en Azerbaitjan. Après plusors desfachas, leis armadas arabas abandonèron la region en 829 (→ 835).
817-819 : guèrra civila dins lo Califat Abbassida après una temptativa d'usurpacion menada per Ibrahim ben al-Mahdi. Lo califa Al-Mamun foguèt obligat d'acceptar de reduccions d'impòsts importantas per gardar lo sostèn de la populacion.
820 : assassinat de l'emperaire bizantin Leon V que foguèt remplaçat per Miquèu II Psellos.
821-822 : per assaiar de mantenir son autoritat dins lei províncias pus orientalas dau Califat, leis Abbassidas i nomèron Tahir ibn Husayn coma governador. I venguèt rapidament quasi independent e foguèt assassinat tre 822. Pasmens, en causa de son afebliment, lo califa Al-Mamun foguèt obligat de nomar son fiu coma successor. Aquò entraïnèt la formacion de la dinastia dei Tahiridas que venguèt de facto independenta.
821-824 : per de rasons desconegudas, lo generau bizantin Tòmas l'Eslau assaièt sensa succès de reversar l'emperaire Miquèu II Psellos. Pasmens, gràcias au sostèn deis abitants de Constantinòble e una aliança amb lei Bulgars, l'emperaire capitèt de gardar lo poder.
823-824 : conquista de Creta per leis Arabes.
825 : dins leis Illas Britanicas, batalha d'Ellandun entre Wessex e Mercia. S'acabèt amb una victòria d'Egbert de Wessex que restaurèt l'independéncia de son reiaume.
827 : revirada d'una ataca araba còntra Sicília (→ 830).

Article detalhat: Mutazilisme.

827 : adopcion de l'islam mutazilita per lo califa Al-Mamun (→ 828).
827-831 : conquista de la màger part de Sicília per leis Arabes.
828 : creacion d'un tribunau cargat de jutjar leis afaires religiós per lo califa Al-Mamun. Se turtèt a l'ostilitat deis olemas (→ 833).
830 : dins lei ciutats-estats maias de Tikal e de Calakmul, abséncia de celebracions per lo 10en bak'tun. Aquò illustra la crisi prefonda de la civilizacion maia durant aqueu periòde amb un afondrament demografic e l'abandon totau de plusors vilas importantas.
830-834 : represa de la guèrra entre Bizantins e Abbassidas. Venceires, leis Arabes obtenguèron lo pagament d'un tribut (→ 837).
833 : decision dau califa Al-Mamun d'impausar lo mutazilisme a l'ensemble dau mond musulman. Son tribunau religiós menèt la repression còntra seis adversaris mai la màger part deis olemas dau Califat èran ostils a son projècte.
833 : mòrt dau califa Al-Mamun que foguèt remplaçat per son fraire Al-Mutasim.
833 : aprofichant lei dificultats deis Abbassidas, lo rèi Zacharias III de Makuria impausèt divèrsei modificacions a son avantatge dau tractat liant son reiaume au mond musulman.
834 : revirada d'una revòuta en Khorasan.
835-838 : après una campanha prudenta permetent de restaurar lei fortificacions de la region, repression de la revòuta en Azerbaitjan.
836 : invasion de