Naar inhoud springen

Krant

Koppelingen bewerken
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Rek met grote buitenlandse kranten

Een krant (vroeger: courant; ook wel: nieuwsblad of gazette) is een regelmatig verschijnende publicatie, meestal op papier gedrukt, waarin nieuws wordt opgenomen.

Een moderne krant heeft drie basisfuncties:

Daarnaast heeft elke krant een aantal nevenfuncties, zoals het bieden van ontspanning.

Elk dagblad is een krant, maar niet elke krant is een dagblad. Le Monde diplomatique komt bijvoorbeeld maandelijks uit. In de spreektaal heet een krant ook wel 'gazet'.

Er bestaan algemene en gespecialiseerde kranten. De meeste dagbladen zijn algemene kranten; Het Financieele Dagblad is een voorbeeld van de tweede soort.

Een recent fenomeen waren de gratis kranten die, na 2000, qua oplage de betaalde kranten naar de kroon staken. In Nederland was dat tot 2020 Metro en tot 2014 Sp!ts. Na jarenlange stijging begonnen in 2009 de advertentie-inkomsten van gratis kranten in Nederland te dalen, als gevolg van de kredietcrisis en de opkomst van de smartphone.[1] België kent enkel Metro, dat zowel in een Franstalige als een Nederlandstalige versie verschijnt.

Etymologie

[bewerken | brontekst bewerken]

Het woord krant is van oorsprong een verbastering van het Franse courant, dat onder meer "gangbaar, actueel, aan de gang zijnd" betekent. Dit verwijst dus naar de lopende actualiteiten die het medium verspreidt.[2] Courant raakte ingeburgerd als leenwoord en bleef in het Nederlands nog lang in gebruik.

Het vooral in Vlaanderen gebruikelijke synoniem gazet (spreektaal: gezet) komt vermoedelijk, eveneens via het Frans, uit het Italiaans. In Venetië werd een blad uitgegeven dat een gaza kostte, een muntstuk waarop een ekster stond afgebeeld. Dit valt mogelijk weer verder te herleiden tot een Perzisch woord dat eerst via het Oudgrieks in het Latijn kwam, met als betekenis "schatkamer".[3]

In het Frans zijn de woorden gazet en courant gaandeweg verdrongen door journal, in het Nederlands door krant. De woorden gazet en courant leven nu voornamelijk voort in titels, zoals Gazet van Antwerpen, Leeuwarder Courant en Nieuwe Rotterdamsche Courant (waar de naam NRC weer uit is voortgekomen).

Nederland

[bewerken | brontekst bewerken]

Nederland kent zeven landelijke betaalde ochtendbladen: De Telegraaf, de Volkskrant, Algemeen Dagblad, Trouw, Nederlands Dagblad, Financieele Dagblad, en nrc.next. Daarnaast is er één landelijk avondblad: het Reformatorisch Dagblad. Tot 2022 waren ook Het Parool en NRC Handelsblad avondbladen. Verder zijn er vele regionale kranten. Er zijn geen landelijke gratis kranten meer. Voorheen waren er in deze categorie DAG, die op 2 oktober 2008 is gestopt, De Pers, waarvan op 30 maart 2012 de laatste editie verscheen, Sp!ts, die voor het laatst verscheen op 9 oktober 2014 en Metro, die de laatste gratis krant uitbracht op 20 maart 2020.

In 2007 las 70 procent van de Nederlandse bevolking, ouder dan 13, dagelijks een krant. De Telegraaf was toen met een bereik van 15 procent de meest gelezen krant, gevolgd door het Algemeen Dagblad met 11 procent. De Gelderlander was de meest gelezen regionale krant (4 procent). Metro had van alle gratis kranten het hoogste bereik, met 13,7 procent per dag.[4]

In 2008 had de helft van de Nederlandse huishoudens een abonnement op een krant.

Oudste Nederlandse krant

[bewerken | brontekst bewerken]

De oudste Nederlandse krant was de Courante uyt Italien, Duytslandt, &c. uit 1618. Ze bestond uit een enkel blaadje papier, ongeveer op A4-formaat, aan één kant bedrukt. Een exemplaar ervan berust in de Zweedse Koninklijke Bibliotheek. Hoewel de uitgever Caspar van Hilten (?–c. 1623) met zijn Courante de eretitel "eerste courantier" draagt, is het zeker mogelijk dat de Tijdinghe uyt verscheyde quartieren (1619-1671) tegelijk of eerder opgericht werd. Ook de Arnhemse Courant (1619-1636) was er vroeg bij.[5]

De Opregte Haerlemsche Courant dateert van 1656. Het Algemeen Handelsblad kwam als eerste, vanaf 1830, dagelijks uit. De oudste, nog steeds onder dezelfde titel opererende Nederlandse krant is de Leeuwarder Courant. De krant uit 1752 was gericht op kooplieden, en bracht daarom alleen buitenlands nieuws. Later kwam daar nationaal, en sinds 1850 ook provinciaal nieuws bij.[6]

Lombaardenvest, 6 te Antwerpen locatie drukkerij van Abraham Verhoeven

In Antwerpen verscheen de eerste Nederlandstalige krant, de Nieuwe Tijdinghen (1620-1629) van de gezagsgetrouwe uitgever Abraham Verhoeven. Hoewel de krant met periodieke uitgaven pas opgericht werd in 1620, zijn er publicaties van de Nieuwe Tijdinghen beschikbaar vanaf 1605.[5]

De Nationalestraat, grenzend aan de Lombaardvest, bleef tot de jaren 70 van de 20ste eeuw het krantenuitgeverscentrum van Antwerpen.

België

[bewerken | brontekst bewerken]

In België zijn kranten voornamelijk in hun eigen taalgebied actief. Bovenregionaal zijn: Het Laatste Nieuws, Het Nieuwsblad, De Standaard, De Morgen, De Tijd en de Franstalige kranten Le Soir, L'Echo, La Dernière Heure en La Libre Belgique. De belangrijkste regionale kranten van Vlaanderen zijn Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg. De Gentenaar is de Gentse editie van Het Nieuwsblad terwijl De Nieuwe Gazet de Antwerpse editie van Het Laatste Nieuws was. In West-Vlaanderen is er de Krant van West-Vlaanderen met het plaatselijke nieuws.

Elders

[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Lijst van dagbladen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bekende titels in Groot-Brittannië zijn The Independent, The Times, The Daily Telegraph, The Guardian, The Observer, de Daily Mail, The Sun, de Daily Express en de Daily Mirror.

Bekende titels in de Verenigde Staten en Canada zijn The Wall Street Journal en USA Today. Grote steden hebben ook een eigen krant, zoals The New York Times en The Washington Post. In Canada de The Globe and Mail en de National Post.

Wereldwijd bekende titels zijn Le Monde (Frankrijk), El País (Spanje), la Repubblica (Italië), Frankfurter Allgemeine Zeitung (Duitsland) en Pravda (Rusland). Tevens zijn er internationale kranten, zoals de International Herald Tribune.

Sinds de beginjaren van de Sovjet-Unie werden muurkranten gemaakt, een fenomeen dat zich snel verspreide over de communistische wereld.

Chronologie

[bewerken | brontekst bewerken]
  • 59 v.Chr.: Julius Caesar nam het initiatief om in Rome de Acta diurna uit te geven, dagelijkse berichten over diverse stads- en staatsaangelegenheden, gepubliceerd op uithangborden op openbare plaatsen.
  • 713: De eerste handgeschreven krant, Kai Yuan Za Bao, werd in China gepubliceerd.
  • 1492: Een krant bestaand uit één blad beschreef de intocht van de Venetiaanse gazant op 16 juni.
  • 1605: Johann Carolus publiceerde de eerste wekelijkse krant, de Relation, in Straatsburg, dat toen nog op Duits grondgebied lag. Het oudst bewaard gebleven exemplaar dateert uit 1609. Ongeveer tegelijkertijd verscheen in Wolfenbüttel in Brunswijk de krant Aviso. Het netwerk van medewerkers van beide kranten strekte zich uit over heel Europa. Het nieuws was daarom voornamelijk nieuws uit het buitenland. Beide kranten voldeden aan de criteria die tegenwoordig voor een krant gelden: gedrukt, regelmatige verschijning, grote oplage en de mogelijkheid tot abonneren.
  • 1610: Amsterdam kreeg haar eerste Franstalige krant.
  • 1618: Courante uyt Italien, Duytslandt, &c. (zie boven) verscheen in Amsterdam als eerste krant in de Nederlandse taal.
  • 1620: Abraham Verhoeven, die sinds 1605 op onregelmatige tijdstippen nieuwsboekjes en nieuwsprenten had gepubliceerd, begon te Antwerpen met de regelmatige uitgave van zijn Nieuwe Tijdinghen, de eerste krant met krantenkop en illustraties op de voorpagina.
  • 1621: De eerste Engelstalige private krant, The Corante, werd voor de eerste maal gepubliceerd, in Londen.
  • 1631: La Gazette, de eerste Franse krant kwam uit.
  • 1645: Oprichting van de tot en met 2006 oudste krant, Post- och Inrikes Tidningar te Zweden, met dagelijks nieuws over faillissementen en mededelingen van bedrijven en de overheid. Het dagblad, volgens de World Association of Newspapers (WAN) het oudste ter wereld, is vanaf 1 januari 2007 alleen nog op internet te lezen.
  • 1650: 's Werelds eerste dagelijks gedrukte krant, Einkommende Zeitungen (binnenkomende mededelingen) werd opgericht in Leipzig, Duitsland.
  • 1656: De Opregte Haarlemsche Courant werd opgericht, eerst als weekblad (Weeckelijcke Courante van Europa), later als dagblad. Fuseerde in de Tweede Wereldoorlog met het Haarlems Dagblad. Sindsdien maakt dat blad er aanspraak op de oudste krant ter wereld te zijn.
  • 1665: De oudste nog bestaande Engelse krant, The London Gazette werd voor het eerst uitgegeven.
  • 1666: De eerste Deense krant, Den Danske Mercurius, verscheen in Ribe door Anders Bording.
  • 1690: Worcester Post-Man opgericht. In 1753 werd dat Berrow's Worcester Journal. The Worcester Post-Man/Berrow's Worcester Journal is 's werelds oudste overgebleven onofficiële krant. Publick Occurrences Both Foreign and Domestick in Boston werd ook de eerste krant gepubliceerd in Brits Noord-Amerika.
  • 1702: De eerste dagelijkse krant van Engeland, the Daily Courant, werd opgericht door Samuel Buckley.
  • 1728: Sankt-Peterburgskie Vedomosti, de oudste Russische krant die nog steeds in omloop is, werd opgericht in Sint-Petersburg.
  • 1749: Berlingske Tidende, de oudste nog bestaande Deense krant, werd opgericht door E.H Berling.
  • 1752: De Leeuwarder Courant werd opgericht, de oudste nog bestaande onafhankelijke krant van Nederland.
  • 1763: Norske Intelligenz-Sedler, de eerste krant van Noorwegen, werd uitgegeven.
  • 1785: The Daily Universal Register werd opgericht door John Walters. Op 1 januari 1788 werd dit The Times.
  • 1827: El Mercurio, de oudste Spaanstalige krant, verscheen voor het eerst in de havenstad Valparaíso in Chili.
  • 1851: The New York Times werd voor het eerst gepubliceerd.
  • 1871: Yokohama Mainichi Shimbun (Yokohama Daily News) werd gesticht als de eerste dagelijkse krant in Japan.
  • 1884: Ottmar Mergenthaler vond de Linotype uit, een zetmachine die werd gebruikt tot in de jaren tachtig van de twintigste eeuw.
  • 1921: De Telegraaf introduceerde als eerste krant in Nederland een fotopagina.
  • 2020: Metro, de laatste gratis krant van Nederland, verdween uit het straatbeeld.

Zie ook

[bewerken | brontekst bewerken]
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie de categorie Newspapers van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zoek krant op in het WikiWoordenboek.
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Krant&oldid=71971165"