Versailles
| Versailles | ||
|---|---|---|
 Franza | ||
 Lua error in mw.lua at line 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||
| ||
| Amministrazzjoni | ||
| Stat sovran | Franza | |
| Administrative territorial entity of France | Franza metropolitana | |
| Region of France | Ile-de-France | |
| Dipartimenti ta' Franza | Yvelines (en)  | |
| Kap tal-Gvern |
François de Mazières (en) | |
| Isem uffiċjali |
Versailles Berceau-de-la-Liberté | |
| Ismijiet oriġinali | Versailles | |
| Kodiċi postali |
78000 | |
| Ġeografija | ||
| Koordinati | 48°48′18″N 2°08′06″E / 48.805°N 2.135°EKoordinati: 48°48′18″N 2°08′06″E / 48.805°N 2.135°E | |
  Versailles Versailles (France) | ||
 | ||
| Superfiċjenti | 26.18 kilometru kwadru | |
| Għoli | 138 m, 180 m, 103 mu 133 m | |
| Fruntieri ma' |
Vélizy-Villacoublay (mul) , Ville-d'Avray (mul) , Marnes-la-Coquette (mul) , Guyancourt (mul) , Bailly (mul) , Buc (mul) , Jouy-en-Josas (mul) , Saint-Cyr-l'École (mul) , Viroflay (mul) , Vaucresson (mul) u Le Chesnay-Rocquencourt (mul) | |
| Demografija | ||
| Popolazzjoni | 84,095 abitanti (1 Jannar 2023) | |
| Informazzjoni oħra | ||
| Fondazzjoni | 1624 | |
| bliet ġemellati |
Potsdam, Nara, Taipei, Giessen (en) u Gyeongju | |
| versailles.fr | ||
.svg)
Versailles /vɛʁ.saj/ il - belt kapitali tad- dipartiment ta' Yvelines fir- reġjun ta' Île-de-France, magħrufa mad-dinja kollha għall- kastell u l-ġonna tagħha, siti elenkati taħt l-awspiċi tal -UNESCO fil-lista tal- wirt dinji tal-umanità. Skont iċ-ċensiment tal-2023, il-popolazzjoni tal-belt hija ta' 84 095 habitants .
Belt ġdida maħluqa bir-rieda tar-Re Mudell:Souverain2, kienet il- belt kapitali ta' Franza għal seklu sħiħ, mill -1682 sal- 1789, iżda wkoll fl-1871 u saret waħda mill-bennieni tar- Rivoluzzjoni Franċiża .
Wara li tilfet l-istatus tagħha bħala belt rjali, saret il-belt kapitali tad-dipartiment ta' Seine-et-Oise fl- 1790, imbagħad tal- Yvelines fl- 1968, u ta' vqosat .
Versailles hija magħrufa wkoll storikament talli kienet is-sit tal-iffirmar ta’ żewġ trattati It- Trattat ta' Versailles tal-1783, li temm il- Gwerra tal-Indipendenza Amerikana, u t- Trattat ta' Versailles tal-1919, li impona fuq il-Ġermanja u l-alleati tagħha l-kundizzjonijiet tat-telfa fi tmiem l- Ewwel Gwerra Dinjija .
Versailles, li tinsab fis-subborgi tal-punent tal-kapitali Franċiża, 17,1 km miċ- ċentru ta' Pariġi, tinsab fil Mudell:S- belt residenzjali għanja b'ekonomija bbażata predominantement fuq is-servizzi u tikkostitwixxi destinazzjoni turistika internazzjonali ewlenija.
Huwa dejjem f'Versailles li d-deputati u s-senaturi jiltaqgħu fil- kungress fil-kastell biex jirratifikaw kwalunkwe modifika tal- kostituzzjoni .
Billi tospita l- Università ta' Versailles-Saint-Quentin (UVSQ), bl- iperċentru ta' Montigny-le-Bretonneux, u bosta kumpaniji,[1] il-belt hija parti mill-proġett tal-grupp ta' kompetittività teknoloġika ta' Paris-Saclay .
Ġeografija
[immodifika | immodifika s-sors]Il-belt ta' Versailles tinsab 16.8 kilometri lejn il-lbiċ tal-Katidral ta' Notre-Dame f'Pariġi. Għalkemm hija l-belt kapitali tad-dipartiment ta' Yvelines, hija kompletament barra miċ-ċentru, peress li fil-fatt tmiss mad-dipartiment ta' Hauts-de-Seine.
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]Fl-2020, il-klima predominanti ġiet ikklassifikata bħala Cfb, skont il-klassifikazzjoni Köppen-Geiger għall-perjodu 1988-2017, jiġifieri klima moderata b'sjuf friski u mingħajr staġun xott. Barra minn hekk, Météo-France ippubblikat tipoloġija ġdida tal-klimi ta' Franza metropolitana fl-2020, fejn il-muniċipalità hija esposta għal klima oċeanika modifikata u tinsab fir-reġjun klimatiku tal-Baċir ta' Pariġi tal-Lbiċ, ikkaratterizzat minn xita baxxa, partikolarment fir-rebbiegħa (120 sa 150 mm) u xtiewi kesħin (3.5°C). Tinsab ukoll fiż-żona H1a skont ir-regolamenti ambjentali tal-2020 għal kostruzzjoni ġdida[2][3].
Etimoloġija
[immodifika | immodifika s-sors]L-isem Versailles jidher għall-ewwel darba f'dokument medjevali datat 1038. Fis-sistema fewdali ta' Franza medjevali, is-sinjuri ta' Versailles kienu direttament subordinati għar-Re ta' Franza, mingħajr ebda sid intermedju bejniethom u r-re; madankollu, ma kinux sinjuri importanti ħafna.
Storja
[immodifika | immodifika s-sors]L-attività agrikola tiegħu u l-post tiegħu fit-triq minn Pariġi għal Dreux u n-Normandija ġabu l-ġid lir-raħal, li laħaq il-qofol tiegħu fi tmiem is-seklu 13, l-hekk imsejjaħ "seklu ta' San Luqa", famuż għall-prosperità tat-Tramuntana ta' Franza u l-bini ta' katidrali Gotiċi. Is-seklu 14 ġab miegħu l-Mewt l-Iswed u l-Gwerra tal-Mitt Sena, u magħhom, il-mewt u l-qerda. Fi tmiem il-Gwerra tal-Mitt Sena fis-seklu 15, ir-raħal beda jirkupra, b'popolazzjoni ta' 100 abitant biss[4].
Fl-1561, Martial de Loménie, Segretarju tal-Istat għall-Finanzi taħt ir-Re Karlu IX, sar is-sinjur ta' Versailles. Huwa kiseb permess biex jistabbilixxi erba' fieri annwali u suq ta' kull ġimgħa nhar ta' Ħamis. Dak iż-żmien, Versailles kellha biss 500 abitant. Loménie nqatlet waqt il-massakru ta' Jum San Bartilmew fl-24 ta' Awwissu 1572. Fl-1575, Albert de Gondi, raġel minn Firenze li kien ġie Franza ma' Catherine de Medici, xtara s-sinjorija ta' Versailles[5].
Luwiġi XIII
Minn dakinhar 'il quddiem Versailles kienet il-pussess tal-familja Gondi, familja ta' parlamentari sinjuri u influwenti fil-Parlament ta' Pariġi. Diversi drabi matul is-snin 1610, id-de Gondis stiednu lir-Re Luwiġi XIII biex jikkaċċja fil-foresti kbar madwar Versailles. Fl-1622, ir-re xtara biċċa foresta għall-kaċċa privata tiegħu. Fl-1624, akkwista aktar art u fada lil Philibert Le Roy bil-bini ta' post żgħir tal-kaċċa mibni minn briks aħmar u ġebel b'saqaf tal-lavanja. Fl-1632, ir-re xtara t-totalità tal-art u s-sinjorija ta' Versailles mingħand Jean-François de Gondi. Il-post tal-kaċċa tkabbar għad-daqs ta' kastell żgħir bejn l-1632 u l-1634[6].
Fiż-żmien tal-mewt ta' Luwiġi XIII fl-1643, ir-raħal kellu 1,000 abitant.
Dan il-kastell żgħir kien is-sit ta’ wieħed mill-avvenimenti storiċi li seħħew matul ir-renju ta’ Luwiġi XIII, fl-10 ta’ Novembru 1630, meta, f’Jum id-Dupes, il-partit tar-reġina omm ġie megħlub u Richelieu ġie kkonfermat bħala Prim Ministru.
Luwiġi XIV
Ir-Re Luwiġi XIV, iben Luwiġi XIII, kellu biss erba’ snin meta miet missieru. Kien 20 sena wara, fl-1661, meta Luwiġi XIV beda r-renju personali tiegħu, li r-re żagħżugħ wera interess f’Versailles. L-idea li jitlaq minn Pariġi, fejn, bħala tifel, kien esperjenza direttament l-insurrezzjoni tal-Fronde, qatt ma telqitu. Louis XIV ikkummissjona lill-perit tiegħu Le Vau u lill-perit tal-pajsaġġ tiegħu Le Nôtre biex jittrasformaw il-kastell ta’ missieru, kif ukoll il-park, sabiex jakkomodaw il-qorti. Fl-1678, wara t-Trattat ta’ Nijmegen, ir-re ddeċieda li l-qorti u l-gvern kellhom jiġu stabbiliti b’mod permanenti f’Versailles, li ġara fis-6 ta’ Mejju 1682[7].
Ir-raħal il-qadim u l-knisja ta’ Saint Julien twaqqgħu biex jagħmlu spazju għal bini li fih kienu jinsabu s-servizzi amministrattivi li jimmaniġġjaw il-ħajja ta’ kuljum fil-kastell. Fuq iż-żewġ naħat tal-Avenue de Paris inbnew il-viċinat ta’ Notre-Dame u l-viċinat ta’ Saint-Louis, bi knejjes kbar ġodda, swieq, u mansions aristokratiċi, kollha mibnija fi stil omoġenju ħafna skont il-mudelli stabbiliti mis-Surintendant des Bâtiments du Roi. Versailles kien sit ta’ kostruzzjoni vast għal ħafna snin. Ftit ftit, dawk kollha li kellhom bżonn jew xtaqu jgħixu qrib iċ-ċentru tal-poter ġew Versailles. Mal-mewt tar-Re Xemx fl-1715, ir-raħal ta’ Versailles kien evolva f’belt ta’ madwar 30,000 abitant[8].
Luwiġi XV u Luwiġi XVI
Meta l-qorti tar-Re Luwiġi XV irritornat lejn Versailles fl-1722, il-belt kellha 24,000 abitant. Bir-renju ta’ Luwiġi XV, Versailles kibret aktar. Versailles kienet il-belt kapitali tal-aktar saltna b’saħħitha fl-Ewropa, u l-Ewropa kollha kienet tammira l-arkitettura u x-xejriet tad-disinn ġodda tagħha. Fi żmien qasir, ir-regoli stretti tal-bini deċiżi taħt Luwiġi XIV ma baqgħux jiġu rispettati, l-ispekulazzjoni tal-proprjetà immobbli ffjorixxet, u l-lottijiet li kienu ngħataw b’xejn taħt Luwiġi XIV issa kienu fis-suq bi prezzijiet għoljin. Sal-1744, il-popolazzjoni laħqet is-37,000 abitant. Il-veduta tal-belt inbidel konsiderevolment taħt ir-rejiet Luwiġi XV u Luwiġi XVI. Il-bini issa kien ogħla. Ir-Re Luwiġi XV bena Ministeru tal-Gwerra, Ministeru tal-Affarijiet Barranin (fejn it-Trattat ta’ Pariġi (1783) li temm il-Gwerra Rivoluzzjonarja Amerikana ġie ffirmat fl-1783 mar-Renju Unit), u Ministeru tal-Marina. Sal-1789, il-popolazzjoni kienet laħqet is-60,000 abitant, u Versailles issa kienet is-seba’ jew it-tmien l-akbar belt fi Franza, u waħda mill-akbar bliet fl-Ewropa[9].
Ir-Rivoluzzjoni Franċiża
Bħala sede tal-poter politiku, Versailles naturalment saret il-benniena tar-Rivoluzzjoni Franċiża. L-Istati Ġenerali ltaqgħu f'Versailles fil-5 ta' Mejju 1789. Il-membri tat-Tielet Stat ħadu l-Ġurament tal-Qorti tat-Tennis fl-20 ta' Ġunju 1789, u l-Assemblea Kostitwenti Nazzjonali abolixxiet il-fewdaliżmu fl-4 ta' Awwissu 1789. Eventwalment, fil-5 u s-6 ta' Ottubru 1789, folla ta' nisa flimkien ma' xi membri tal-gwardja nazzjonali minn Pariġi invadew il-kastell biex jipprotestaw kontra l-prezzijiet tal-ħobż u ġiegħlu lill-familja rjali tiċċaqlaq lejn Pariġi. L-Assemblea Kostitwenti Nazzjonali segwiet lir-re lejn Pariġi ftit wara, u Versailles tilfet ir-rwol tagħha bħala l-belt kapitali. Matul dan iż-żmien turbolenti, Jean-François Coste, li kien ukoll it-tabib ewlieni tal-Armati tar-Re, inħatar sindku ta' Versailles.
Minn dakinhar 'il quddiem, Versailles tilfet ammont tajjeb mill-abitanti tagħha. Minn 60,000, il-popolazzjoni kienet naqset għal 26,974 abitant sal-1806. Il-kastell, imneżża’ mill-għamara u l-ornamenti tiegħu matul ir-Rivoluzzjoni, tħalla abbandunat, b’Napuljun biss joqgħod hemm għal lejl wieħed fil-qosor u mbagħad telaq mill-kastell għal dejjem. Louis Philippe I, li ħa t-tron fir-Rivoluzzjoni ta’ Lulju tal-1830, trasforma l-palazz f’Mużew Nazzjonali ddedikat għall-“glorji kollha ta’ Franza” fl-1837. Versailles kienet saret belt rieqda, post ta’ pellegrinaġġ għal dawk nostalġiċi għall-monarkija l-qadima[10].
Mis-seklu 19 sal-lum
Il-Gwerra Franko-Prussjana tal-1870 reġgħet poġġiet lil Versailles fix-xena. Fit-18 ta' Jannar 1871, il-Ġermaniżi rebbieħa pproklamaw lir-re tal-Prussja, Wilhelm I, imperatur tal-Ġermanja fl-istess Sala tal-Mirja tal-kastell, f'attentat biex jivvendikaw ruħhom għall-konkwisti ta' Louis XIV żewġ sekli qabel. Imbagħad f'Marzu tal-istess sena, wara l-insurrezzjoni tal-Komun ta' Pariġi, il-gvern tat-Tielet Repubblika Franċiża taħt Thiers irriloka lejn Versailles, u minn hemm idderieġa s-soppressjoni militari tal-insurrezzjoni.
Ir-restawr ta’ monarkija kważi seħħ fl-1873, bil-parlament joffri l-kuruna lil Henri, comte de Chambord, iżda r-rifjut tiegħu li jaċċetta l-bandiera bi tliet kuluri li kienet ġiet adottata matul ir-Rivoluzzjoni għamel ir-restawr tal-monarkija impossibbli għalissa. Versailles reġgħet saret iċ-ċentru politiku ta’ Franza, attiva b’diskussjonijiet diplomatiċi u xnigħat politiċi, bil-popolazzjoni tagħha tilħaq il-quċċata għal żmien qasir ta’ 61,686 fl-1872, li laħqet il-livell rekord ta’ popolazzjoni milħuq lejlet ir-Rivoluzzjoni Franċiża 83 sena qabel. Eventwalment, madankollu, ir-repubblikani tax-xellug rebħu sensiela ta’ elezzjonijiet parlamentari, u għelbu lill-partiti li jappoġġjaw restawr tal-monarkija, u l-maġġoranza l-ġdida ddeċidiet li tirriloka l-gvern lejn Pariġi f’Novembru 1879. Versailles imbagħad esperjenza tnaqqis ġdid fil-popolazzjoni (48,324 abitant fiċ-ċensiment tal-1881). Wara dan, Versailles qatt ma reġgħet iffunzjonat bħala s-sede tal-kapitali ta’ Franza, iżda l-preżenza tal-Parlament Franċiż hemmhekk fis-snin sebgħin tas-seklu dsatax ħalliet sala vasta, mibnija f’korsija waħda tal-palazz, li l-Parlament Franċiż juża meta jiltaqa’ fil-Kungress biex jemenda l-Kostituzzjoni Franċiża, kif ukoll meta l-President ta’ Franza jindirizza ż-żewġ kmamar tal-Parlament Franċiż.
Fl-1911 biss, Versailles irkuprat definittivament il-livell ta’ popolazzjoni tagħha tal-1789, b’60,458 abitant fiċ-ċensiment tal-1911. Fl-1919, fi tmiem l-Ewwel Gwerra Dinjija, Versailles reġgħet daħlet fid-dawl tax-xemx hekk kif id-diversi trattati li temmew il-gwerra ġew iffirmati fil-kastell innifsu u fil-Grand Trianon. Wara l-1919, hekk kif is-subborgi ta’ Pariġi komplew jespandu, Versailles ġiet assorbita miż-żona urbana ta’ Pariġi, u l-belt esperjenzat tkabbir demografiku u ekonomiku qawwi, u biddletha f’belt suburbana kbira taż-żona metropolitana ta’ Pariġi. Ir-rwol ta’ Versailles bħala ċentru amministrattiv u ġudizzjarju ġie msaħħaħ fis-snin sittin u sebgħin, u b’hekk il-belt ġiet stabbilita bħala ċ-ċentru ewlieni tas-subborgi tal-punent ta’ Pariġi[11].
Versailles kien il-post fejn ġie ffirmat il-Memorandum ta' Islamabad tal-2026[12].
Ekonomija
[immodifika | immodifika s-sors]Xi wħud iqisu din l-attività ekonomika bħala kajmana għal diversi snin, u dan jirrifletti x-xejra ġenerali tal-ekonomija Franċiża. Fil-fatt, hija meqjusa bħala dipendenti ħafna fuq il-punti sodi eżistenti tagħha: l-amministrazzjoni pubblika (14% tas-6,428 negozju lokali), it-turiżmu (li jġib ftit li xejn benefiċċju lill-belt ta’ Versailles), u l-ħwienet lokali. Ir-rata tal-ħolqien tan-negozji hija taħt il-15%, b’tnaqqis sinifikanti mill-2008 (meta mqabbla mal-ekonomija dgħajfa b’mod ġenerali). L-ekonomija ta’ Versailles tirċievi ftit appoġġ u hija nieqsa mill-innovazzjoni; l-ebda inizjattiva notevoli ma tittieħed f’dan il-qasam[13].
Versailles hija notevolment id-dar tal-Kamra tal-Kummerċ u l-Industrija Versailles-Val-d'Oise-Yvelines, li tmexxi, fost affarijiet oħra, il-Port ta’ Cergy, l-Eskola tan-Negozju tal-ESSEC, u 15-il ċentru ieħor ta’ taħriġ[14].
L-Iskola Għolja tal-Avukatura Legali issa tinsab f’Viroflay, belt fil-qrib[15].
Kultura u wirt lokali
[immodifika | immodifika s-sors]Il-Palazz ta' Versailles
Dan jinkludi l-monumenti ġestiti mill-Istabbiliment Pubbliku tal-Palazz ta' Versailles u primarjament jinkludi l-Palazz ta' Versailles innifsu, Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Kien is-sede tal-qorti rjali Franċiża taħt Luwiġi XIV, Luwiġi XV, u Luwiġi XVI. L-Ingilterra rrikonoxxiet l-indipendenza tal-Istati Uniti hemmhekk (1783), l-unifikazzjoni tat-Tieni Reich (1871) ġiet ipproklamata hemmhekk, u t-Trattat ta' Versailles (1919) ġie ffirmat fis-Sala tal-Mirja. Għadu fil-Palazz li l-membri tal-Parlament jiltaqgħu fil-Kungress biex jirratifikaw kwalunkwe emenda għall-Kostituzzjoni.
Ġnien ta' Versailles
Il-ġonna tal-Palazz ta' Versailles jinsabu fil-punent tal-Palazz ta' Versailles.
Fost it-386 opra tal-arti li jżejnu l-ġonna, inklużi 221 statwa, Apollo għandu post prominenti. Huwa mpinġi seba’ darbiet f’diversi postijiet madwar il-park. L-immaġni idealizzata tar-Re Xemx hija l-aktar impressjonanti fil-baċir li jġib ismu, li jħares fuq il-Kanal il-Kbir.
Il-ġonna tal-Palazz ta' Versailles, jidhru minn fuq
Baċir ta' Apollo
Veduta mill-ajru tal-Baċir ta' Apollo
Ġnien tal-Ħaxix tar-Re
Ġemellaġġ
[immodifika | immodifika s-sors]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ↑ "A Versailles, Nature & Découvertes implante son siège dans un cadre attractif". Les Echos. 2019-10-17. Miġbur 2024-07-27.
- ↑ "Le climat en France hexagonale et Corse | Météo-France". meteofrance.com (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "Réglementation environnementale RE2020 | Ministères Transition écologique, Aménagement du Territoire, Transports, Ville et Logement". www.ecologie.gouv.fr (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ Versailles, Ville de. "Versailles depuis son origine". Ville de Versailles (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ Histoire de Versailles (bil-Franċiż). 2026-08-21. Miġbur 2026-09-06. Parametru mhux magħruf
|iktar=injorat (għajnuna) - ↑ "Comment Versailles, de simple pavillon de chasse, est-il devenu le symbole de la monarchie française ?". France Inter (bil-Franċiż). 2026-09-06. Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "Comment Versailles, de simple pavillon de chasse, est-il devenu le symbole de la monarchie française ?". France Inter (bil-Franċiż). 2026-09-06. Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "L'histoire | Château de Versailles". www.chateauversailles.fr (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ Histoire de Versailles (bil-Franċiż). 2026-08-21. Miġbur 2026-09-06. Parametru mhux magħruf
|iktar=injorat (għajnuna) - ↑ "Versailles". francebalade.free.fr. Miġbur 2026-09-06.
- ↑ Versailles, Ville de. "Versailles depuis son origine". Ville de Versailles (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "'We have lost': Trump's Iran pact seen as a strategic defeat in Washington" (bl-Ingliż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ Versailles, Ville de. "Économie et commerces". Ville de Versailles (bil-Franċiż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "Accueil |". ESSEC Business School (bl-Ingliż). Miġbur 2026-09-06.
- ↑ "ACCUEIL". www.hedac.fr. Miġbur 2026-09-06.
