Wilayah Utara (Australia)
Wilayah Utara
Northern Territory | |
|---|---|
| Wilayah Utara Australia | |
 Bendera  Jata | |
 Lokasi Wilayah Utara di Australia | |
| Koordinat: 20°S 133°T / 20°S 133°T | |
| Negara |  Australia |
| Dipindahkan kepada Komanwel | 1 Januari 1911 |
| Pemerintahan sendiri | 1 Julai 1978 |
| Ibu kota | Darwin |
| Bandar terbesar | Darwin |
| Kerajaan | |
| • Type | Wilayah pemerintahan sendiri dalam persekutuan Australia |
| • Body | Kerajaan Wilayah Utara |
| • Pentadbir | David Connolly |
| • Ketua menteri | Lia Finocchiaro (CLP) |
| Keluasan | |
• Jumlah | 1,420,970 km2 (548,640 batu persegi) |
| • Land | 1,347,791 km2 (520,385 batu persegi) |
| • Water | 73,179 km2 (28,255 batu persegi) |
| Penduduk (31 Disember 2025)[3] | |
• Jumlah | 267,500 |
| • Kepadatan | 0.20/km2 (0.5/batu persegi) |
| Demonym(s) | Territorian; Northern Territorian |
| Zon waktu | UTC+9:30 (ACST) |
| Singkatan pos | NT |
| ISO 3166 code | AU-NT |
| Tapak sesawang | nt |
Wilayah Utara (bahasa Inggeris: Northern Territory, disingkatkan sebagai NT; secara rasmi Wilayah Utara Australia) ialah sebuah wilayah pemerintahan sendiri Australia yang meliputi sebahagian besar kawasan utara dan tengah benua itu. Nama rasminya ditetapkan melalui Northern Territory Acceptance Act 1910.[4] Wilayah ini bersempadan dengan Australia Barat di barat, Australia Selatan di selatan dan Queensland di timur. Pantai utaranya menghadap Laut Timor, Laut Arafura dan Teluk Carpentaria. Darwin ialah ibu kota serta bandar terbesarnya.
Wilayah Utara mempunyai jumlah keluasan kira-kira 1.42 juta kilometer persegi, termasuk 1,347,791 kilometer persegi daratan, menjadikannya bidang kuasa ketiga terbesar di Australia dari segi keluasan daratan selepas Australia Barat dan Queensland.[1][2] Walaupun meliputi kira-kira satu perenam daratan Australia, jumlah penduduknya dianggarkan hanya 267,500 orang pada 31 Disember 2025. Kepadatan penduduknya sekitar 0.2 orang bagi setiap kilometer persegi, antara yang terendah dalam kalangan wilayah pentadbiran peringkat pertama di dunia.[3] Penduduk tertumpu terutamanya di kawasan metropolitan Darwin–Palmerston, diikuti oleh pusat serantau seperti Alice Springs, Katherine, Tennant Creek dan Nhulunbuy.
Wilayah ini telah didiami oleh masyarakat Orang Asli selama puluhan ribu tahun. Penyelidikan di Madjedbebe, di barat Arnhem Land, menunjukkan bahawa manusia telah berada di utara Australia sekitar 65,000 tahun dahulu.[5] Masyarakat pesisir juga menjalinkan hubungan perdagangan dengan pelaut dari Makassar sebelum penjajahan British. Selepas beberapa percubaan petempatan British yang gagal, kerajaan kolonial Australia Selatan menubuhkan Palmerston, bandar yang kemudian dinamakan Darwin, pada tahun 1869. Wilayah ini dipindahkan kepada pentadbiran Komanwel pada tahun 1911 dan memperoleh pemerintahan sendiri pada tahun 1978.
Landskap Wilayah Utara merangkumi savana tropika dan tanah lembap di Top End, dataran tinggi Arnhem Land, kawasan pastoral Barkly, banjaran batuan di Australia Tengah serta gurun Tanami dan Simpson. Taman Negara Kakadu dan Taman Negara Uluṟu-Kata Tjuṯa ialah Tapak Warisan Dunia yang diiktiraf atas nilai semula jadi dan budaya. Ekonomi wilayah ini bergantung dengan ketara pada perlombongan, pengeluaran gas, perkhidmatan kerajaan, pertahanan, pertanian dan pelancongan. Masyarakat Orang Asli merupakan lebih satu perempat daripada penduduk dan mempunyai peranan penting dalam pemilikan tanah, tadbir urus, bahasa, seni serta identiti wilayah ini.
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Pendudukan awal dan hubungan serantau
[sunting | sunting sumber]Bukti arkeologi menunjukkan bahawa kawasan yang kini menjadi Wilayah Utara merupakan antara tempat terawal didiami manusia di Pentas Sahul. Pentarikhan tapak Madjedbebe menunjukkan kegiatan manusia sekitar 65,000 tahun dahulu, walaupun usia sebenar pendudukan terawal masih menjadi bidang penyelidikan arkeologi.[5] Sepanjang tempoh tersebut, masyarakat Orang Asli membangunkan sistem sosial, bahasa, undang-undang adat, pengetahuan alam sekitar dan jaringan perdagangan yang berbeza-beza mengikut wilayah.
Masyarakat seperti Yolŋu, Tiwi, Arrernte, Warlpiri, Warumungu dan Pitjantjatjara mempunyai hubungan mendalam dengan tanah yang dikenali sebagai Country. Hubungan ini merangkumi tanggungjawab terhadap tapak suci, sumber air, laluan perjalanan, spesies tumbuhan dan haiwan serta kisah penciptaan yang diwariskan melalui upacara dan tradisi lisan.
Sekurang-kurangnya sejak sekitar tahun 1700, pelaut dari Makassar di selatan Sulawesi berlayar secara bermusim ke pesisir Arnhem Land untuk mengumpulkan trepang. Perdagangan ini berterusan sehingga kerajaan Australia menamatkannya pada tahun 1907. Hubungan tersebut meninggalkan kesan pada bahasa, seni, teknologi perahu dan sejarah lisan masyarakat Yolŋu serta komuniti pesisir lain.[6]
Petempatan kolonial
[sunting | sunting sumber]British melakukan beberapa percubaan untuk menubuhkan petempatan di pantai utara Australia mulai tahun 1824. Petempatan awal di Pulau Melville, Raffles Bay dan Port Essington akhirnya ditinggalkan kerana masalah bekalan, penyakit, iklim, pengasingan dan kesukaran perdagangan.
Kawasan yang kini membentuk Wilayah Utara pada mulanya ditadbir sebagai sebahagian daripada New South Wales. Surat Paten pada tahun 1863 memindahkan tanggungjawab pentadbirannya kepada Australia Selatan. Pada tahun 1869, ekspedisi ukur yang diketuai George Goyder memilih tapak di Pelabuhan Darwin bagi sebuah petempatan yang dinamakan Palmerston.[7] Nama bandar itu ditukar kepada Darwin pada tahun 1911.
Pembinaan Talian Telegraf Darat Australia pada awal 1870-an menghubungkan Adelaide dengan Darwin dan seterusnya dengan rangkaian telegraf antarabangsa. Perlombongan emas, tembaga dan mineral lain serta pengembangan perusahaan penternakan lembu menarik pendatang baharu, tetapi pertumbuhan penduduk kekal perlahan kerana jarak yang jauh, kos pengangkutan dan keadaan persekitaran.
Pada 1 Januari 1911, Komanwel Australia menerima pentadbiran wilayah tersebut daripada Australia Selatan melalui Northern Territory Acceptance Act 1910.[4] Dari tahun 1927 hingga 1931, wilayah ini dibahagikan sementara kepada Australia Utara dan Australia Tengah sebelum disatukan semula.
Pentadbiran Komanwel dan Perang Dunia Kedua
[sunting | sunting sumber]Selepas tahun 1911, Wilayah Utara ditadbir secara langsung oleh Kerajaan Australia. Darwin berkembang sebagai pusat pentadbiran, pelabuhan dan pertahanan, manakala Alice Springs menjadi pusat perhubungan dan perkhidmatan bagi Australia Tengah.
Semasa Perang Dunia Kedua, kedudukan Darwin berhampiran Asia Tenggara menjadikannya pangkalan penting bagi tentera Bersekutu. Pada 19 Februari 1942, pesawat Jepun melancarkan dua serangan udara besar terhadap bandar dan pelabuhannya. Serangan tersebut merupakan serangan pertama daripada 64 serangan udara terhadap Darwin antara Februari 1942 dengan November 1943. Kapal, kemudahan pelabuhan, lapangan terbang dan kawasan bandar mengalami kerosakan besar, manakala ratusan orang terbunuh.[8] Sebahagian besar utara wilayah diletakkan di bawah kawalan tentera sepanjang perang.
Hak tanah, Siklon Tracy dan pemerintahan sendiri
[sunting | sunting sumber]Selepas perang, pergerakan hak Orang Asli menuntut upah yang setara, pengiktirafan pemilikan tradisional dan kuasa lebih besar terhadap tanah. Pada 23 Ogos 1966, kira-kira 200 pekerja Gurindji yang dipimpin Vincent Lingiari meninggalkan stesen ternakan Wave Hill. Tindakan yang pada mulanya berkaitan upah dan keadaan kerja berkembang menjadi perjuangan selama sembilan tahun untuk mendapatkan semula tanah tradisional.[9]
Pada tahun 1975, Perdana Menteri Gough Whitlam secara simbolik menyerahkan sebahagian tanah Daguragu kepada Lingiari dan masyarakat Gurindji. Perkembangan ini membantu membuka jalan kepada penggubalan Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976, undang-undang persekutuan pertama di Australia yang menyediakan proses sistematik bagi tuntutan hak milik tanah tradisional.[10]
Pada malam 24 hingga 25 Disember 1974, Siklon Tracy melanda Darwin. Siklon tersebut memusnahkan atau merosakkan teruk sebahagian besar bangunan bandar dan menyebabkan 66 kematian yang disahkan. Lebih daripada 36,000 orang meninggalkan Darwin selepas bencana itu. Kerajaan Komanwel menubuhkan Suruhanjaya Pembinaan Semula Darwin, dan bandar tersebut dibina semula dengan piawaian bangunan yang lebih ketat bagi menghadapi siklon tropika.[11][12]
Pada 1 Julai 1978, Northern Territory (Self-Government) Act 1978 mula berkuat kuasa dan memberikan Wilayah Utara pemerintahan sendiri dalam kebanyakan bidang pentadbiran negeri.[13] Walau bagaimanapun, kuasanya masih berpunca daripada undang-undang Komanwel dan bukan terus daripada Perlembagaan Australia.
Pada tahun 1998, cadangan menjadikan Wilayah Utara sebuah negeri ditolak dalam referendum wilayah. Sebanyak 51.9% pengundi menolak cadangan tersebut, berbanding 48.1% yang menyokongnya.[14] Pada tahun 2022, Parlimen Australia meluluskan Restoring Territory Rights Act 2022, yang menghapuskan sekatan persekutuan terdahulu terhadap kuasa Wilayah Utara untuk menggubal undang-undang mengenai kematian dibantu secara sukarela.[15]
Geografi
[sunting | sunting sumber]
Wilayah Utara terletak di bahagian utara dan tengah daratan Australia. Sempadan baratnya dengan Australia Barat mengikuti garis bujur 129° timur, sempadan selatannya dengan Australia Selatan mengikuti garis lintang 26° selatan dan sebahagian besar sempadan timurnya dengan Queensland mengikuti garis bujur 138° timur.
Garis pantainya merangkumi Teluk Joseph Bonaparte, Semenanjung Cobourg, Arnhem Land, Kepulauan Tiwi, Groote Eylandt dan pesisir barat Teluk Carpentaria. Pulau Melville di Kepulauan Tiwi ialah pulau terbesar di Wilayah Utara dan antara pulau terbesar di Australia.[16]
Bentuk muka bumi dan wilayah
[sunting | sunting sumber]Wilayah ini lazimnya dibahagikan kepada lima kawasan luas, iaitu Top End, Katherine, East Arnhem, Barkly dan Australia Tengah.[17] Pembahagian tersebut mencerminkan perbezaan besar dalam iklim, bentuk muka bumi, jaringan petempatan dan kegiatan ekonomi.
Top End merangkumi Darwin, Semenanjung Cobourg, dataran banjir sungai Adelaide, Mary, Daly dan Alligator serta sebahagian Arnhem Land. Kawasan ini didominasi savana tropika, hutan terbuka, tanah lembap bermusim, paya bakau dan dataran banjir. Dataran tinggi Arnhem terbentuk daripada batu pasir purba dan dipisahkan oleh gaung serta tebing tinggi.
Kawasan Katherine dan Victoria River mempunyai dataran tinggi, gaung dan kawasan pastoral yang luas. Di sebelah tenggara, Dataran Tinggi Barkly terdiri daripada padang rumput semula jadi yang digunakan terutamanya bagi penternakan lembu.
Bahagian selatan wilayah merupakan sebahagian daripada kawasan pedalaman gersang Australia. Ia merangkumi Gurun Tanami, bahagian Gurun Simpson, Banjaran MacDonnell, Alice Springs, Uluru dan Kata Tjuta. Gurun Tanami dan Simpson ialah antara gurun terbesar di daratan Australia.[18]
Kebanyakan sungai di kawasan tengah bersifat sementara dan hanya mengalir selepas hujan lebat. Di utara, sungai seperti Daly, Roper, Victoria dan McArthur mempunyai kawasan tadahan yang lebih besar, walaupun alirannya juga berubah secara bermusim.
Iklim
[sunting | sunting sumber]Wilayah Utara mempunyai dua lingkungan iklim utama. Top End mengalami iklim savana tropika dengan musim hujan dan musim kering yang jelas. Musim hujan lazimnya berlaku dari Oktober hingga April dan dicirikan oleh kelembapan tinggi, ribut petir, hujan monsun serta kemungkinan siklon tropika. Musim kering dari Mei hingga September biasanya lebih nyaman, kurang lembap dan menerima sedikit hujan.
Australia Tengah mempunyai iklim gersang hingga separa gersang. Musim panas sangat panas, manakala suhu malam pada musim sejuk boleh turun hampir atau di bawah takat beku. Hujan sedikit, tidak menentu dan sering tertumpu pada ribut setempat. Perbezaan suhu harian lebih besar berbanding di kawasan pesisir tropika.
Corak iklim tersebut mempengaruhi sumber air, pertanian, reka bentuk bangunan, pengurusan kebakaran dan akses jalan raya. Banjir pada musim hujan boleh memutuskan jalan ke komuniti terpencil, manakala kemarau dan kebakaran belukar merupakan risiko penting di kawasan savana dan pedalaman.
Alam sekitar dan kawasan terlindung
[sunting | sunting sumber]
Wilayah Utara mempunyai kepelbagaian habitat yang besar, termasuk hutan monsun, hutan kayu putih, padang rumput spinifex, tanah lembap, dataran banjir, paya bakau dan gurun. Lebih daripada 4,200 spesies tumbuhan telah direkodkan, manakala tumbuh-tumbuhan asli masih meliputi sebahagian amat besar wilayah tersebut.[19]
Setakat November 2025, Suruhanjaya Taman dan Hidupan Liar Wilayah Utara menguruskan 85 taman dan rizab dengan keluasan pentadbiran sekitar 5.05 juta hektar. Sebanyak 33 daripadanya diurus bersama pemilik tradisional Orang Asli.[20]
Taman Negara Kakadu meliputi hampir 20,000 kilometer persegi. Taman ini terkenal dengan tanah lembap, dataran banjir, tebing batu pasir, seni batu dan rekod panjang pendudukan Orang Asli. Ia merupakan Tapak Warisan Dunia dan diurus bersama pemilik tradisional Bininj/Mungguy.[21]
Taman Negara Uluṟu-Kata Tjuṯa mempunyai keluasan sekitar 1,325 kilometer persegi dan dimiliki oleh masyarakat Aṉangu. Hak milik taman diserahkan kembali kepada pemilik tradisional pada tahun 1985 dan kawasan itu kini diurus bersama Parks Australia.[22] Taman tersebut mula disenaraikan atas nilai semula jadinya pada tahun 1987 dan diperluas sebagai landskap budaya pada tahun 1994.[23]
Kerajaan dan politik
[sunting | sunting sumber]
Kedudukan perlembagaan dan institusi
[sunting | sunting sumber]Wilayah Utara ialah wilayah pemerintahan sendiri dalam sistem persekutuan Australia. Tidak seperti enam negeri, kuasa perundangannya tidak dijamin secara langsung oleh Perlembagaan Australia. Sebaliknya, kuasa tersebut diberikan melalui Northern Territory (Self-Government) Act 1978 dan undang-undang Komanwel lain. Parlimen Australia masih mempunyai kuasa perlembagaan untuk menggubal undang-undang bagi wilayah tersebut atau mengubah skop pemerintahannya sendiri.[13][24]
Sistem pemerintahannya berasaskan Sistem Westminster. Badan perundangannya ialah Dewan Undangan Wilayah Utara yang mempunyai 25 ahli, masing-masing dipilih daripada satu kawasan pilihan raya. Pilihan raya umum biasanya diadakan setiap empat tahun.[1] Dewan yang dipilih sepenuhnya bersidang buat kali pertama pada 20 November 1974, menggantikan Majlis Perundangan yang hanya sebahagian ahlinya dipilih.[25]
Pentadbir Wilayah Utara dilantik oleh Gabenor Jeneral Australia atas nasihat Kerajaan Australia selepas berunding dengan kerajaan wilayah. Pentadbir menjalankan fungsi perlembagaan yang secara umumnya sebanding dengan fungsi gabenor sebuah negeri, termasuk melantik ketua menteri, memberikan perkenan kepada rang undang-undang dan membubarkan Dewan Undangan mengikut undang-undang.
| Institusi atau jawatan | Penyandang | Gabungan politik | Mula memegang jawatan | Kaedah dan peranan |
|---|---|---|---|---|
| Pentadbir | David Connolly[26] | Tidak berparti | 27 Februari 2026 | Dilantik oleh Gabenor Jeneral; menjalankan fungsi perlembagaan dan istiadat |
| Ketua menteri | Lia Finocchiaro[27] | CLP | 28 Ogos 2024 | Dilantik oleh pentadbir sebagai pemimpin yang memperoleh kepercayaan Dewan Undangan; mengetuai kabinet |
| Dewan Undangan Wilayah Utara | 25 ahli | Pelbagai | Penggal semasa bermula pada 2024 | Ahli dipilih daripada 25 kawasan pilihan raya perseorangan untuk penggal sehingga empat tahun |
Pilihan raya dan parti politik
[sunting | sunting sumber]Dua parti utama ialah Parti Liberal Negara, sebuah parti konservatif yang bersekutu dengan gabungan Liberal–Nasional pada peringkat persekutuan, dan cawangan Wilayah Utara bagi Parti Buruh Australia. Parti Hijau Australia, calon bebas dan parti kecil turut bertanding.
Dalam pilihan raya wilayah pada 24 Ogos 2024, Parti Liberal Negara memenangi 17 daripada 25 kerusi dan menamatkan lapan tahun pemerintahan Buruh. Buruh memenangi empat kerusi, Parti Hijau satu kerusi dan calon bebas tiga kerusi. Kadar keluar mengundi ialah 68.5%.[28] Lia Finocchiaro kemudian dilantik sebagai ketua menteri ke-14.[27]
Perwakilan persekutuan
[sunting | sunting sumber]Wilayah Utara mempunyai dua kawasan pilihan raya dalam Dewan Perwakilan Australia, iaitu Solomon dan Lingiari, serta dua wakil dalam Senat Australia. Berbeza dengan senator negeri yang biasanya berkhidmat selama enam tahun, senator wilayah dipilih bagi tempoh yang berkait dengan penggal Dewan Perwakilan.
| Dewan | Kawasan atau kerusi | Wakil | Parti |
|---|---|---|---|
| Dewan Perwakilan | Solomon | Luke Gosling | Parti Buruh Australia |
| Lingiari | Marion Scrymgour | Parti Buruh Australia | |
| Senat | Wilayah Utara | Malarndirri McCarthy | Parti Buruh Australia |
| Wilayah Utara | Jacinta Nampijinpa Price | Parti Liberal Negara |
Kerajaan tempatan dan majlis tanah
[sunting | sunting sumber]Setakat 2026, Wilayah Utara mempunyai 18 kawasan kerajaan tempatan, terdiri daripada 10 majlis wilayah, lima majlis perbandaran dan tiga majlis shire.[30] Majlis-majlis ini menguruskan fungsi seperti jalan tempatan, pengumpulan sisa, kemudahan komuniti, perancangan setempat dan perkhidmatan sivik. Sebahagian kawasan terpencil di luar sempadan majlis ditadbir secara langsung oleh kerajaan wilayah atau melalui aturan khas.
Empat majlis tanah utama ditubuhkan di bawah Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976, iaitu Majlis Tanah Utara, Majlis Tanah Tengah, Majlis Tanah Tiwi dan Majlis Tanah Anindilyakwa. Majlis-majlis tersebut mewakili pemilik tradisional dalam urusan tanah, perlombongan, pembangunan, perlindungan tapak suci dan perundingan dengan kerajaan atau syarikat swasta. Kira-kira separuh daratan Wilayah Utara dan sekitar 80% pesisirnya kini diiktiraf sebagai tanah milik masyarakat Bangsa-Bangsa Pertama.[10]
Taraf negeri
[sunting | sunting sumber]Cadangan untuk memberikan taraf negeri penuh kepada Wilayah Utara telah dibincangkan sejak beberapa dekad. Penyokongnya berhujah bahawa taraf negeri akan memberikan kedudukan perlembagaan yang lebih kukuh dan kuasa yang lebih setara dengan enam negeri. Isu yang masih perlu dirundingkan termasuk perwakilan Senat, kawalan terhadap tanah Orang Asli, taman negara, sumber mineral dan syarat kemasukan sebagai negeri. Referendum 1998 menolak model yang dicadangkan, tetapi usaha pendidikan awam dan perbincangan mengenai taraf negeri diteruskan dari semasa ke semasa.[14]
Demografi
[sunting | sunting sumber]
Pertumbuhan dan taburan penduduk
[sunting | sunting sumber]Banci 2021 merekodkan 232,605 penduduk biasa di Wilayah Utara.[31] Anggaran penduduk bermastautin, yang turut mengambil kira perubahan penduduk selepas banci, meningkat kepada 267,500 pada 31 Disember 2025.[3] Perbezaan antara kedua-dua angka tersebut mencerminkan tarikh rujukan dan kaedah pengiraan yang berlainan.
Penduduk tertumpu di Darwin dan bandar satelitnya, Palmerston. Alice Springs ialah pusat penduduk dan perkhidmatan utama di Australia Tengah, manakala Katherine, Tennant Creek dan Nhulunbuy berfungsi sebagai pusat serantau. Di luar kawasan tersebut terdapat banyak komuniti kecil, stesen ternakan, penempatan perlombongan dan komuniti Orang Asli yang dipisahkan oleh jarak yang jauh.
Wilayah ini mempunyai penduduk yang lebih muda daripada purata Australia. Pada Banci 2021, umur median ialah 33 tahun, berbanding 38 tahun bagi Australia secara keseluruhan.[31]
| Petunjuk | Bilangan | Bahagian penduduk | Catatan |
|---|---|---|---|
| Jumlah penduduk | 232,605 | 100% | Penduduk biasa yang dihitung dalam Banci 2021 |
| Orang Asli Australia dan/atau Penduduk Kepulauan Selat Torres | 61,115 | 26.3% | Kadar tertinggi dalam kalangan negeri dan wilayah utama Australia |
| Hanya menggunakan bahasa Inggeris di rumah | 133,262 | 57.3% | Tidak termasuk mereka yang menggunakan bahasa Inggeris bersama bahasa lain |
| Tiada agama | 88,555 | 38.1% | Jawapan terbesar bagi soalan agama |
| Umur median | 33 tahun | — | Umur median penduduk Orang Asli ialah 26 tahun |
Orang Asli dan bahasa
[sunting | sunting sumber]Orang Asli Australia dan Penduduk Kepulauan Selat Torres membentuk 26.3% daripada penduduk Wilayah Utara pada Banci 2021, jauh melebihi bahagian mereka dalam penduduk Australia secara keseluruhan.[31] Komuniti utama termasuk masyarakat Yolŋu di Arnhem Land, Tiwi di Kepulauan Tiwi, Arrernte di sekitar Alice Springs, Warlpiri di Tanami, Warumungu di Barkly, Gurindji di kawasan Victoria River dan Pitjantjatjara serta Yankunytjatjara di selatan.
Lebih daripada 100 bahasa dan ragam bahasa Orang Asli digunakan di wilayah ini.[32] Bahasa yang digunakan secara meluas termasuk Kriol Australia, Djambarrpuyŋu, Warlpiri, Murrinh-Patha, Arrernte, Pitjantjatjara, Tiwi, Kunwinjku dan Anindilyakwa. Banyak bahasa digunakan dalam pendidikan dwibahasa, penyiaran, pentadbiran komuniti, upacara dan pengurusan tanah.
Perkhidmatan Jurubahasa Orang Asli Wilayah Utara menyediakan jurubahasa bagi urusan kesihatan, kehakiman, pendidikan dan pentadbiran. Arkib digital Living Archive of Aboriginal Languages pula memelihara bahan pendidikan dan karya dalam pelbagai bahasa wilayah.[33]
Keturunan, bahasa dan agama
[sunting | sunting sumber]Dalam Banci 2021, keturunan yang paling kerap dinyatakan ialah Orang Asli Australia, Australia, Inggeris, Ireland dan Scotland. Oleh sebab responden boleh menyatakan lebih daripada satu keturunan, peratusan kategori keturunan tidak boleh dijumlahkan sebagai pembahagian yang saling berasingan.[31]
Selain bahasa Inggeris, bahasa yang paling banyak digunakan di rumah ialah Kriol, Djambarrpuyŋu, Yunani, Nepal dan Tagalog. Corak ini mencerminkan gabungan masyarakat Orang Asli yang pelbagai dan penghijrahan dari Eropah, Asia serta rantau Pasifik.[31]
Pada Banci 2021, 38.1% penduduk menyatakan tidak beragama. Katolik merupakan mazhab agama terbesar dengan 16.9%, diikuti Anglikan dengan 6.0% dan Uniting Church dengan 3.7%. Agama dan kepercayaan tradisional Orang Asli tidak semestinya direkodkan sepenuhnya melalui kategori banci kerana amalan tersebut sering wujud bersama identiti agama lain.[31]
Ekonomi
[sunting | sunting sumber]Ekonomi Wilayah Utara bernilai kira-kira A$34 bilion pada tahun kewangan 2024–25. Keluaran wilayah kasar sebenar meningkat 1.0% pada tahun tersebut, manakala keluaran per kapita menurun 0.2%.[34][35]
Ekonomi wilayah mempunyai bahagian perlombongan dan perkhidmatan kerajaan yang lebih besar daripada ekonomi Australia secara keseluruhan. Saiz penduduk yang kecil, jarak antara petempatan, kos pengangkutan dan pergantungan pada projek modal besar menyebabkan pertumbuhan tahunan mudah berubah apabila projek perlombongan, tenaga atau infrastruktur bermula atau tamat.
| Kumpulan sektor | Nilai keluaran | Bahagian keluaran wilayah kasar | Pekerjaan penduduk | Sumber |
|---|---|---|---|---|
| Perlombongan dan pembuatan | A$8.9 bilion | 24.9% | 6,700 | [36] |
| Perkhidmatan kerajaan dan komuniti | A$8.1 bilion | 24.7% | 66,271 | [37] |
| Industri perkhidmatan lain | — | 21.5% | 43,534 | [38] |
| Pertanian, perhutanan dan perikanan | A$1.4 bilion | 4.8% | 3,300 | [39] |
Angka dalam jadual merupakan pengelompokan analisis Jabatan Perbendaharaan dan Kewangan. Pelancongan tidak ditunjukkan sebagai sektor yang berasingan kerana kegiatannya tersebar merentasi penginapan, makanan, pengangkutan, perdagangan runcit dan perkhidmatan lain.
Perlombongan, tenaga dan perdagangan
[sunting | sunting sumber]Perlombongan dan pembuatan ialah penyumbang tunggal terbesar kepada keluaran wilayah. Hasil utamanya merangkumi gas asli cecair, mangan, bauksit, emas dan mineral lain. Projek gas darat dan luar pesisir yang menggunakan kemudahan di Darwin mempunyai pengaruh besar terhadap pelaburan, eksport dan hasil kerajaan.[36]
Jumlah pekerjaan langsung dalam perlombongan jauh lebih kecil daripada bahagiannya dalam keluaran kerana sektor tersebut sangat berintensifkan modal. Sebaliknya, kesan ekonominya turut dirasai melalui pembinaan, pengangkutan, perkhidmatan profesional, penyelenggaraan dan rantaian bekalan.
Kedudukan Darwin berhampiran Asia menjadikan perdagangan antarabangsa penting kepada ekonomi wilayah. Eksport utama merangkumi gas asli, mineral dan lembu hidup, manakala import banyak terdiri daripada jentera, peralatan pengangkutan, bahan api dan barangan perkilangan.[40]
Pertanian dan pelancongan
[sunting | sunting sumber]Penternakan lembu merupakan kegiatan pertanian utama dari segi penggunaan tanah. Ladang ternakan yang luas terdapat di Barkly, Katherine dan Victoria River. Hasil lain termasuk mangga, tembikai, pisang, sayur-sayuran, hasil perikanan dan akuakultur.[39]
Pelancongan tertumpu pada Darwin dan Top End, Kakadu, Nitmiluk, Arnhem Land, Alice Springs, Banjaran MacDonnell, Uluru dan Kata Tjuta. Pada tahun kewangan 2023–24, pelancongan secara langsung menyumbang kira-kira A$1.2 bilion atau 3.8% kepada keluaran wilayah kasar serta menyokong 7,973 pekerjaan langsung. Dalam tempoh setahun hingga Disember 2025, wilayah ini menerima kira-kira 255,000 pelawat antarabangsa dan 995,000 pelawat domestik yang bermalam.[41]
Pendidikan dan kesihatan
[sunting | sunting sumber]
Pendidikan sekolah disediakan oleh sekolah kerajaan dan bukan kerajaan. Peringkat rasmi terdiri daripada sekolah rendah, dari peralihan hingga Tahun 6; tahun pertengahan, dari Tahun 7 hingga Tahun 9; dan tahun kanan, dari Tahun 10 hingga Tahun 12. Beberapa sekolah menggabungkan lebih daripada satu peringkat dalam kampus yang sama.[42]
Pelajar yang memenuhi syarat pendidikan menengah kanan menerima Northern Territory Certificate of Education and Training (NTCET). Keputusan mata pelajaran tertentu turut digunakan bagi menentukan Australian Tertiary Admission Rank untuk kemasukan ke institusi pendidikan tinggi.[42]
Penyedia pendidikan tinggi utama ialah Universiti Charles Darwin, yang mempunyai kampus utama di Casuarina, Darwin, serta kemudahan di Alice Springs dan beberapa lokasi lain. Sejarah institusinya merangkumi penubuhan Universiti Wilayah Utara pada tahun 1989 dan pembentukan Universiti Charles Darwin pada tahun 2003.[43]
Institut Pendidikan Tinggi Orang Asli Batchelor ialah satu-satunya penyedia pendidikan tinggi dwisektor Bangsa-Bangsa Pertama di Australia. Institusi itu menyediakan pendidikan tinggi serta latihan vokasional, dengan kampus utama di Batchelor dan Alice Springs serta program yang disampaikan bersama komuniti serantau dan terpencil.[44]
Penyampaian pendidikan menghadapi cabaran besar akibat jarak, saiz komuniti yang kecil, pergerakan penduduk, kekurangan tenaga pengajar dan kepelbagaian bahasa. Sekolah komuniti, pendidikan jarak jauh, pengajaran dwibahasa dan asrama pelajar digunakan dalam pelbagai kawasan, tetapi bentuk penyampaian berbeza mengikut keperluan setempat.
Perkhidmatan kesihatan awam disediakan melalui hospital utama di Darwin dan Alice Springs, hospital serantau serta rangkaian klinik terpencil. Pasukan kesihatan bergerak dan perkhidmatan telekesihatan digunakan untuk menghubungkan pesakit di komuniti terpencil dengan pakar di pusat bandar.[45][46] Ketidaksamaan hasil kesihatan antara penduduk Orang Asli dengan bukan Orang Asli kekal sebagai cabaran dasar utama, bersama isu perumahan, bekalan air, keselamatan makanan dan akses kepada penjagaan berterusan.
Pengangkutan
[sunting | sunting sumber]Jalan raya
[sunting | sunting sumber]Rangkaian jalan raya wilayah tertumpu pada beberapa laluan utama yang merentasi kawasan berpenduduk jarang. Lebuhraya Stuart ialah paksi utara–selatan utama yang menghubungkan Darwin, Katherine, Tennant Creek dan Alice Springs dengan Australia Selatan. Lebuhraya Victoria menghubungkan Katherine dengan Australia Barat, manakala Lebuhraya Barkly menghubungkan Tennant Creek dengan Queensland. Lebuhraya Arnhem dan Kakadu menyediakan hubungan dari kawasan Darwin ke Arnhem Land barat serta Kakadu.
Sebilangan besar jalan menuju komuniti terpencil tidak berturap dan boleh ditutup semasa banjir musim hujan. Kerajaan wilayah menerbitkan maklumat keadaan jalan, menguruskan laluan utama dan menyelenggara lintasan sungai, jambatan serta landasan akses di kawasan pedalaman.[47]
Had laju maksimum 130 kilometer sejam dikenakan pada bahagian terpilih beberapa lebuh raya, termasuk sebahagian Lebuhraya Stuart. Had yang lebih rendah digunakan mengikut keadaan jalan, petempatan dan risiko keselamatan.[48]
Kereta api
[sunting | sunting sumber].JPG)
Laluan kereta api tolok piawai Adelaide–Darwin menghubungkan Darwin dengan Alice Springs dan Adelaide. Laluan ini digunakan bagi pengangkutan kontena, bahan api, kenderaan, hasil pertanian dan barangan pukal antara pelabuhan Darwin dengan negeri-negeri selatan.
Perkhidmatan penumpang jarak jauh The Ghan beroperasi antara Adelaide dan Darwin melalui Alice Springs serta berhenti di Katherine mengikut jadual perjalanan.[49] Perkhidmatan ini berorientasikan perjalanan jarak jauh dan pelancongan, bukannya pengangkutan ulang-alik harian.
Penerbangan dan pelabuhan
[sunting | sunting sumber]Lapangan Terbang Antarabangsa Darwin ialah pintu masuk udara utama dan menyediakan penerbangan domestik serta antarabangsa. Lapangan Terbang Alice Springs menjadi hab utama bagi Australia Tengah. Lapangan terbang berjadual lain termasuk Lapangan Terbang Ayers Rock berhampiran Yulara, Katherine, Tennant Creek dan Gove. Banyak komuniti terpencil bergantung pada landasan udara kecil bagi perkhidmatan penumpang, perubatan, pos dan penghantaran bekalan.
Pelabuhan Darwin mengendalikan kontena, kargo am, bahan pukal, ternakan hidup, kapal persiaran dan perkhidmatan luar pesisir. Kemudahan komersial utamanya terletak di East Arm, manakala Fort Hill Wharf digunakan oleh kapal persiaran dan kapal lain.[50] Kedudukan pelabuhan yang berhampiran laluan perdagangan Asia merupakan unsur penting dalam strategi ekonomi dan pertahanan Australia utara.
Kebudayaan dan warisan
[sunting | sunting sumber]Kebudayaan Wilayah Utara dibentuk oleh masyarakat Orang Asli yang mempunyai sejarah panjang, penduduk keturunan Eropah, komuniti Asia serta penghijrahan dari wilayah lain di Australia. Darwin khususnya mempunyai hubungan sejarah dengan masyarakat Cina, Yunani, Filipina, Indonesia dan Timor.
Seni Orang Asli merupakan salah satu bentuk kebudayaan wilayah yang paling dikenali. Pusat seni komuniti menghasilkan lukisan kulit kayu, tenunan, ukiran, cetakan, tekstil dan karya kontemporari. Tradisi seni berbeza mengikut kawasan dan berkait dengan hak terhadap kisah, tapak, reka bentuk serta upacara tertentu. Pasaran seni, muzium dan institusi pengumpulan perlu mematuhi protokol pemilikan budaya dan hak harta intelek masyarakat Orang Asli.
Landskap budaya merupakan unsur utama warisan wilayah. Kakadu mengandungi ribuan tapak seni batu dan bukti pendudukan manusia yang panjang, manakala Uluṟu-Kata Tjuṯa diiktiraf sebagai landskap hidup yang dikaitkan dengan hukum dan pengetahuan Aṉangu.[21][23] Pengurusan bersama taman negara menggabungkan undang-undang dan pengetahuan pemilik tradisional dengan pentadbiran pemuliharaan moden.
Warisan kolonial dan ketenteraan dipelihara melalui tapak seperti runtuhan petempatan awal, Stesen Telegraf Alice Springs, bangunan bersejarah di Darwin, tapak serangan udara Perang Dunia Kedua dan tinggalan pertahanan pesisir. Pemusnahan Darwin oleh Siklon Tracy turut membentuk seni bina, ingatan awam dan identiti bandar tersebut.
Kegiatan sukan yang popular termasuk bola sepak Australia, liga ragbi, kriket, bola keranjang, lumba kuda dan sukan air. Disebabkan jumlah penduduk yang kecil, wilayah ini tidak mempunyai pasukan tetap dalam kebanyakan liga profesional kebangsaan utama, tetapi Darwin dan Alice Springs menjadi tuan rumah kepada perlawanan serta kejohanan kebangsaan dari semasa ke semasa.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 "Legislative Assembly divisions". Northern Territory Electoral Commission. 15 Jun 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Area of Australia – States and Territories". Geoscience Australia. 27 Jun 2014. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 3 "National, state and territory population, December 2025". Australian Bureau of Statistics. 18 Jun 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Northern Territory Acceptance Act 1910". Australian Government, Federal Register of Legislation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 Clarkson, Chris; Jacobs, Zenobia; Marwick, Ben; Fullagar, Richard; Wallis, Lynley; Smith, Mike; Roberts, Richard G.; Hayes, Elspeth; Lowe, Kelsey (2017). "Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago". Nature. 547 (7663): 306–310. doi:10.1038/nature22968. PMID 28726833.
- ↑ "Trade with the Makasar". National Museum of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Surveying Darwin, 1869". Library and Archives NT. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "The bombing of Darwin". Australian War Memorial. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Wave Hill Walk-Off". National Museum of Australia. 8 Apr 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Aboriginal Land Rights Act". National Museum of Australia. 3 Julai 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Tropical Cyclone Tracy". Bureau of Meteorology. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Cyclone Tracy". National Museum of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Northern Territory (Self-Government) Act 1978". Australian Government, Federal Register of Legislation. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Referendums". Northern Territory Electoral Commission. 6 Februari 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Restoring Territory Rights Act 2022". Australian Government, Federal Register of Legislation. 13 Disember 2022. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Islands". Geoscience Australia. 1 November 2023. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "About the Northern Territory". Screen Territory, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Areas of Australian and territory deserts". Geoscience Australia. 25 November 2022. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Native vegetation". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "NT Parks and Reserves Estate". Department of Tourism and Hospitality, Northern Territory Government. 3 November 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Kakadu National Park". Australian Government, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 2 September 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park". Australian Government, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 7 Apr 2025. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Uluṟu-Kata Tjuṯa National Park World Heritage Area". Australian Government, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 16 Apr 2026. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "An introduction to the Australian Constitution". National Archives of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "50th anniversary of the first Legislative Assembly". Legislative Assembly of the Northern Territory. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "About the Administrator". Government House Northern Territory. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Lia Finocchiaro sworn in as Chief Minister". Northern Territory Government. 28 Ogos 2024. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ 2024 Territory Election: Election overview with appendices (PDF) (Laporan). Northern Territory Electoral Commission. 2024. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Senators and members for the Northern Territory". Parliament of Australia. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Local government". Department of Housing, Local Government and Community Development, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "2021 Northern Territory, Census All persons QuickStats". Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Aboriginal and Torres Strait Islander health". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Living Archive of Aboriginal Languages". Charles Darwin University. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Australian National Accounts: State Accounts, 2024–25". Australian Bureau of Statistics. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Economic growth". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Mining and manufacturing". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Government and community services". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Service industries". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Agriculture, forestry and fishing". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "International trade". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Tourism". Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- 1 2 "Stages of schooling". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "History of CDU". Charles Darwin University. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "About Batchelor Institute". Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Remote health services". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Telehealth". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Roads managed by the NT Government". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "Speed limits". Northern Territory Government. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "The Ghan 2026 timetable". Journey Beyond Rail Expeditions. Dicapai pada 26 Julai 2026.
- ↑ "About Darwin Port". Darwin Port. Dicapai pada 26 Julai 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]- Portal rasmi Kerajaan Wilayah Utara
- Northern Territory Economy
Kategori berkaitan Northern Territory di Wikimedia Commons
