Jump to content

Force

Bisangiddwa ku Wikipedia
Force
Concept in physics Kyusa Wikidata
Subclass ofISQ derived quantity, vector quantity, physical quantity, bound vector, sliding vector, process profile Kyusa Wikidata
Part ofinteraction Kyusa Wikidata
Has causefundamental interaction Kyusa Wikidata
Has effectinteraction Kyusa Wikidata
Quantity symbol (string)F Kyusa Wikidata
ISQ dimension Kyusa Wikidata
Defining formula,  Kyusa Wikidata
In defining formula, , , ,  Kyusa Wikidata
Has cha­rac­te­ris­ticorientation, scalar magnitude, point Kyusa Wikidata
Recom­men­ded unit of mea­su­re­mentnewton, kilogram metre per square second Kyusa Wikidata

"Empalirizo" ky'ekigambo ky'Oluganda ekivvuunula "force" eky'Olungereza.Empalirizo kyatondekebwawo omunoonyerezi ku nzimba y'emiramwa gya sayansi mu Luganda ono nga Ofiisa wa Poliisi ya Uganda Muwanga Charles.

Empalirizo (forces) ziva ku kusika(pull), okusindika(push) oba okunyooreza(twist).N'olwekyo empalirizo kyekuusiza ku kusika, okusindika oba okunyooleza. Empalirizo ze ziviirako "okuva"(motion) okwa buli kika, ne bwe kuba kujugumira, kuseetuka yadde omugendo.Empalirizo ze ziviirako ebidduka okuva mu kifo era n'ensolo okutambula oba ekinyonyi okubuuka ziba mpalirizo.Empalirizo n'olwekyo zetaaga amasoboza(energy).

Mu essomabuzimbe(physics) , empalirizo zirina akakwate n'emiramwa nga "okuva"(motion), amasoboza(energy) n'amaanyi(power).

Mu butuufu empalirizo z'obutonde(forces of nature) n'ezitali za butonde za njawulo.Empalirizo zirimu: (i) Empalirizo z'essikirizo(gravitational forces) (ii) Empalirizo z'ensikirizo(forces of attraction).Muno mulimu empalirizo za magineeti(magnetic forces) n'essikirizo(gravity) (iii) Ekikuubagano(Friction) (iv)Ekikkatiro(compression) (v)Ekinyigirizo(Stress) (vi)Kawereege(Tension) (vii)Mu essomabibuuka(aeronautics) , waliwo empalirizo ezibeera ku bibuuka nga:

      (a) Ensukuma = empalirizo esukuma (the force of thrust).Ensukuma ebaamu "emsukuma eya    waggulu(upthrust) n'ensukuma eya wansi (down thrust).Ensukuma era oyinza okujiyita 

"amasukuma"=amasoboza agasukuma(energy of thrust).

     (b)Ensitula=Empalirizo esitula(the force of lift).Eno era oyinza okugiyita "amasitula"=amasoboza agasitula (energy of lift)
     (c) Obuzito(weight) oba essikirizo(gravity).Empalirizo y'essikirizo esika edda wansi ku ttaka
     (d)Ekiwalabanyo (drag).Eno mpalirizo egezaako okugugubira omugendo oba ensukuma (thrust)