der

 Herwiha binêre: -der, -dêr, Der, der-, dèr, dér, û dêr

Kurmancî

Bilêvkirin

• IPA^(kilîd): /ˈdɛɾ/

• Deng (Amed):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Deng (Wan):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: der

Hoker

Di derî/dergehî re mirov dikare biçe derê yan ji derê bê malê.

der

1. Ne hindir, ne tê ve, ne tê de, ne di jûr ve.

   Dixwazim ji malê biçim der(ê).

   Em ji der(ê) hatin hindir ji ber ku baranê dest pê kir.

   Wisa germ e ku divê em li der(ê) binivin.

   • ~ 1720, Mela Hisênê Bateyî, Mewlûda Kurdî:

     "Ma remeyte îz remeyte" goşîdar
     Destê wî destê Xuda der kar û bar

2. Flan-bêvan. Min defter der nedît. (min tiştê wek defter nedît) Êş derê te heye? Êş û wekî din heye? Zarok der: zarok û tiştê herwiha

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: ده‌ر

Formên alternatîv

• derve

Jê

• deranîn
• deravêtin
• derbirin
• derbûn
• derçûn
• derdan
• derekî
• derê
• derfirîn
• dergeh
• dergirtin
• derî
• derketin
• derkirin
• derkuşandin
• dermal
• derpoşandin
• derve
• dervekirin
• derveyî
• derxistin

Etîmolojî

Ji proto-hindûewropî *dʰwer- (“derî, dergeh, der, derve”). Hevreha soranî ده‌ر (der) û zazakî teber. Bide ber latînî foris (derî, dergeh) û forās (der, derve), herdu ji proto-hindûewropî *dʰwer-. در (der, “derî, dergeh”) ya farisî hevreha vê ye lê در (der) bi maneya "di ... de" ne ji eynî rehî ye lê hevreha "di (tê de) ya kurdî ye û herdu ji proto-hindûewropî *enter- in, binere hindir. Bo ketina "-er" ji kurdî hemberî farisî bide ber dot (farisî doxter), ma-k (farisî mader), bira (farisî birader), pis (farisî piser)...

Werger

• Almanî: äußerlich → de, draußen → de, außer → de
• Bulgarî: навън → bg (navǎn), навънка → bg (navǎnka)
• Çînî: 以外 → zh (yǐwài)
• Danmarkî: udenfor → da
• Erebî: خارج → ar (xaric), برا → ar
• Esperantoyî: ekstere → eo
• Farisî: خارج → fa (xaric), گو → fa, ^?فراتر از → fa, ^?رد → fa
• Fînî: ulos → fi, (li derê) ulkona, (ji derê) ulkoa
• Fransî: dehors → fr
• Frîsî: bûten → fy
• Holendî: buiten → nl, daarbuiten → nl, uiterlijk → nl
• Îngilîziya kevn: butan → ang, buton → ang
• Îngilîzî: out → en, outside → en, space → en, ^?portal → en, ^?outside of → en
• Îtalî: fuori → it
• Îzlendî: utan → is, úti → is
• Norwecî: utenfor → no
• Oksîtanî: defòra → oc
• Papyamentoyî: pafó → pap, pafór → pap, pafor → pap
• Portugalî: fora → pt, de fora → pt
• Spanî: fuera → es
• Swahîlî: nje → sw
• Swêdî: ute → sv
• Tirkî: dışarı → tr, açık hava → tr, dış → tr, ^?hariç → tr, ^?baş kıç vurmak → tr, ^?mevki → tr
• Zuluyî: phandle → zu

Navdêr 1

Ev der meydana navenda bajarekî ye.

der m

2. cih, cî, war, geh, dever, herêm, navçe

   Li kû derê? ― Li çi cihî?

   Li vê derê. ― Li vî cihî.

3. Qismê wicûdê.
   • 2021 kanûna pêşîn 6, @KadirKaragz, “Kadir Karagöz”, li ser Twitter‎^[1]:

     Kurdî çiqas naîf e:
     “Dereka te pê neêşe.”
     (Ji dêvla efyet be û noşî can be)

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: ده‌ر

Formên alternatîv

• dir

Jê

• here
• hire
• kur (“kû derê”)
• vir (“vê derê”)
• vira (“van deran”)
• vira (“wan deran”)
• wir (“wê derê”)

Etîmolojî

Heman bi ya jorê. Bo guherrîna mehneyê bide ber gotinên wekî li wê paşê, li vî pêşî, li van navan, di van nêzan da ku hokeran ji boyî bi nav kirina cîh û wext bi kar tînin.

Herwiha binêre

• neçe wê derê, te çi kesî xwe lê nebit (gotina pêşiyan)

Werger

• Albanî: vend → sq, katror → sq
• Almanî: Platz → de n, Stelle → de m, Ort → de nt, Position → de m, Lage → de m, Stellung → de m
• Belûçî: ہند → bal (hend)
• Bretonî: lec’h → br, le → br
• Çekî: místo → cs
• Danmarkî: plads → da, sted → da
• Erebî: مكان → ar (mekan)
• Ermenî: տեղ (teġ)
• Farisî: مکان → fa (mekan), جا → fa (ca)
• Ferî: stað → fo
• Fînî: paikka → fi, alue → fi, seutu → fi
• Fransî: lieu → fr, endroit → fr, place → fr
• Weylsîlle → cy
• Hindî: जगह (cegeh)
• Îbranî: מקום (mekom)
• Îdoyî: loko → io
• Îngilîzî: place → en, location → en, spot → en, field → en, site → en, venue → en
• Îtalî: luogo → it, piazza → it, posto → it
• Katalanî: espai → ca, lloc → ca
• Kornî: le → kw
• Latînî: locus → la
• Norwecî: plass → no
• Oksîtanî: lòc → oc, luòc → oc
• Peştûyî: ځای → ps (zay)
• Polonî: miejsce → pl, miejscowość → pl
• Portugalî: local → pt, lugar → pt, paragem → pt, sítio → pt
• Romanyayî: loc → ro
• Rusî: место → ru (mesto)
• Soranî: جێگه → ckb (cêge), شوێن → ckb (şiwên)
• Spanî: lugar → es n, sitio → es n
• Tirkî: yer → tr, mekan → tr, mesken → tr
• Urdûyî: جگہ → ur (cegeh)

Navdêr 2

Derê malekê.

der n

1. Dermal, derdorên malekê yan avahiyekî.

   Em li derê malê bi gogê dilîzin.

Etîmolojî

Binêre "der" (1)

Navdêr 3

der n

1. derî, dergeh

   Derê mala me vekirî bû.

Etîmolojî

Binêre: derî (1).

Werger

• Albanî: derë → sq
• Almanî: tür → de
• Fînî: ovi → fi
• Fransî: porte → fr
• Holendî: deur → nl
• Îngilîzî: door → en
• Îtalî: porta → it
• Rusî: дверь → ru (dverʹ)

Anagram

• Erd, edr, erd, red