United States

Lardə America ye də (USA), shi do ne United States (U.S.) au America lan notəna də, shima lardə do ne yala America yen kara. Shidə kərmai kəriye 50 ye kuru bərni kura lardəye Washington, D.C. ye də kəriye 48 də yala-a Mexico-a anəmro lezana, kəriye Alaska ye yala-fəteye-a kuru kəriye Hawaii ye-a suro kəmaduwu Pacific Ocean yen. Lardə Indiayedə suronzan təlamma 574 federally kasatkataa kuru am Indiaye 326 kəla hakkuwa kərmai kaduwuye'a mbeji. U.S. ye kərmai kərmaiye kəla kərye kura-kura uwuyen gulzəna kuru kərtawa amsoye gənyima kada. [k] Lardə kura, na cidi kura dinaye kən yakkəme-a kuru am kura kən yakkəme-a, miliyon 340-a kozəna Paleo-Indians də North America ro lezana kəla kotowo cidi Bering ye lan saa 12,000 kozəna lan, kuru kəla furumgata-a jama-a kəla furum-a jama-a ye koksana. Tando Spainye-a kərmai noto-aye səkə Spanish Floridaye suro saa 1513yen kokkada, kərmai Europeye buro salakyedə shima lardə United Statesye buro salakyewo. Frenchye kərmai notodə 1562lan badiwono, amma naptəramma abadanro abadanro isəna. Ngawo kərmai Britishyedə ​​shima buro salakkin kərmai kən tilomin suro saa 1607yen nabsanadə shima buro salakkin nabsanawo. Kəla haraji-a siyasa-a British Crown ye lan kəla kəltə'a dəye səkə lardə'a America ye'a, majalis kərmaiye kən indimi dəye kərmai kəlabe'a kəla kəntawu July ye kawunzə 4, saa 1776 yen warmajiwo. United Statesdə kəriwu kərmai kəriwube saa 1775-1783 lan kənasartana kuru fətero yala Americayen faraksəna, amma asal Americayedə'a fəlezəna loktu kəriwu Indiayedən. Sa U.S. ye saa 1803 ye Louisiana ye saa 1803 ye dəro Napoleonic France ro musko səkkəna də. Dareram Mexican-Americanbe kəriwudə nasha gade-gade fandodə suwuna. Kəriyewa gade so'a kasatsana, yaktə North-Anəmye kəla nəmkaliwuyen shima lardə'a Americaye'a yaktəye səkkə, shi done kəriwu kəriwu'a Americaye saa 1861-1865 ye'a kəriwuzəna də. Kǝnasar-a kuru gǝnatǝ-a United Statesbe lan, karadǝ lardǝbe baro tǝdǝna. Dareram karnu kən 19th ye lan United States ye kəlanzə'a kəriwu Spanish-American ye lan kənasar ro wallono, daraja do kəriwu dinaye kən tilomi ye lan. Ngawo Japan ye Pearl Harbor ro bətərəm sədənan suro kəntawu December saa 1941 yen, U.S. ye kəriwu dinaye II ro gagəna; ngawonzəye U.S.-a Soviet Union-a kolzəna kəla sandima dunowa dunyabewo. Loktu kəriwu Cold Warbedən, lardəwa indiso kəla raayiben kuru taasir dunyabe nankaro ngənəptayin. Soviet Union ye wurtənzə-a datəgəram kəriwu Cold War ye-a suro saa 1991 yen U.S. də'a duno'a dunyalan kolzəna, kuru faida'a siyasa dunyabe'a.