Oie Houney

Ta Oie Houney (Baarle: [Halloween] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) ny [Hallowe'en] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help); ayns Mannin: Hop-tu-Naa) ny feailley ta goll er kelloorey dagh blein er yn oie jeh'n 31 Jerrey Fouyir. She feailley Celtiagh t'ayn er bun as t'ee kianglt rish Samhain ny Gaeil elley ayns Nalbin as Nerin, as rish yn 'eailley Creestee Laa'l Mooar ny Nooghyn. Jiu, t'ee kelloorit er feie ny Cruinney myr feailley neuvonnagh.
Ta gastidyn as gammanyn er yn oie goaill stiagh scaaghey, ceau coamraghyn as frastyl er kayleeyn coamree, çheinjeanyn, snuggal son ooylyn, as e lheid. Ayns Mannin hene, ta paitçhyn ceau coamraghyn as goll veih thie gys thie shirrey miljanyn ny argid. Ayns neu-chosoylaght rish y chooid elley jeh'n Theihll, ta ny paitçhyn gymmyrkey londeyryn napin ayns ynnyd jeh londeyryn pumkin, as t'ad goaill arraneyn Oie Houney. Ta kuse ennagh jeh ny shenn chliaghtaghyn cosoylagh rish adsyn ta kianglt rish y Vlein Noa ayns Jerrey Geuree. Tra da fadeyraght, roie-insh yn emshir, as faaishnagh v'ayn. Va leoie yn aile jeant rea 'sy çhiollagh ec jerrey ny h-oie as ren cummaltee yn thie tannaght da cowrey coshey ayn. My va'n cowrey jeeraghey lesh y dorrys, s'foddee dy beagh baase 'sy thie 'sy vlein ry-heet. Agh my va'n cowrey jeeraghey çheusthie, s'foddee dy beagh ruggyr 'sy thie.
Bun-ocklaght
[reagh | reagh y bun]She Sauin y fockle noa-emshiragh ta currit er yn 'eailley. Ta ny h-Albinee cur Samhuinn [ˈsavɯɲ] er as ta ny Yernee cur Samhain er. Ta'n tree focklyn shen çheet magh ass Samain [ˈsaṽɨnʲ] ny Shenn Yernish, fockle ta çhyndaait myr "jerrey souree". Ta ny Gaeil ooilley cur Sauin, an t-Samhuinn as Samhain er y vee t'ayn eddyr Mee Yerrey Fouyir as Mee ny Nollick. Rere bun-ocklaght theayagh, ta Samain çheet magh ass daa 'ockle: sam ("sourey") as fuin ("lhie ny greiney", "jerrey"). Ta sam ny Shenn Yernish çheet magh ass *semo- ny çhengey Phroto-Ind-Oarpagh. Ta co-cheintee goaill stiagh haf ny Bretnish, hañv ny Britaanish, summer ny Baarle as sumar ny Shenn Loghlynish, lesh dagh fockle jeusyn shen çheet er "sourey", as sáma ny Sanskrit ("imbagh").[1]
'Sy vlein 1907, ren Whitley Stokes cur sannish da bun-ocklaght veih *samani ny Proto-Cheltish ("cruinnaght"), co-cheintagh lesh sámana ny Sanskrit, as samana ny Gothish.[2] Ta J. Vendryes kiangley nagh vel ny focklyn ta goaill stiagh *semo- ("sourey") kianglt rish samain, graa dy row "jerrey yn touree" ec ny Celtiee taghyrt ayns Mee Yerrey Souree, as nagh row eh taghyrt ayns Mee Houney, myr ta currit ayns feanish ec gorffennaf ("Jerrey Souree") ny Bretnish.[3] Foddee dy beagh shen dellal lesh fockle Celtish Ellanagh son "cruinnaght", *samani ny *samoni, as fockle son "sourey", saminos (çheet magh ass *samo-: "sourey") currit liorish samrad, *samo-roto-. Beagh samain ny Yernish neuchianglt dy bun-ocklagh rish "sourey", agh çheet magh ass "cruinnaght". Ansherbee ta ennym y vee çheet ass yn eash Phroto-Cheltiagh, cf. SAMON[IOS] ny Goalish veih feaillere Coligny, as foddee dy vel y kiangley rish "sourey" rere bun-coklaght theayagh, dy bunneydagh, çheet ass traa roish ny Celtiee Ellanagh.
Dy mestit, ta Samonios (Jerrey Fouyir/Mee Houney) ny Goalish co-reggyrtagh da GIAMONIOS, y shiaghtoo mee (Averil/Boaldyn) as toshiaght y touree. Ta'n fockle Giamonios, toshiaght y touree, kianglt rish yn 'ockle son "geurey", *g'hei-men- ny Proto-Ind-Oarpish (hiems ny Ladjyn, ziema ny Latvish, žiema ny Litaanish, zima ny Slavish, kheimon ny Greagish, gimmanza ny Hittitish), cf. gem-adaig ("oie yn gheuree") ny Shenn Yernish. S'foddee, er y fa shen, dy row y chied vee jeh imbagh y touree 'sy Phroto-Cheltish enmyssit "geuragh", as dy row y chied vee jeh imbagh y gheuree enmyssit "sourinagh". Ta'n soilshaghey shen jannoo yn soilsheydys jeh "cruinnaght" gyn bree, ny cur soilshaghey rere bun-ocklaght theayagh dys traaghyn feer leah.
Va Sauin enmyssit Féile Moingfhinne ("feailley Mongfhionn"). Rere Sanas Cormaic, by ee Mongfhionn y ven-jee va ny Yernee phaganagh cur ooashley da er Samain.
Jiu, ta ny Manninee jannoo ymmyd jeh Boaldyn, Luanistyn as Sauin myr enmyn da'n wheiggoo, da'n hoghtoo, as da'n chied vee jeig. Ta ny Yernee jannoo ymmyd jeh Bealtaine, Lúnasa as Samhain da ny meeghyn cheddin, as ta ny h-Albinee jannoo ymmyd jeh an Lùnasdal as an t-Samhuinn da Luanistyn as Mee Houney.
Arrane Oie Houney
[reagh | reagh y bun]

Fer jeh ny h-arraneyn smoo scanshoil ta kiaullit er Mannin car Oie Houney:[4]
| Hop-tu-Naa 'sy Ghaelg | Hop-tu-Naa 'sy Vaarle |
| [Shoh shenn oie Houiney; Hop-tu-naa] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | This is old Hollantide night; Hop-tu-naa |
| [T'an eayst soilshean; Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | The moon shines bright; Trol-la-laa. |
| [Kellagh ny kiarkyn; Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Cock of the hens; Hop-tu-naa |
| [Shibber ny gauin; Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Supper of the heifer; Trol-la-laa. |
| [ 'Cre'n gauin marr mayd ? Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Which heifer shall we kill? Hop-tu-naa |
| [Yn gauin veg vreac. Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | The little speckled heifer. Trol-la-laa. |
| [Yn chione kerroo, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | The fore-quarter, Hop-tu-naa |
| [Ver mayd 'sy phot diu; Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | We'll put in the pot for you. Trol-la-laa. |
| [Yn kerroo veg cooyl, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | The little hind quarter, Hop-tu-naa |
| [Cur dooin, cur dooin. Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Give to us, give to us. Trol-la-laa. |
| [Hayst mee yn anvroie, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | I tasted the broth, Hop-tu-naa |
| [Scoald mee my hengey, Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | I scalded my tongue, Trol-la-laa. |
| [Ro'e mee gys y chibber, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | I ran to the well, Hop-tu-naa |
| [As diu mee my haie, Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | And drank my fill; Trol-la-laa. |
| [Er my raad thie, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | On my way back, Hop-tu-naa |
| [Veeit mee kayt-vuitsh; Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | I met a witch cat; Trol-la-laa. |
| [Va yn chayt-scryssey, Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | The cat began to grin, Hop-tu-naa |
| [As ren mee roie ersooyl. Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | And I ran away. Trol-la-laa. |
| [Cre'n raad ren oo roie? Hop-tu-naa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Where did you run to? Hop-tu-naa |
| [Roie mee gys Albin. Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | I ran to Scotland. Trol-la-laa. |
| [C'red v'ad jannoo ayns shen? Hop-til-naa] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | What were they doing there? Hop-til-naa |
| [Fuinney bonnagyn as rostey sthalgyn. Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Baking bannocks and roasting collops. Trol-la-laa. |
| [Hop-tu-naa, Trol-la-laa.] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) | Hop-tu-naa, Trol-la-laa |
[ (Loayrt)
- My ta shiu goll dy chur red erbee dooin, cur dooin tappee eh,
- Ny vees mayd ersooyl liorish soilshey yn eayst
- Hop-tu-naa, Trol-la-laa.
] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)
(Spoken)
- If you are going to give us anything, give it us soon,
- Or we'll be away by the light of the moon.
- Hop-tu-naa, Trol-la-laa.
Imraaghyn
[reagh | reagh y bun]- ↑ Pokorny, Julius. IEW (1959), s.v. "sem-3", d. 905.
- ↑ Stokes, "Irish etyma." Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung 40 (1907): d. 245.
- ↑ Vendryes, Lexique Étymologique de l'Irlandais Ancien (1959).
- ↑ Moore, A.W. (1896). "HOP-TU-NAA". Manx Ballads & Music. Feddynit er 11 Mean Fouyir 2010.
{{cite web}}: External link in(help)|publisher=
