Edukira joan

Santa Fe

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Mexiko Berriko hiriburuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Fe (argipena)».
Santa Fe
Santa Fe
Ameriketako Estatu Batuetako hiria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
Estatua Mexiko Berria
County of New MexicoSanta Fe konderria
AlkateaAlan Webber
Izen ofizialaLa Villa Real de la Santa Fé de San Francisco de Asís
Santa Fe
Jatorrizko izenaSanta Fe
Posta kodea87501, 87502, 87503 eta 87504
FIPS kodea35-70500
Geografia
Koordenatuak35°40′N 105°58′W / 35.67°N 105.97°W / 35.67; -105.97
Mapa
Azalera135,579134 km²
Altitudea2.194 m
Demografia
Biztanleria87.505 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea645 bizt/km²
Etxebizitzak36.096
Informazio gehigarria
Sorrera1610
Telefono aurrizkia505
Hiri senidetuakSanta Fe, Bukhara, San Miguel de Allende (en) Itzuli, Tsuyama, Sorrento, Los Palacios y Villafranca, Holguín, Zhangjiajie, Icheon (en) Itzuli, Livingstone eta Parral
Matrikulabaliorik ez
santafenm.gov

Santa Fe Ameriketako Estatu Batuetako Mexiko Berria estatuko hiriburua da. Estatuko iparraldean dago kokatuta, bertako hiri nagusia den Albuquerquetik 90 bat kilometrora. 2009 urtean 73.720 biztanle zituen hiriak. Hiria espainiarrek fundatu zuten 1607 urtean.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 87.505 biztanle zeuden. Batez besteko adina 45,4 urtekoa zen ( Mexiko Berriko mapa), 42,9 urtekoa gizonezkoen artean eta 47,6 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 17,7 18 urtetik beherakoak ziren eta % 24,3 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 90,5 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 87,9 gizon zeuden adin-talde horretan.[1][2]

BiztanleriaUrtea020.00040.00060.00080.000100.00018301860189019201950198020102040Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 41.561 gizon, 45.944 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.96
 
85+
 
3.03
2.45
 
80-84
 
2.90
3.92
 
75-79
 
4.77
6.70
 
70-74
 
7.56
7.03
 
65-69
 
8.14
6.75
 
60-64
 
7.63
6.69
 
55-59
 
7.02
6.27
 
50-54
 
6.24
5.98
 
45-49
 
5.66
5.99
 
40-44
 
5.74
6.73
 
35-39
 
6.23
6.73
 
30-34
 
6.14
6.08
 
25-29
 
5.69
5.47
 
20-24
 
4.56
5.96
 
15-19
 
5.07
5.81
 
10-14
 
5.33
5.02
 
5-9
 
4.31
4.47
 
0-4
 
3.99
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[3]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, udalerrian 87.505 biztanle zeuden. Herritarren % 51,0 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 1]. Ez-hispanoen artean % 84,6 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 41,4[oh 2]; % 1,9 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,9; % 3,7 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,8; % 5,4 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 2,6; % 3,0 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,5; eta % 1,3 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,6.[oh 3][4]

Arraza/etnia Mexiko Berriko mapa
Etnizitatea
2000
52,2 %
47,8 %
2010
51,3 %
48,7 %
2020
49,0 %
51,0 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
76,3 %
15,3 %
2010
90,1 %
2020
84,6 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 42,2 estatu berean jaiotakoak, % 41,2 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 15,3 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 4] Atzerritarren artean, % 40,9 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 59,1 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 71,4, biztanleria osoaren % 11,0); ondoren Europan (% 12,8, % 2,0), Asian (% 11,7, % 1,8), Ipar Amerikan (% 1,9, % 0,3), Ozeanian (% 1,1, % 0,2) eta Afrikan (% 1,0, % 0,2).[oh 5][5]

Jaioterria eta jatorria Mexiko Berriko mapa
Jaioterria
42,2 %
41,2 %
15,3 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
40,9 %
59,1 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
71,4 %
12,8 %
11,7 %
Latinoamerika Europa Asia Ipar Amerika Ozeania Afrika

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerrian 44.691 etxebizitza zeuden, horietatik % 88,8 okupatuta eta % 11,2 hutsik.[6] Okupatutako etxebizitzen artean, % 60,1 jabeek okupatutakoak ziren eta % 39,9 errentan hartutakoak.[2] Udalerrian 39.683 etxegune zeuden guztira, horietatik % 53,2 familia-etxeguneak ziren eta % 46,8 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 64,9 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 35,1 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 82,9 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 17,1 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[7] Talde-bizilekuetan bizi ziren 1.537 pertsona (biztanleria osoaren % 1,8); horietatik 337 zuzentze- eta gazte-egoitzetan eta 300 unibertsitateko ikasleen egoitzetan bizi ziren.[6]

44.691etxebizitza
39.683okupatuak
1.537talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Mexiko Berriko mapa

23.862
15.821
5.008
Jabetzan (23.862) Alokairuan (15.821) Hutsik (5.008)

Etxegune motak

13.703
5.109
15.379
3.175
Ezkondutako bikotea (13.703) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (2.317) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (5.109) Bakarrik bizi (15.379) Beste norbaitekin (3.175)

Talde-bizilekuetako biztanleria

337
300
900
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (337) Unibertsitateko egoitzak (300) Beste (900)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 91,3k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 47,8k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 25,6k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[8]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 73.482 $ zen ( Mexiko Berriko mapa), eta familiena, 89.585 $. Per capita errenta 50.299 $ zen. Biztanleriaren % 12,9 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[9] Etxeguneen artean, % 4,5k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 11,2k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[10]

73.482 $etxegunearen errenta mediana
89.585 $familiaren errenta mediana
50.299 $biztanleko errenta
% 12,9pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 6,7
% 10,0
% 13,4
% 9,3
% 6,8
% 8,4
% 11,2
< 10.000 $ — % 4,5 (1.906) 10.000-14.999 $ — % 3,2 (1.333) 15.000-19.999 $ — % 3,1 (1.316) 20.000-24.999 $ — % 3,6 (1.510) 25.000-29.999 $ — % 3,8 (1.584) 30.000-34.999 $ — % 5,5 (2.297) 35.000-39.999 $ — % 3,9 (1.624) 40.000-44.999 $ — % 3,3 (1.380) 45.000-49.999 $ — % 3,3 (1.375) 50.000-59.999 $ — % 6,7 (2.793) 60.000-74.999 $ — % 10,0 (4.208) 75.000-99.999 $ — % 13,4 (5.633) 100.000-124.999 $ — % 9,3 (3.879) 125.000-149.999 $ — % 6,8 (2.852) 150.000-199.999 $ — % 8,4 (3.536) ≥ 200.000 $ — % 11,2 (4.695)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Santa Fe)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18 23 25 29 36 38 38 36 34 32 24 18 38
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 6 9 13 18 23 28 30 28 25 19 11 7 18
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -9 -6 -3 -0 5 9 12 12 8 2 -5 -9 1
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -26 -28 -21 -12 -5 -1 3 2 -3 -15 -24 -27 -28
Pilatutako prezipitazioa (mm) 15 13 21 18 32 31 57 54 42 33 27 17 361
Iturria: [11]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santa Fe ondorengo hirriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  2. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  4. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  5. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, udalerriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  2. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  3. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  4. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  5. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  6. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  7. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  9. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  10. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  11. ↑ http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim81/NMnorm.pdf NOAA

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Mexiko Berria
 Artikulu hau Mexiko Berriko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Santa_Fe&oldid=11789569"(e)tik eskuratuta