Edukira joan

Mozac

Mozac
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua Puy-de-Dôme
BarrutiRiomeko barrutia
Kantonamenducanton of Riom-Ouest
Izen ofizialaMozac
Posta kodea63200
Geografia
Koordenatuak45°53′38″N 3°05′42″E / 45.8939°N 3.095°E / 45.8939; 3.095
Mapa
Azalera4,05 km²
Altitudea340 m, 424 m eta 367 m
MugakideakRiom, Enval, Malauzat eta Marsat
Demografia
Biztanleria3.957 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 2.094 (%53,8) (%46,2) 1.800 alt_right
Dentsitatea977 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakAlbalat de la Ribera eta Bagolino
ville-mozac.com

Mozac (frantsesez eta ofizialki: Mozac) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 3.957 biztanle zituen 4 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Riom, Enval, Malauzat eta Marsat.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
MozacMozac
Població amb 18040 habitants (2000)Riom (1,4 km)
Població amb 1196 habitants (2000)Marsat (2,1 km)
Població amb 1564 habitants (2000)Ménétrol (3,3 km)
Població amb 1450 habitants (2000)Enval (3,6 km)
Població amb 6224 habitants (2000)Châtel-Guyon (3,8 km)
Població amb 4606 habitants (2000)Volvic (4,9 km)
Població amb 3090 habitants (2000)Châteaugay (5,1 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11 °C-koa da, 16,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 670 mm-koa da, urtarrilean 8,8 euri-egun eta uztailean 6,8 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Sayat udalerrian dago, 7,2 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 776,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 39,5 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 24an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -15,9 °C-koa da, 2005ko martxoaren 1an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,5 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (20,2 °C) eta hotzena urtarrila (3,7 °C). Urteko prezipitazioa 698 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (79 mm) eta lehorrena otsaila (29 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,31 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,5 °C) baino 1,8 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (13,0 °C) eta hotzena 1963 (9,3 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Mozac)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.7 4.3 7.5 10.4 14.4 18.1 20.2 19.9 15.6 11.9 7.2 4.4 11.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 38 29 35 60 79 76 75 74 67 63 61 41 698
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,5 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,9+0,2+1,2+1,3+1,4+1,6+1,1+1,5−0,1+0,5+0,9+1,2
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,5 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea50010001500200025003000350040001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.800 gizon, 2.094 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.28
 
95+
 
0.72
0.28
 
90-94
 
1.96
2.28
 
85-89
 
2.44
2.28
 
80-84
 
2.96
5.11
 
75-79
 
2.96
6.50
 
70-74
 
9.84
6.56
 
65-69
 
5.64
4.83
 
60-64
 
7.59
8.50
 
55-59
 
6.59
6.72
 
50-54
 
7.50
7.17
 
45-49
 
7.16
7.44
 
40-44
 
5.35
5.50
 
35-39
 
6.59
4.89
 
30-34
 
4.78
5.56
 
25-29
 
3.63
3.94
 
20-24
 
2.87
5.00
 
15-19
 
6.45
6.44
 
10-14
 
6.02
4.56
 
5-9
 
4.82
6.17
 
0-4
 
4.15
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Mozac udalerrian 3.837 biztanle zeuden eta 1.724 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,23 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 32,8). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 29,6 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

3.837biztanle
1.724elkarbizitza-unitate
2,23lagun elkarbizitza-unitateko
1.200familia
Udalerria
% 24
% 33
% 12
% 30
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 1.200 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (566). Guraso bakarreko 220 familietatik 153etan ama zen guraso bakarra. 637 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 225k seme-alaba bakarra zuten etxean, 262k bi, eta 75k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 414 bikoteetatik 48tan (% 11,6) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

566
414
220
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean637
Seme-alaba bat225
Bi seme-alaba262
Hiru seme-alaba66
Lau edo gehiago9

15 urte edo gehiago zituzten 3.351 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 2,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 29,0. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 74,9). 80 urte edo gehiagoko 345 biztanleetatik 285 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 60 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 3
25-39% 10
40-54% 12
55-64% 17
65-79% 22
80 +% 29
Bikotean bizi da
15-24% 5
25-39% 70
40-54% 72
55-64% 72
65-79% 75
80 +% 54

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 44,3 ezkonduta zegoen, eta beste % 17,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 9,0 izatezko bikotean eta % 8,8 PACS bidez lotuta). % 23,7 ezkongabeak ziren, % 7,9 alargunak eta % 6,3 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 44,3
Ezkongabea% 23,7
Izatezko bikotean% 9,0
PACS bidez lotuta% 8,8
Alarguna% 7,9
Dibortziatuta% 6,3

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 38,7), erdi-mailako lanbideak (% 16,6), enplegatuak (% 13,3), goi-mailako langileak (% 11,9). Talde nagusia (erretiratuak, % 38,7) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) gainetik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[10]

Udalerria
% 12
% 17
% 13
% 11
% 39
Puy-de-Dôme
% 11
% 15
% 15
% 13
% 32
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.855 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.732 egoitza nagusi ziren, 30 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 94 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.655), eta apartamentuak gutxi ziren (192). Egoitza nagusietatik 1.306 beren jabearen bizilekuak ziren, 398 alokairuan zeuden, 176 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 28 doan lagata.[11]

1.855etxebizitza
1.732egoitza nagusi
1.655etxe
192apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.732
Egoitza nagusia (1.732)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (30)Hutsik (94)

Etxe mota

1.655
192
Etxea (1.655)Apartamentua (192)

Jabetza egoera

1.306
398
176
Jabeak (1.306)Alokairuan (398)HLM (176)Doan lagata (28)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (625).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik113
1919-194568
1946-1970287
1971-1990625
1991-2005268
2006-2020264

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (937). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (942 etxebizitzatan). 1.407 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 720 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 918tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela10
2 gela53
3 gela210
4 gela523
5 gela edo gehiago937

Berogailu mota

942
529
189
Gas sarea (942)Fuel-olioa (61)Elektrizitatea (529)Gas botila (11)Bestelakoak (189)

Aparkalekua eta ibilgailuak

1.407aparkalekua
720ibilgailu 1
918ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 2.228 biztanleetatik 1.699 aktibo ziren (% 76,3), horietako 1.560 lanean (% 70,0) eta 139 langabezian (aktiboen % 8,2).

2.22815-64 urteko biztanle
% 76,3aktibo
% 70,0lanean
% 8,2langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 35,3
25-54 urte% 93,1
55-64 urte% 62,6
Gizonak% 76,4
Emakumeak% 76,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 26,3
BEPC, brebeta% 11,4
CAP-BEP% 10,3
Batxilergoa% 7,6
Goi-mailako +2% 4,5
Goi-mailako +3/4% 3,5
Goi-mailako +5% 4,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,2). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

529 ez-aktibotik 242 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 45,7), 130 erretiraturik zeuden (% 24,6) eta 157 bestelako ez-aktibo ziren (% 29,7).

Ez-aktiboak

% 46
% 25
% 30
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 20
% 31
% 28
% 15
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 1.182 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.560 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

1.182enplegu udalerrian
% 87,8soldatapeko
% 12,2ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 29.720 eurokoa zen, eta biztanleen % 8 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

29.720 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.040 €
% 8,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 14,8

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 179 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 8 janari enpresak ziren, 3 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 29 eraikuntza enpresak ziren, 68 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 7 finantziazio enpresak ziren, 7 higiezinen enpresak ziren, 17 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 12 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 53 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 banku bulegoa, 8 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 2 igeltseroak, 4 margolariak, 7 zurginak, 4 iturginak, 3 argiketariak, 1 eraikuntza enpresa, 5 ile apaindegiak, 4 albaitariak, 1 aldi baterako lan enpresa, 5 jatetxeak, 2 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 2 apaindegiak.[13]

2009an zeuden 23 establezimendu komertzialetatik, 1 supermerkatu zen, 2 brikolaje denda handika, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak, 5 okindegiak, 2 harategiak, 2 liburu dendak, 1 zapata-denda zen, 1 altzari denda zen, 3 kirol-dendak, 1 drogeria zen eta 2 lore-dendak ziren.[14]

2000. urtean Mozac udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an zeuden 2 osasun-ekipamenduak botika ziren.

2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1993ko martxoaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,1 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Sayat_sapc », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]