Edukira joan

Mathay

Mathay
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Borgoina-Franche-Comté
Departamendua Doubs
BarrutiMontbéliardeko barrutia
Kantonamenducanton of Pont-de-Roide
Izen ofizialaMathay
Posta kodea25700
Geografia
Koordenatuak47°26′13″N 6°47′00″E / 47.4369°N 6.7833°E / 47.4369; 6.7833
Mapa
Azalera14,85 km²
Altitudea330 m, 551 m eta 404 m
MugakideakVoujeaucourt, Valentigney, Bourguignon, Berche eta Écot
Demografia
Biztanleria2.115 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 1.088 (%51,1) (%48,9) 1.043 alt_right
Dentsitatea142 bizt/km²
mathay.fr

Mathay Frantziako udalerria da, Doubs departamenduan dagoena, Franche-Comté eskualdean. Azken erroldaren arabera 2.115 biztanle zituen 14,8 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Voujeaucourt, Valentigney, Bourguignon, Berche eta Écot.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Mathay
Població amb 5022 habitants (2000)Mandeure (2,4 km)
Població amb 938 habitants (2000)Bourguignon (2,6 km)
Població amb 282 habitants (2000)Écurcey (4,0 km)
Població amb 434 habitants (2000)Écot (4,3 km)
Població amb 3396 habitants (2000)Voujeaucourt (4,4 km)
Població amb 11484 habitants (2000)Valentigney (4,5 km)
Població amb 463 habitants (2000)Bondeval (4,7 km)
Població amb 432 habitants (2000)Berche (5,1 km)
Població amb 760 habitants (2000)Étouvans (5,8 km)
Població amb 208 habitants (2000)Thulay (5,9 km)


CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak mendiko klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima kontinentalaren eta mendiko klimaren arteko trantsizio-eremuan dago, eta Jurako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak urte osoan (1000-1500 mm/urte); negu gogorra; eguzkialdi eskasa)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 10 °C-koa da, 17,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1325 mm-koa da, urtarrilean 12,6 euri-egun eta uztailean 10,5 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Médière udalerrian dago, 13,8 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1105,2 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,2 °C-koa da, 2026ko abuztuaren 14an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -17 °C-koa da, 2012ko otsailaren 5an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 10,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (19,2 °C) eta hotzena urtarrila (1,7 °C). Urteko prezipitazioa 1166 mm-koa da; hilabeterik euritsuena abendua da (113 mm) eta lehorrena otsaila (80 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,29 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (9,2 °C) baino 1,6 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2024. Urterik beroena 2022 izan zen (11,6 °C) eta hotzena 1963 (8,1 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Mathay)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.7 2.4 5.8 9.4 13.5 17.3 19.2 18.6 14.2 10.2 5.4 2.6 10.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 88 80 86 84 110 101 94 102 93 109 106 113 1166
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,2 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,1+0,3+0,9+1,0+1,0+1,5+1,1+1,3−0,2+0,2+0,8+1,1
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,2 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea300600900120015001800210024001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.043 gizon, 1.088 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.48
 
90-94
 
1.29
2.78
 
85-89
 
3.49
2.78
 
80-84
 
4.41
4.22
 
75-79
 
6.25
7.57
 
70-74
 
6.34
6.71
 
65-69
 
6.71
7.67
 
60-64
 
7.26
10.16
 
55-59
 
10.02
6.90
 
50-54
 
8.55
3.07
 
45-49
 
5.70
6.04
 
40-44
 
6.25
6.04
 
35-39
 
5.79
4.99
 
30-34
 
1.84
2.97
 
25-29
 
5.24
5.47
 
20-24
 
4.32
6.23
 
15-19
 
3.49
5.08
 
10-14
 
5.97
6.23
 
5-9
 
4.50
4.60
 
0-4
 
2.57
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Mathay udalerrian 2.115 biztanle zeuden eta 951 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,22 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 35,6). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 29,2 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

2.115biztanle
951elkarbizitza-unitate
2,22lagun elkarbizitza-unitateko
664familia
Udalerria
% 27
% 36
% 29
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 664 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (344). Guraso bakarreko 60 familietatik 45etan ama zen guraso bakarra. 375 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 147k seme-alaba bakarra zuten etxean, 94k bi, eta 48k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 259 bikoteetatik 47tan (% 18,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

344
259
60
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean375
Seme-alaba bat147
Bi seme-alaba94
Hiru seme-alaba37
Lau edo gehiago11

15 urte edo gehiago zituzten 1.796 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 5,1 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 46,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 81,7).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 5
25-39% 7
40-54% 7
55-64% 18
65-79% 22
80 +% 46
Bikotean bizi da
15-24% 5
25-39% 74
40-54% 82
55-64% 73
65-79% 75
80 +% 51

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 50,3 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,2 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 8,9 izatezko bikotean eta % 7,3 PACS bidez lotuta). % 20,5 ezkongabeak ziren, % 7,7 alargunak eta % 5,3 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 50,3
Ezkongabea% 20,5
Izatezko bikotean% 8,9
Alarguna% 7,7
PACS bidez lotuta% 7,3
Dibortziatuta% 5,3

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 41,0), erdi-mailako lanbideak (% 18,1), eskulangileak (% 13,2), enplegatuak (% 11,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 41,0) Doubs departamenduko batez bestekoaren (% 30,1) gainetik dago. 10 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,1).[10]

Udalerria
% 8
% 18
% 12
% 13
% 41
Doubs
% 10
% 16
% 14
% 19
% 30
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.027 etxebizitza zeuden. Horietatik 950 egoitza nagusi ziren, 11 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 66 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (873), eta apartamentuak gutxi ziren (153). Egoitza nagusietatik 757 beren jabearen bizilekuak ziren, 175 alokairuan zeuden, 4 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 18 doan lagata.[11]

1.027etxebizitza
950egoitza nagusi
873etxe
153apartamentu

Etxebizitza multzoa

950
Egoitza nagusia (950)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (11)Hutsik (66)

Etxe mota

873
153
Etxea (873)Apartamentua (153)

Jabetza egoera

757
175
Jabeak (757)Alokairuan (175)HLM (4)Doan lagata (18)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (308).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik64
1919-194545
1946-1970182
1971-1990308
1991-2005191
2006-2020127

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (576). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (290 etxebizitzatan). 869 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 363 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 533tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela4
2 gela34
3 gela121
4 gela215
5 gela edo gehiago576

Berogailu mota

290
182
209
265
Gas sarea (290)Fuel-olioa (182)Elektrizitatea (209)Gas botila (4)Bestelakoak (265)

Aparkalekua eta ibilgailuak

869aparkalekua
363ibilgailu 1
533ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.217 biztanleetatik 955 aktibo ziren (% 78,5), horietako 877 lanean (% 72,1) eta 78 langabezian (aktiboen % 8,2).

1.21715-64 urteko biztanle
% 78,5aktibo
% 72,1lanean
% 8,2langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 49,0
25-54 urte% 94,5
55-64 urte% 63,1
Gizonak% 79,9
Emakumeak% 77,1

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 16,0
BEPC, brebeta% 13,3
CAP-BEP% 10,4
Batxilergoa% 7,3
Goi-mailako +2% 7,1
Goi-mailako +3/4% 3,0
Goi-mailako +5% 3,6

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,2). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

262 ez-aktibotik 96 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,6), 104 erretiraturik zeuden (% 39,7) eta 62 bestelako ez-aktibo ziren (% 23,7).

Ez-aktiboak

% 37
% 40
% 24
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 14
% 36
% 20
% 22
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 398 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 877 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

398enplegu udalerrian
% 79,4soldatapeko
% 20,6ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.850 eurokoa zen, eta biztanleen % 6 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

27.850 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 27.190 €
% 6,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,4

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 67 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 2 janari enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 12 eraikuntza enpresak ziren, 16 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 7 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 20 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 1 igeltseroa, 2 margolariak, 2 zurginak, 4 iturginak, 2 ile apaindegiak, 4 jatetxeak eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 3 okindegiak, 1 harategi zen, 1 arropa denda zen eta 1 elektrotresna denda zen.[14]

2000. urtean Mathay udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden, 300 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 2008ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 2,6 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Medière », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]