Eritasunaren arrazoi zehatza ezezaguna da oraindik. Hala ere, faktore genetikoek zein ingurumen-faktoreek[4] (tabakoa eta ahotiko antisorgailuak, batik bat) eragina dutela frogatu da. Zenbait ikerketak gaixotasuna 16. kromosomarengen batekin erlazionatu dute[5].
Digestio-aparatuaren edozein zati kaltetu daiteke, ahotik hasi eta uzkiraino; ohikoena azkenburuko ileona, kolona edo biak kaltetzea da. Heste pareten inflamazio kronikoa, transmurala eta etena da, hau da, heste-horma osoari eragiten dio eta zati gaixoak zati osasuntsuekin tartekatzen dira.
Heste-hesteetakoak, heste-maskuriarrak, heste-baginalak, heste-larruazalekoak edo heste-ehun bigunetakoak bereizten dira, askotan abzesuak sortuz. Ultzeradun kolitisarekin alderatuta, heste-zulaketa eta megakolon toxikoa oso ezohikoak dira[10].
Konplikazio batzuk hesteetako gaixotasun gaiztoak eta amiloidosia lirateke. Crohn gaitza duten pertsonek kolon eta ondesteko minbizia pairatzeko arrisku handiagoa dute pertsona osasuntsuek baino[12].
Artritis periferikoa, giltzadura handiak kaltetzen ditu (belaunak, orpoak). Hesteetako gaixotasunaren agerraldiekin batera gertatzen da eta normalean hesteetako sintomak giltzaduretakoen aurretik doaz. Ultzeradun kolitisean baino sarriagotan ikus daiteke, digestio-aparatuaz kanpoko konplikazio arruntena izanik. Espondilitis ankilosatzaile eta sakroileitisak aldiz ez daukate zertan hesteetako gaixotasunarekin batera joan.
Eritema nodularra larruazaleko agerpen ohikoena da. Crohn gaitza emakumeengan arruntagoa da eta hesteetako gaixotasunarekin batera agertzen da. Beste konplikazio batzuk: ultzera aftosoak, gangrenadun pioderma eta larruazaleko Crohn gaitza.
Gaixotasunaren hedadura eta honekin agertzen diren lesioak definitzeko oso lagungarria da. Hala ere, bere erabilera kontraindikatuta legoke aldi akutu eta megakolon toxikoan.
Gaixotasuna arina denean, beherakoaren kontrako farmakoak (difenoxilatoa, atropina eta loperamida) erabil daitezke sintomak kontrolatzeko, baina betiere kontu handiz eta hanturaren aurkako tratamenduaren osagarri gisa. Kasu larrienetan, aldiz, ospitaleratzea ezinbestekoa da: baraua, zain-barnetiko kortikoideak, hidratazio egokia eta, anemia gogorra badago, odol-transfusioak beharrezkoak izaten dira.
Nutrizio parenterala lehen mailako tratamendu gisa eraginkorra izan daiteke brote akutuan hesteak "atseden" hartzeko, baina ahotiko elikadura berriz sartzen denean berrerortze-tasa altua da; beraz, nutrizioak ez du inoiz tratamendu farmakologikoa ordezkatu behar. Bestalde, guztiz garrantzitsua da ebakuntza behar duten paziente indargabetuak fisikoki (nutrizio espezifikoarekin) zein psikologikoki ondo prestatzea ebakuntza aurretik.[14].
Sulfasalazinaren osagai aktiboa azido 5-aminosalizilikoa da (5-ASA) eta sulfapiridina izeneko garraiatzaile bati loturik dago. Ikusi da alde batetik larritasun arin eta ertaineko koloneko gaixotasunean eraginkorra dela eta bestetik ultzeradun kolitisaren gutxitzeak mantentzeko ere erabil daitekeela. Farmako honek toxikotasuna sulfapiridinari zor dio. Dosi menpekorrak diren 2. mailako ondorioak: goragalea, buruko mina eta anemia hemolitikoa dira. Hauek dosia gutxiagotzean hobetuko dira. Idiosinkrasiagatiko ondorioak sukarra, exantema, neutropenia, pankreatitisa eta hepatitisa dira, besteak beste. Aminosalizilato berriak sulfasalazina bezain eraginkorrak dira baina toxikotasun txikiagoarekin[15].
Gaixotasun larrian eta ileon eta kolona hartzen dituen Crohn gaitzan erabilgarriak dira. Epe luzera dituzten ondorioek erabilpen kronikoa zailtzen dute.
Azatioprina eta 6-merkaptopurina dira. Kortikoide dosiak gutxitzeko eta fistuladun edota erantzuten ez duen Crohn gaitzan erabiltzen da (batzuetan 2-6 hilabete behar izaten dira emaitzak ikusteko). Toxikotasunari dagokionez pankreatitis-a, inmunoeskasia eta kartzinogenesia sor ditzake. Haurdunaldian ezin dira erabili.
Koloneko gaixotasunean eta erantzuten ez duen uzki inguruko Crohn gaitzan eraginkorra izan daiteke. 2. mailako ondorioak neuropatia periferikoa, metal-zaporea eta kartzinogenesia dira. Haurdunaldian ekidin behar da. Beste antibiotiko batzuk, adibidez, ziprofloxazinoa; ileon eta uzki inguruko Crohn gaitzan erabilgarria izan daitezke. Abzesu eta kolitis fulminantean espektro zabaleko zain-barnetiko antibiotikoak eman behar dira.
Ultzeradun kolitisak bestelako tratamenduei erantzuten ez dionean, megakolon toxikoa 24-48 ordutan farmako bidezko tratamenduarekin hobetzen ez denean eta minbizia edo displasia dagoenean kolon osoa kentzea sendagarria da. Crohn gaitzan, aldiz, heste zati bat kentzen da behin betiko butxadura, abzesu edo fistulek bestelako tratamenduari erantzuten ez diotenean erabiliko da kirurgia[16].
_ERYTHEMA_NODOSUM.jpg)
Datuak: Q1472
Multimedia: Crohn's disease / Q1472