Brno

Brno; Brno
	municipality with town privileges in the Czech Republic (en)
	Irudi gehiago
Administrazioa
Herrialdea	Txekia
Eskualdea	Hego Moravia
Barrutia	Brno-City District
Alkatea	Markéta Vaňková
Izen ofiziala	Brno; Brünn
Jatorrizko izena	Brno
Posta kodea	602 00–664 81
Geografia
Koordenatuak	49°11′43″N 16°36′30″E / 49.1953°N 16.6083°E
Azalera	230,182739 km²
Altitudea	237 m
Mugakideak	Popovice, Popůvky, Mokrá-Horákov, Moravany, Šlapanice, Vranov, Otmarov, Troubsko, Rebešovice, Rozdrojovice, Veverská Bítýška, Sokolnice, Jinačovice, Bílovice nad Svitavou, Česká, Veverské Knínice, Modřice, Lelekovice, Chudčice, Ostrovačice, Ostopovice, Moravské Knínice, Ochoz u Brna, Podolí, Kanice, Kobylnice eta Hvozdec
Demografia
Biztanleria	402.739 (2025eko urtarrilaren 1a)
Dentsitatea	1.750 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera	1243 (egutegi gregorianoa)
Hiri senidetuak	Kharkiv, Daejeon, Poznań, Leipzig, Leeds (en) , Kaunas, Stuttgart, Sankt Pölten, Utrecht, Odense, Viena, Leeds, Rennes, Voronezh, Plovdiv, Pula, Ferrara, Bratislava, Abbadia Lariana eta Debrecen
Matrikula	B
	brno.cz

Brno^[1] (alemanez: Brünn; latinez: Bruna; yiddishez: ברין, Brin) Txekiar Errepublikako hego-ekialdean, Svitava eta Svratka ibaien elkargunean, kokatutako hiria da. Moraviako hiri handiena da eta, Olomouc-ekin batera, eskualde historiko honen hiriburua. 2012an 378.327 biztanle zituen^[2]. Apezpikutegia, unibertsitatea eta aireportua ditu, eta Hego Moraviako zentro administratiboa da.

Historia

Txekiar Errepublikako bigarren hiri handiena eta Moraviako hiriburua den Brnok mila urte inguruko historia aberatsa du, gotorleku txiki bat izatetik eskualdeko gune politiko, kultural eta industrial garrantzitsu izatera pasa dena.

Erdi Aroa eta Jatorria

XI. mendea: Lehenengo idatzizko aipamenak agertu ziren, Přemyslid dinastiaren printzeen egoitza gisa finkatu zenean.
1243. urtea: Bohemiako Wenceslao I.a erregeak hiri aske eta errealaren estatusa eman zion, eta horrek merkataritza eta hazkunde ekonomikoa ekarri zizkion.
XIV. eta XV. mendeak: Moraviako markgrafeen egoitza nagusia bihurtu zen, eta arrakastaz eutsi zien husiten eraso eta setioei. Špilberk gaztelua Moraviako markgrafen egoitza izan zen (1349-1411), austriar presondegia izan aurretik (1740-1855).
1641. urtea: Moraviako hiriburu ofiziala izendatu zuten, Olomouc hiriari lekukoa kenduta.

Habsburgoen Menpe eta Gatazkak

Hogeita Hamar Urteko Gerra (1645): Suediarren setio ospetsuari aurre egin zion Brnoko hiriak, bertako biztanle eta elizako kanpaien trebeziari esker.
Špilberk Gaztelua: Hasiera batean defentsa militarretarako sortua, Habsburgotarren garaian Europako kartzela politiko beldurgarriena bilakatu zen.
1805. urtea: Hiru Enperadoreen Bataila (Austerlitzeko gudua) gertatu zen Brnotik gertu, Napoleonen garaipen handienetako bat.

Industria eta Aro Modernoa

XIX. mendea: Trenbidea iritsi zen (1839ko Viena-Brno linea) eta hiriak industria ehungintza indartsua garatu zuen, "Manchester austriarra" ezizena hartuz. Bertan egin zituen Gregor Mendel monjeak genetikaren oinarriak ezarri zituzten bere herentzia-legeen ikerketak.
XX. mendea: Txekoslovakiako estatuaren barruan, modernotasun arkitektonikoaren gune bihurtu zen; adibide garbia da UNESCOk babestutako Tugendhat Etxea (1930). Bigarren Mundu Gerran nazien okupazioa jasan zuen, eta gerora, XX. mendearen amaieran, Txekiar Errepublikako zati izatera pasa zen.

Klima

Brnoko (Txekia) klima kontinental hezea da sailkapen modernota, nahiz eta ozeaniko epelaren mugan egon. Neguak hotzak eta haizetsuak dira, eta udak epelak edo beroak.

Tenperatura aniztasuna: Urteko batez besteko tenperatura 9,4 °C ingurukoa da.
Urtaro hotza: Urtarrila da hilabeterik hotzena, -4 °C eta 0 °C arteko batez besteko minimoekin. Elurra eta izotza ohikoak dira neguan.
Urtaro beroa: Uztaila eta abuztua dira hilabeterik beroenak, 25 °C eta 26 °C inguruko batez besteko maximoekin, eta batzuetan 30 °C-tik gorako egunak ere izaten dira.
Prezipitazioak: Moderatuak dira, urtean 505 mm inguru pilatzen dira, urte osoan zehar banatuta.

Datu klimatikoak (Brno)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	12.2	17.6	24.3	28.0	29.7	32.0	35.1	34.9	32.0	26.5	20.1	14.4	35.1
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	0.2	3.1	8.5	14.4	19.5	22.6	24.5	24.2	20.2	14.1	6.6	1.9	13.3
Batez besteko tenperatura (ºC)	−2.5	−0.3	3.8	9.0	13.9	17.0	18.5	18.1	14.3	9.1	3.5	-0.6	8.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	-5.2	-3.3	-0.2	3.9	8.3	11.4	12.7	12.6	9.5	5.0	0.9	-3.0	4.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	−24.1	−22.2	−18.6	−5.1	−1.9	1.8	3.6	3.0	−0.7	−5.5	−13.1	−19.4	-24.1
Pilatutako prezipitazioa (mm)	24.6	23.8	24.4	31.5	61.0	72.2	63.7	56.3	37.6	30.7	37.4	27.1	490.3
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	6.0	5.4	5.3	5.4	8.3	9.1	9.0	7.3	5.5	5.1	7.0	6.3	79.7
Eguzki orduak	45.3	71.6	121.1	169.0	219.5	220.8	235.0	217.8	162.1	123.9	51.3	39.9	1677.3
Hezetasuna (%)	84	81	73	65	67	69	67	68	73	78	84	85	75
Iturria (1): World Meteorological Organization (UN)^[3]
Iturria (2): NOAA^[4]

Ekonomia

Brnoko industria nagusiak armagintza, industria mekanikoa, kimikoa, ehunak eta janari-industria dira.

Brnoko garagardo ezagunena eta historikoena Starobrno da, 1325. urtean sortutako garagardotegian ekoitzitakoa. Horrez gain, hiri horretan beste garagardotegi tradizional batzuk ere badaude, hala nola Pivovar Pegas eta Pivovar Moravia. Hiri honetako garagardo nagusiak hauek dira:

Starobrno Medium (11º): Lupulu eta malta moraviarrarekin egindako lager argia.
Pegas garagardoak: Artisau-lantegian ekoitzitako garagardo tradizionalak (lagerra, stout-a eta gari-garagardoa).
Moravia garagardoak: Jošt eta Punkevní bezalako estilo desberdineko garagardoak.

Hiri honen inguruan eta eskualde osoan ardogintza oso errotuta dago, herrialdeko mahastien %95 baino gehiago inguru eremu honetan biltzen dira.

Moraviako Ardogintzaren Ezaugarriak

Ardo zuriak nagusi: Kalitate handiko ardo zuri aromatikoak ekoizten dira batez ere (Riesling, Sauvignon Blanc, Pinot Gris eta Pálava bertako aldaera).
Klima eta lurra: Klima kontinental leun eta eguzkitsua du, azidotasun eta mineraltasun berezia ematen dioten lurzoruekin.
Tradizio historikoa: Erromatarren garaitik eta Erdi Aroko monasterioetatik datorren kultura da, upategi txiki eta familiar ugari dituena.

Brno eta Inguruko Ardo Turismoa

Hiriko upategiak eta tabernak: Brnoko erdigunean ardo denda eta taberna espezializatuak daude (adibidez, Moravian Wine Bank) bertako ardoak probatzeko.
Txangoak eskualdera: Brnotik gertu dauden herri eta eskualdeetara joatea ohikoa da, hala nola Mikulov, Znojmo edo Lednice-Valtice eremura.
Ardo-bideak: Bizikletaz edo oinez egiteko ibilbide sare zabalak (Moravian Wine Trails) daude mahasti eta upategien artean.

Kirola

FC Zbrojovka Brno hiriko futbol talde nagusia da.

Ondasun nabarmenak

Eliza gotiko eta eraikuntza barroko ugari daude hiri erdian. Hiriaren gainean Špilberk gotorlekua altxatzen da.
2001ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Ludwig Mies van der Rohek diseinaturiko Villa Tugendhat.

Brnoko herritar ospetsuak

Zientzia eta Akademia

Gregor Mendel: Genetikaren sortzailea, Brnoko San Tomas abade-etxean bertan egin zituen ilar-landareekin bere esperimentu ospetsuak.
Kurt Gödel: Logikari eta matematikari ezaguna, osotasun ezaren teoremetatik ospetsua egin zena.
Ernst Mach: Fisikari eta filosofoa, soinuaren abiadura eta aerodinamika ikertu zituena (Mach zenbakia bere izen Eratua da).

Literatura eta Artea

Milan Kundera^[5] (1929-2023) idazlea. Mundu mailan ezaguna den idazlea (Izatearen arintasun jasanezina liburuaren egilea), gaztaroa Brnon igaro zuena.
Bohumil Hrabal: XX. mendeko txekiar idazle garrantzitsuenetako bat, Brnon jaioa.
Leoš Janáček: Konpositore ospetsua, musika klasiko nazionalistaren eragin handia izan zuena.

Herri eta hiri senidetuak

Dallas, Texas, Estatu Batuak (1991)^[6]
Leeds, Ingalaterra
Rennes, Frantzia
Utrecht, Herbehereak
Kaunas, Lituania
Leipzig, Alemania
Sankt Pölten, Austria
Viena, Austria
Kharkiv, Ukraina
Poznań, Polonia
Stuttgart, Alemania
Voronezh, Errusia

Erreferentziak

Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

↑ Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .
↑ Statutární město Brno: Statistická data. Český informační server. Statnisprava.cz
↑ World Weather Information Service – Brno. World Meteorological Organization (kontsulta data: February 28, 2013).
↑ Brno Climate Normals 1961-1990. National Oceanic and Atmospheric Administration (kontsulta data: February 28, 2013).
↑ (Ingelesez) Zalubil, Bruno. (2016-11-18). Brno Expat Centre. (kontsulta data: 2026-07-28).
↑ (Ingelesez) Dallas Economic Development - Brno. (kontsulta data: 2018-08-19).

Kanpo estekak

Datuak: Q14960
Multimedia: Brno / Q14960

[1] Euskaltzaindia. 157. araua: Europako hiriak. .

[2] Statutární město Brno: Statistická data. Český informační server. Statnisprava.cz

[WMO-3] World Weather Information Service – Brno. World Meteorological Organization (kontsulta data: February 28, 2013).

[NOAA-4] Brno Climate Normals 1961-1990. National Oceanic and Atmospheric Administration (kontsulta data: February 28, 2013).

[5] (Ingelesez) Zalubil, Bruno. (2016-11-18). Brno Expat Centre. (kontsulta data: 2026-07-28).

[6] (Ingelesez) Dallas Economic Development - Brno. (kontsulta data: 2018-08-19).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]