Walden

Walden; or, Life in the Woods
literatura verko
Aŭtoroj
Aŭtoro	Henry David Thoreau
Lingvoj
Lingvo	angla lingvo, kataluna lingvo, franca lingvo, itala lingvo, germana lingvo, araba lingvo, azerbajĝana lingvo, bulgara lingvo, dana lingvo, greka lingvo, persa lingvo, finna lingvo, hebrea lingvo, armena lingvo, japana lingvo, kartvela lingvo, kazaĥa lingvo, korea lingvo, litova lingvo, nepala lingvo, okcitana lingvo, panĝaba lingvo, rusa lingvo, taja lingvo, ukraina lingvo, ĉina lingvo
Eldonado
Eldondato	9-a de aŭgusto 1854
Ĝenro	nefikcia literaturo • taglibro

Plakedo kun citaĵo de Thoreau apud loko de kabano, 2022

La loko de la kabano de Thoreau markita per kairno en 1908

Monumento kun kopio de la kabano de Thoreau proksime de Walden

Walden / ˈwɔːldən /; unue publikigita kiel Walden; aŭ, Vivo en la Arbaro; angle Walden; or, Life in the Woods) estas verkaĵo de la usona verkisto Henry David Thoreau el 1854. La teksto estas transcendentalisma reflekto pri la simpla vivo de la aŭtoro en natura ĉirkaŭaĵo. La verko estas parte persona deklaro de sendependeco, socia eksperimento, vojaĝo de spirita malkovro, satiro, kaj - iagrade - manlibro por memstareco.

Walden detaligas la spertojn de Thoreau dum du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond meze de arbaro posedata de lia amiko kaj mentoro Ralph Waldo Emerson, proksime de Concord, Masaĉuseco.

Thoreau faras precizajn sciencajn observojn pri la naturo kaj ankaŭ metaforajn kaj poeziajn uzojn de naturaj fenomenoj. Li identigas multajn plantojn kaj bestojn per iliaj popularaj kaj sciencaj nomoj, detale registras la koloron kaj klarecon de diversaj akvejoj, precize datas kaj priskribas la frostiĝon kaj degeliĝon de la lageto, kaj rerakontas siajn eksperimentojn por mezuri la profundon kaj formon de la fundo de la supozeble "senfunda" lageto Walden.

La verkaĵo estas unu el la plej famaj nefikciaj tekstoj skribitaj de usonano. En ĝi, la aŭtoro rakontas la du jarojn, du monatojn kaj du tagojn, kiujn li loĝis en trabkabano, kiun li mem konstruis proksime al la lageto Walden. Per ĉi tiu projekto de soleca vivo en la libera aero, kultivante sian propran manĝaĵon kaj skribante pri siaj spertoj, Thoreau celis plurajn aferojn. Unuflanke, montri, ke la vivo en la naturo estas la vera vivo de la libera homo, kiu sopiras liberiĝi de la limoj de la industria socio. Aliflanke, ke kompreni la resursojn de la naturo, ĝiajn regulojn kaj ĝiajn rekompencojn estas vojo, kiun la homaro devas ne forgesi.

En sia asketismo, Thoreau sopiris transcendi sian koncepton pri la laŭdo de mallaboremo, atingante spiritan leviĝon, kiun, laŭ liaj skribaĵoj, estis preskaŭ neeble atingi per aliaj rimedoj.

La kondutisto B. F. Skinner estis inspirita de ĉi tiu verko por titoli sian fikcian romanon Walden Two. Theodore Kaczynski, konata kiel la Unabomber, konsideras sin sekvanto de la filozofia doktrino de Thoreau pri vivo en la arbaro.

Verkinte

Vivo en la kabano

Thoreau loĝis sole en unuĉambran kabano, kiun li konstruis proksime de Walden Pond, dum ĉirkaŭ du jaroj, de 1845 ĝis septembro 1847. Ĝi estis malgranda strukturo mezuranta 10 futojn je 16 futoj, kun tegola tegmento, fenestro ĉe ĉiu flanko, kaj malgranda forno kun kameno por hejti la ĉambron. La meblaro en la ĉambro konsistis el lito, tri seĝoj, kaj malgranda ligna skribotablo. Thoreau loĝis sola en la kabano ĉar li volis "vivi kun diskreteco, trakti nur la bazajn faktojn de la vivo."

Dum tie, li zorge observis la naturon ĉirkaŭ li - la lagon, kiun li nomis "la okulo de la tero", kaj la arbojn kaj bestojn ĉirkaŭ ĝi. Li promenis ĉirkaŭ la lago (ĉirkaŭ 2 mejlojn) kaj rigardis la ŝanĝiĝantajn sezonojn. Aŭtune, li ŝoviĝis tra amasoj da falintaj folioj kaj laŭte kantis en la arbaro. Vintre, kiam la neĝo obtuzigis la sonojn, li sekvis birdojn kaj kuniklojn. Printempe, li priskribis la arbaran grundon kovritan de delikataj floroj, en majo, la mirtelaj floroj formitaj kiel sonoriletoj. Somere, brile flavajn nuancojn aldonis la floradoj de la solidago kaj ruĝecon tio de la sumakoj aŭtune. Thoreau transformis sin en "esploriston", kiu nomigas lokojn ĉirkaŭ li - Mizeriaj Montoj, "Blua Ardea Roko", "Turda Strateto", kaj tiel plu.

Thoreau enmergiĝis en la lagon ĉiumatene, poste sidiĝis en la suno. Li sidis kviete en maldensejo aŭ piediris al celloko, atendante ke bestoj aperu antaŭ li. Li sekvis la veteron kaj nomis sin "la memfarita revoluciulo super neĝoŝtormoj kaj pluvegoj." Vintre, li rampis sur la fundo de la frostiĝinta lago, premante sian vizaĝon al la glacio por vidi la fundon "kvazaŭ en bildo malantaŭ vitro." Li velis sian boaton kaj ludis sian fluton dum li velis. Matene li aŭskultis la birdokanton kaj nokte li aŭskultis la branĉojn de la arboj frotiĝantajn kontraŭ la ŝinda tegmento.

Kvankam li ne malŝatis solecon, Thoreau ne vivis kiel ermito. Li ofte iris en la kamparon por manĝi kun la familio de siaj gepatroj, aŭ kun la Emerson-oj. Li distris gastojn en sia kabano kaj prelegis ĉe la loka mezlernejo. En aŭgusto 1846, li gastigis la jaran kunvenon de la loka kontraŭsklaveca societo en sia kabano. Li ankaŭ vojaĝis tra Majno.

Tamen, li ankaŭ estis okupata tiutempe verkante du dikajn kajerojn pri siaj impresoj pri la loko. Unu kajero temis pri liaj spertoj en la arbaro (el kiuj la unua skizo de "Walden" estis kreita) kaj la alia enhavis skizon de tio, kio poste estis publikigita kiel "Semajno sur la riveroj Concord kaj Merrimack", kiu priskribis boatekskurson kun lia frato.

Provoj verki

Post forlaso de la kabano kaj reveno al Concord, Thoreau provis persvadi eldonistojn publikigi "Semajnon sur la riveroj", kiu estis parte memuaro kaj parte priskribo de la naturo. Fine, iu eldonisto konsentis publikigi la verkon je la elspezo de Thoreau. Ĝi fariĝis grandega fiasko - malmultaj homoj aĉetis la libron kaj la recenzoj estis akraj. Ĉi tiu manko de sukceso lasis Thoreau plurcent dolarojn en ŝuldo kaj kaŭzis frikcion inter li kaj lia spirita mentoro Emerson. Thoreau sentis, ke Emerson perfidis lian fidon laŭdante la verkon, kvankam li ne ŝatis ĝin. Li skribis en sia taglibro: "Kiam mia amiko estis mia amiko, li flatis min kaj mi neniam aŭdis la veron de li, sed kiam li fariĝis mia malamiko, li pafis al mi venenigitan sagon." Alia bato al ilia rilato estis verŝajne kaŭzita de la infaneca enamiĝo de Thoreau pri la edzino de Emerson, Lydian.

Pliaj studoj kaj observadoj

Aŭtune de 1849, du jarojn post forlaso de la kabano kaj post la fiasko de "Semajno sur la riveroj", Thoreau faris decidon, kiu tute ŝanĝis lian vivon. Li tute ŝanĝis sian vivstilon kaj trudis al si aktivan kaj sciencan ĉiutagan rutinon. Li studis serioze ĉiun matenon kaj vesperon kaj faris longajn promenojn posttagmeze. Ĉi tiu nova tagordo markis la komencon de lia scienca esplorado. Li skribis en sia taglibro ĉiutage, priskribante tion, kion li vidis dum vojaĝado. La notoj, kiuj antaŭe estis nur fojaj observaĵoj celitaj kiel skiza materialo por eseoj, kiujn li verkis, fariĝis sistemaj kaj registris la sezonojn precize detale. Kio iam estis elŝirita kaj gluita en liajn literaturajn skribaĵojn, nun fariĝis "kampaj notoj". Thoreau nun fariĝis naturalisto - li uzis sian ĉapelon kiel "botanikan skatolon" por konservi la freŝecon de plantoj, kiujn li kolektis dum siaj vojaĝoj, kaj registris plantojn en peza muziklibro. Li ankaŭ uzis binoklojn kaj promenbastonon, kiujn li uzis kiel mezurrubandon. Liaj botanikaj observaĵoj fariĝis pli kaj pli precizaj, ĝis la punkto, ke sciencistoj ankoraŭ uzas ilin nuntempe por dokumenti la efikojn de klimata ŝanĝo en la regiono — ekzemple, komparante la unuajn flordatojn de diversaj sovaĝaj floroj aŭ la unuajn folifaldatojn de arboj kun la nuna situacio.

Thoreau estis profunde influita de la verkoj de la fama naturalisto Alexander von Humboldt. Li legis liajn plej popularajn verkojn, Cosmos (d:Q584294), "Scenoj de Naturo" kaj "Persona Rakonto", kaj prenis multajn notojn. La nomo de Humboldt aperas ofte en liaj taglibroj kaj en liaj verkoj. Li diris, ke naturlibroj estis "ia viv-eliksiro". Thoreau komparis la montetojn en Peterborough, kie li vagis, kun la Andoj priskribitaj de Humboldt. Kion Humboldt priskribis en la sovaĝaj anguloj de la sudamerikaj pluvarbaroj kaj la Andoj, Thoreau priskribis en la pejzaĝo proksime de sia hejmo - la koncepton, ke ĉio estas interplektita. Priskribante glacitranĉistojn, kiuj venis al la lago vintre por sendi erojn de ĝi al malproksimaj cellokoj, Thoreau skribis, ke la homoj de Charleston aŭ eĉ Calcutta "trinkus el mia puto" kaj kiel la akvoj de Walden "miksiĝus kun la sanktaj akvoj de la Gango". Laŭ Thoreau, oni ne bezonas vojaĝi malproksimen por observi la naturon - oni povas vagi proksime al hejmo. Li skribis, ke ne gravas kiom malproksimen vi iras, "sed kiom multe vi vivas." Li konsilis esti vojaĝanto-esploristo "en viaj propraj manoj kaj en viaj propraj oceanoj."

Thoreau komence timis, ke scienco "riĉigas komprenon sed rabas imagon." Sed liaj timoj poste dispeliĝis kiam li legis la libron "Kosmo". Humboldt skribis, ke naturo estu priskribita kun scienca precizeco sed sen "perdi la vitalan spiron de imago en la procezo." Thoreau sekvis Humboldt-on en la konektado de scienco kaj imago, la faktan kaj la mirindan, la apartan kaj la tuton. Li trovis harmonion en la detaloj, kiuj kondukis al la tuto - aŭ, laŭ liaj vortoj, "vera priskribo de la realo estas la plej pura poezio." La plej konkreta pruvo de tio estis kiam li ĉesis uzi apartajn ĵurnalojn por "poezio" kaj "faktoj".

Kiam li revenis al Concord, en 1847, Thoreau jam verkis unuan skizon de Walden. Li poste reviziis plurajn versiojn, sed meze de 1849 li ĉesis labori pri la manuskripto kaj revenis al ĝi nur post tri jaroj, dum kiuj li fariĝis serioza naturalisto sekvante la verkojn de Humboldt. En januaro 1852, Thoreau komencis novan laboron pri Walden, tute reverkante la verkon.

Dum la sekvaj jaroj, la originala longo de Walden duobliĝis, plenigita per observoj, kiujn li faris dum la jaroj. Tiel, la verko fariĝis tre malsama ol la komenca skizo. Li skribis: "Mi sentas min en eksterordinara pozicio por iu literatura verko." Ekzemplo de la ŝanĝo, kiun la manuskripto spertis, estas la priskribo de la degelado de la fervoja riverdigo, kiu pasis proksime de Walden Pond. En la originala manuskripto, Thoreau dediĉis malpli ol 100 vortojn al tio, sed fine li priskribis ĝin en 1 500 vortoj kaj ĝi nun estas konsiderata unu el la plej gravaj pasaĵoj en la verko. Thoreau skribis, ke la sabloj "tondis la kreskantan folion" kaj prezentis ilin kiel arketipon. Se en la originala manuskripto la fenomeno estis nur "nekompreneble interesa kaj bela", ĝi poste fariĝis ilustraĵo de tio, kion Thoreau priskribis kiel "la principon de ĉiuj verkoj de la naturo". Li diris, ke la suno varmiganta la riverdigon estis kiel pensoj varmigantaj lian sangon. La tero ne estas morta, sed "vivas kaj kreskas". Printempe de 1854, kiam li finis la finan version de Walden, li skribis en sia taglibro, ke la lando estis "vivanta poemo... ne ŝtoniĝinta lando - sed vivanta ekspoziciaĵo".

Enhavo

Rekonstruo de la interno de la domo de Thoreau

Parte membiografio, parte spirita vojaĝo, Walden komenciĝas per la anonco, ke Thoreau pasigis du jarojn ĉe Walden Pond vivante simplan vivon sen ia ajn subteno. Ĝi memorigas legantojn, ke antaŭ la publikigo, Thoreau jam revenis al civilizita vivo. La verko estas dividita en plurajn ĉapitrojn, ĉiu fokusante pri specifaj temoj:

Ekonomio : La unua kaj plej longa ĉapitro. En ĉi tiu ĉapitro, Thoreau priskribas sian projekton: restadon de du jaroj, du monatoj kaj du tagoj en komforta, "ŝindokovrita kaj peze gipsita" 10-je-15-futa angla-stila kabano en la arbaro. Laŭ Thoreau, li faras tion por ilustri la spiritajn avantaĝojn de simpla vivstilo. Li facile provizas la kvar necesaĵojn de la vivo (manĝaĵo, ŝirmejo, vestaĵoj kaj fuelo) kun la helpo de familio kaj amikoj, precipe sia patrino, sia plej bona amiko Ralph Waldo Emerson kaj sia edzino. Emerson provizas al Thoreau interŝanĝan interkonsenton : li povas konstrui malgrandan domon kaj planti ĝardenon sur la lagobordo se li senarbarigas iom da tereno sur la arbarparko kaj faras aliajn taskojn tie. Thoreau zorge registras siajn elspezojn kaj profitojn, montrante sian komprenon pri hejma ekonomio dum li konstruas sian domon kaj aĉetas kaj kultivas manĝaĵojn.

La kosto de la domo entute estis 28,12 dolaroj (ekvivalento al 919,52 dolaroj en 2023) kaj Thoreau donas la detalojn, "ĉar tre malmultaj homoj povas scii la precizan koston de siaj domoj, kaj eĉ malpli, se entute, la apartan koston de la diversaj materialoj, kiuj estas en ili." La plej multekostaj komponantoj de la kabano estas tabuloj (8,03 dolaroj, barakaj tabuloj), ŝindoj (4 dolaroj, difektitaj, por tegmento kaj flankoj), mil malnovaj brikoj (4 dolaroj) kaj najloj (3,90 dolaroj). Li ankaŭ aĉetis du uzitajn fenestrojn kun vitroj (2,43 dolaroj), du sakojn da kalko (2,40 dolaroj, multekostaj). Sub "Transportado" (kosto 1,40 dolaroj) li notis, ke "mi portis la plejparton de ĝi sur mia dorso". Li ankaŭ uzis harojn ("pli ol mi bezonis"), ĉarnirojn kaj ŝraŭbojn, latojn por teni ŝindojn, feron por la kamenbreto, kaj riglilon.

Kie mi koĝis, kaj por kio mi vivis : Thoreau rememoras pensojn pri lokoj, kie li loĝis antaŭ ol elekti Walden Pond, kaj citas la konsilon de la romia filozofo Katono "tre zorge konsideri aĉeti bienon antaŭ ol subskribi la dokumentojn." Liaj ebloj inkluzivis proksiman Hollowell Farm (kie "la virino" neatendite decidis, ke ŝi volas konservi la bienon). Thoreau ekvojaĝas en la arbaron, revante pri senĝena, trankvila ekzisto. Li anoncas, ke li loĝas malproksime de la sociaj rilatoj, kiujn reprezentas la poŝtoficejo (la poŝtoficejo), kaj la plej granda parto de la ĉapitro fokusiĝas al liaj pensoj dum li konstruas kaj loĝas en sia nova hejmo ĉe Walden.

Legado : Thoreau diskutas la meritojn de klasika literaturo, prefereble en la originala greka aŭ latina, kaj lamentas la mankon de rafinaĵo en la urbo Concord, evidenta en la populareco de simpla literaturo. Li ankaŭ ĝuis legi librojn de mondvojaĝantoj. Li sopiras tempon, kiam ĉiu vilaĝo de Nov-Anglio subtenos "saĝulojn" por eduki kaj tiel nobeligi la loĝantaron.

Sonoj : Thoreau instigas la leganton esti "ĉiam atenta" kaj "ĉiam rigardi tion, kio videblas." Dum vero troveblas en literaturo, ĝi ankaŭ troveblas en naturo. Li rimarkas, ke krom memdisvolviĝo, disvolvi onian percepton ankaŭ povas mildigi enuon. Anstataŭ "serĉi amuziĝon, socion kaj teatron eksterlande", la propra vivo de Thoreau, inkluzive de supozeble enuigaj ŝatokupoj kiel mastrumado, fariĝas fonto de amuziĝo, kiu "neniam ĉesas esti nova." Li ankaŭ derivas plezuron de la sonoj, kiuj plenigas lian ĉelon: preĝejaj sonoriloj sonorantaj, ĉaroj kaj ĉaroj murmurantaj, bovinoj muĝantaj, birdokanto (:en:Eastern whip-poor-will), strigoj huantaj, ranoj kvakantaj kaj kokoj kriantaj. "Ĉiu sono aŭdata je la plej granda ebla distanco," li asertas, "kreas unu efikon."

Eksteraj ligiloj

• http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=205