Idioma sumeriu
 'eme-ĝdir' | |
|---|---|
| Faláu en | d'antiguo falada en Mesopotamia |
| Rexón | sur de Mesopotamia |
| Falantes | llingua muerta |
| Familia | Llingua aisllada Sumeriu |
| Estatus oficial | |
| Oficial en | Nengún país |
| Reguláu por | Nun ta reguláu |
| Códigos | |
| ISO 639-1 | nengún |
| ISO 639-2 | sux |
| ISO 639-3 | |
El sumeriu (𒅴𒂠 eme-ĝdir "llingua nativa") foi la llingua de l'antigua Sumeria, que se faló nel sur de Mesopotamia dende a lo menos l'IV mileniu e. C. Foi gradualmente reemplazada pol acadiu como llingua falada escontra'l 1900 e. C., pero siguió siendo usáu como llingua sagrada, ceremonial y científica en Mesopotamia hasta empiezos de la nuesa era. A partir d'esi momentu entró nel olvidu hasta'l sieglu XIX. El sumeriu nun ta rellacionáu coles demás llingües de la zona yá que nun ye nin semita, nin camita (nun ye camito-semítica), nin indoeuropea, nin elamo-drávida (grupu, esti postreru, al que pertenez la llingua elamita, por casu) y considérase una llingua aisllada.
El sumeriu foi la primer llingua escrita conocida. La so escritura, llamada cuneiforme pola forma de cuña de los sos trazos, emplegóse más tarde pal acadiu, l'ugarítico, l'elamita, etc. Tamién s'afixo pa llingües indoeuropees como'l hitita, qu'amás tenía una escritura xeroglífico como los exipcios anque independiente d'esta postrera. Tamién el persa aqueménida adoptó la escritura cuneiforme.
Etapes
[editar | editar la fonte]El sumeriu foi evolucionando a lo llargo del tiempu y travesando distintes etapes que los arqueólogos intentaron clasificar. El sumeriu arcaicu correspuende a la primer etapa d'inscripciones, mientres el periodu de Jemdet Nasr (Uruk III), alredor del tercer mileniu e.C. Ente los sieglos 30 y 20 e. C. asocediéronse delles etapes más, magar, el sumeriu foi debilitándose adulces como llingua nativa en desterciu del acadiu. Anque nun esiste un consensu claru ente los investigadores, los testos escritos con posterioridá al segundu mileniu e.C. suelen ser consideraos post-sumerios, pos la llingua yá s'escastaría y los testos escritos llegaríennos per mediu de les escribes babilónicos, qu'utilizaben la escritura cuneiforme del sumeriu con fines relixosos, científicos o lliterarios. Suel considerase entós, de manera averada, que la llingua sumeria sumió al concluyir la tercer dinastía de Ur, l'últimu estáu predominante en Mesopotamia, alredor del 2000 e. C. Sicasí, el calquier qu'exerció'l sumeriu sobre la llingua posterior déxase notar na enorme cantidá de léxicu y testos billingües que sobrevivieron. Un exemplu d'ello son los testos sumeriu-acadios de la escuela de Nippur, posteriores a la estinción del sumeriu como llingua nativa.
Desciframientu
[editar | editar la fonte]
Henry Rawlinson (1810-1895) descifró la escritura cuneiforme de Mesopotamia, y ayudó a preparar les Inscripciones Cuneiformes d'Asia Occidental (5 vol., 1861–84) pal Muséu Británicu. Estos enormes volúmenes de trescripciones de tablillas cuneiformes fueron la fonte primaria de testos pa los espertos n'escritura cuneiforme, e.g., el padre